Trung Quốc tăng tốc điện hóa vận tải hàng hóa

3 giờ trướcBài gốc

Mẫu xe tải điện của Tập đoàn Công nghệ BYD. Ảnh: Bloomberg

Làn sóng xe tải điện không chỉ làm thay đổi cấu trúc tiêu thụ nhiên liệu và phát thải, mà còn định hình lại chuỗi logistics và thị trường vận tải xanh trên quy mô toàn cầu.

Từ hỗ trợ của chính phủ

Trong nửa đầu năm 2025, xe tải điện chiếm khoảng 22% tổng doanh số xe tải mới tại Trung Quốc, cho thấy tốc độ điện hóa trong lĩnh vực vận tải hàng hóa đang tăng nhanh. Quốc gia này đặt mục tiêu đến năm 2028, xe tải điện sẽ chiếm 50% doanh số xe hạng nặng. Hiện nay, Trung Quốc đã trở thành thị trường xe tải điện lớn nhất thế giới, chiếm hơn 80% tổng lượng xe bán ra toàn cầu. Song song với xu hướng này, tiêu thụ dầu diesel tại Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 3,9 triệu thùng/ngày vào tháng 6/2024, phản ánh tác động bước đầu của quá trình chuyển dịch sang phương tiện vận tải ít phát thải hơn.

Năm 2020, gần như toàn bộ xe tải bán ra tại Trung Quốc vẫn sử dụng động cơ diesel. Điều này phản ánh thực tế khi các doanh nghiệp vận tải xem diesel là giải pháp tối ưu về chi phí vận hành, độ bền và tính linh hoạt, đặc biệt với các tuyến đường dài.

Tuy nhiên, cục diện thị trường đang thay đổi nhanh chóng. Từ sau năm 2020, tỷ lệ xe tải điện tăng mạnh qua từng năm. Trong nửa đầu năm 2025, xe tải điện đã chiếm khoảng 22% tổng doanh số xe tải hạng nặng mới, tăng đáng kể so với mức 9,2% của cùng kỳ năm trước.

Nếu duy trì đà tăng trưởng hiện tại, thị phần xe tải điện có thể tiến sát mốc 50% doanh số cả năm 2025 - một bước chuyển dịch đáng chú ý trong cấu trúc ngành vận tải đường bộ lớn nhất thế giới.

Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, từ nhu cầu tiêu dùng ngày càng ưu tiên các giải pháp thân thiện với môi trường, đến lợi thế vượt trội của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng pin và linh kiện sản xuất trong nước.

Đặc biệt, các chính sách khuyến khích phát triển xe tải năng lượng mới (NEV – new energy vehicles) đóng vai trò then chốt. Theo đó, chủ sở hữu xe tải truyền thống có thể nhận khoản hỗ trợ lên tới khoảng 19.000 USD khi chuyển đổi sang xe tải điện.

Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi là chính sách hỗ trợ trực tiếp từ chính phủ. Các gói trợ giá mua xe, ưu đãi thuế và chương trình “đổi xe cũ lấy xe mới” đã giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp vận tải và chủ xe cá nhân.

Những biện pháp này phát huy hiệu quả rõ rệt trong bối cảnh giá pin liên tục giảm và năng lực sản xuất xe điện ngày càng được tối ưu, kéo theo chi phí toàn vòng đời phương tiện xuống mức cạnh tranh hơn so với xe diesel.

Song song với đó, hạ tầng năng lượng dành cho xe tải điện được mở rộng với tốc độ nhanh trên phạm vi toàn quốc. Nhiều tuyến vận tải liên tỉnh và các trung tâm logistics trọng điểm, điển hình như khu vực Đồng bằng sông Dương Tử, đã triển khai hệ thống trạm sạc nhanh và điểm hoán đổi pin quy mô lớn. Nhờ vậy, xe tải điện có thể duy trì vận hành liên tục trên các chặng đường dài, giảm đáng kể rủi ro gián đoạn do hạn chế về nguồn điện.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đến năm 2024, gần một nửa doanh số ô tô bán ra tại Trung Quốc là xe điện - con số cho thấy quy mô và tốc độ chuyển đổi mà rất ít nền kinh tế khác trên thế giới đạt được.

Một trạm sạc xe điện trên đường cao tốc ở Bắc Kinh, Trung Quốc. Nguồn: AP

Vai trò của “ông lớn” nội địa

Ở phân khúc thương mại, quá trình chuyển dịch sang xe tải điện thậm chí diễn ra nhanh hơn nhiều dự báo trước đây. Các báo cáo và phân tích ngành cho thấy tỷ lệ xe tải sử dụng năng lượng mới, bao gồm xe điện chạy pin và xe pin nhiên liệu, trong tổng doanh số xe tải mới đã tăng mạnh trong giai đoạn 2024 - 2025, phản ánh xu hướng “xanh hóa” ngày càng rõ nét của lĩnh vực vận tải và logistics.

Vai trò của các nhà sản xuất nội địa và nhà cung cấp pin được xem là yếu tố then chốt thúc đẩy làn sóng chuyển dịch này. Những doanh nghiệp như BYD, Sany, cùng các “ông lớn” pin như CATL đã nhanh chóng vượt qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào sản xuất hàng loạt, đưa ra thị trường các dòng xe tải điện từ hạng nhẹ đến hạng nặng.

Ông Robin Zeng - Chủ tịch CATL, dự báo rằng, đến năm 2028, khoảng một nửa doanh số xe tải hạng nặng mới tại Trung Quốc có thể là xe điện, nhờ khả năng mở rộng nhanh chóng cả về công nghệ pin lẫn quy mô sản xuất của loại phương tiện này.

Dù giá mua ban đầu của xe tải điện hiện cao gấp 2 - 3 lần so với xe tải diesel truyền thống và cao hơn khoảng 18% so với xe sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), hiệu quả khai thác dài hạn lại vượt trội.

Theo nhiều nghiên cứu thị trường, xe tải điện có thể giúp tiết kiệm từ 10 - 26% tổng chi phí vận hành trong suốt vòng đời sử dụng so với xe diesel. Lợi thế này đến từ giá điện thấp hơn nhiên liệu hóa thạch, chi phí bảo dưỡng giảm nhờ cấu trúc động cơ đơn giản và ít chi tiết hao mòn hơn.

Với các doanh nghiệp vận tải đường dài, chênh lệch chi phí nhiên liệu và bảo trì trong 5 - 10 năm khai thác có thể tạo ra mức tiết kiệm đáng kể, qua đó cải thiện biên lợi nhuận. Chính lợi thế kinh tế dài hạn này đang thúc đẩy các đội xe quy mô lớn đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang phương tiện chạy điện, bất chấp rào cản về chi phí đầu tư ban đầu.

Tác động lên môi trường

Tác động rõ rệt nhất của quá trình chuyển đổi sang xe tải điện thể hiện ở khía cạnh môi trường.

Xe tải sử dụng động cơ diesel lâu nay được xem là một trong những nguồn phát thải CO₂ và bụi mịn lớn trong lĩnh vực giao thông. Dù chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số phương tiện đường bộ, nhóm xe tải hạng nặng lại tạo ra lượng khí thải carbon không tương xứng.

Tại Trung Quốc, xe tải chỉ chiếm khoảng 3 - 4% tổng số phương tiện lưu thông, nhưng đóng góp gần 50% lượng phát thải carbon của toàn ngành giao thông vận tải. Ngược lại, xe tải điện vận hành bằng pin và động cơ điện, hầu như không phát thải CO₂ trực tiếp trong quá trình sử dụng, qua đó giúp giảm đáng kể ô nhiễm không khí tại đô thị và dọc các hành lang vận tải.

Ở góc độ năng lượng, Trung Quốc hiện là quốc gia tiêu thụ dầu diesel lớn thứ hai thế giới, sau Hoa Kỳ. Sự gia tăng của xe tải điện đồng nghĩa với việc nhu cầu diesel trong vận tải đường bộ suy giảm, góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính và giảm áp lực ô nhiễm tại các trung tâm logistics, khu công nghiệp và khu vực dân cư đông đúc.

Yếu tố môi trường đặc biệt có ý nghĩa đối với các vùng công nghiệp trọng điểm như khu vực Đồng bằng sông Dương Tử - nơi chất lượng không khí nhiều năm ở mức cảnh báo cao. Việc thay thế dần xe tải diesel bằng phương tiện chạy điện không chỉ hỗ trợ mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon trước năm 2030, mà còn mang lại lợi ích trực tiếp về sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống đô thị.

Một tài xế Trung Quốc chờ sạc xe tải điện. Nguồn: AP

Đến mục tiêu “xanh hóa”

Sự gia tăng nhanh chóng của xe tải điện tại Trung Quốc đang tạo ra sức ép rõ rệt lên thị trường nhiên liệu diesel truyền thống. Khi tỷ trọng phương tiện chạy điện trong phân khúc xe tải hạng nặng tăng nhanh, nhu cầu tiêu thụ diesel trong vận tải đường bộ bắt đầu suy giảm, qua đó tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp cung ứng, phân phối và dịch vụ liên quan đến loại nhiên liệu này.

Trên thực tế, theo khảo sát của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), mức tiêu thụ dầu diesel của Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 3,9 triệu thùng/ngày vào tháng 6/2024, thấp hơn 11% so với cùng kỳ năm 2023.

Nhiều phân tích độc lập và nghiên cứu chuyên ngành cho rằng, việc thay thế xe tải chạy nhiên liệu hóa thạch bằng xe tải điện ở quy mô lớn có thể làm suy giảm đáng kể nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu truyền thống, từ đó giảm áp lực khai thác dầu mỏ của Trung Quốc ngay trong những năm tới. Xu hướng này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn đóng vai trò quan trọng đối với các mục tiêu khí hậu và nỗ lực cắt giảm phát thải trên phạm vi toàn cầu.

Dù vậy, quá trình điện hóa đội xe tải vẫn đối mặt không ít thách thức. Hạ tầng sạc cho phương tiện thương mại, đặc biệt là các trạm sạc công suất lớn phục vụ xe tải hạng nặng, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đáng kể và quy hoạch đồng bộ. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu cao, yêu cầu bảo trì – vận hành khác biệt so với xe diesel truyền thống, cùng với tình trạng đội xe logistics phân mảnh, quy mô nhỏ, đang là những rào cản hiện hữu.

Tuy nhiên, các khó khăn này đang từng bước được tháo gỡ thông qua chính sách hỗ trợ ở cấp địa phương, sự tham gia của doanh nghiệp và việc hoàn thiện chuỗi cung ứng pin - hạ tầng năng lượng. Tại các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, hệ thống trạm sạc dành riêng cho xe điện đã được triển khai dọc các tuyến cao tốc, cho phép xe tải điện sạc nhanh chỉ trong vài phút, góp phần nâng cao tính khả thi và hiệu quả vận hành của loại hình phương tiện này.

Không chỉ dừng ở thị trường nội địa, Trung Quốc còn hướng tới mục tiêu xuất khẩu xe tải điện và các giải pháp pin ra quốc tế. Lợi thế tích hợp dọc - từ sản xuất pin, linh kiện đến xe hoàn chỉnh – giúp các doanh nghiệp Trung Quốc duy trì sức cạnh tranh về giá thành và rút ngắn thời gian thương mại hóa. Điều này mở ra cơ hội thâm nhập những thị trường mà quá trình điện hóa vận tải vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, qua đó lan tỏa tác động tích cực của xu hướng vận tải xanh ra phạm vi toàn cầu.

Nguyễn Minh (TH)

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/trung-quoc-tang-toc-dien-hoa-van-tai-hang-hoa-post770159.html