Trung Quốc: 'Tự nguyện' trực cổng trường và gánh nặng đè lên vai phụ nữ

3 giờ trướcBài gốc

Ngay tại cổng trường, có một ranh giới vô hình đang âm thầm dịch chuyển, khiến cả nhà trường và cha mẹ đều phải băn khoăn đi tìm câu trả lời: Trách nhiệm giáo dục nên dừng lại ở đâu, và sự đồng hành của gia đình cần bắt đầu từ lúc nào là đủ?

Khi "tự nguyện" là một sự lựa chọn... không thể từ chối

7 giờ sáng một ngày mùa đông tại Trường Sa (Hồ Nam), cái lạnh tê tái bao trùm khắp các con phố. Trong khi phần lớn thành phố vẫn còn đang ngái ngủ, chị Jia Mei đã phải đặt đứa con 1 tuổi vào xe đẩy, bắt đầu hành trình đi bộ 20 phút đến trường của đứa con lớn. Jia Mei không đến để đưa con đi học rồi về, mà để nhận chiếc áo khoác "đội tự quản bảo vệ cổng trường" từ bốt bảo vệ và đứng gác tại một điểm chốt trên cầu vượt.

Theo kế hoạch, chồng cô vốn là người sẽ phải thực hiện công việc này, nhưng một lần nữa anh ấy lại bận việc đột xuất. "Tôi cảm thấy may mắn vì đứa nhỏ không khóc giữa cái rét cắt da thịt khi tôi đang đứng gác", Jia Mei chia sẻ. Câu chuyện của cô không phải cá biệt. Nó là hình ảnh phản chiếu của hàng triệu phụ nữ Trung Quốc đang bị cuốn vào vòng xoáy "tình nguyện cưỡng bức".

Hệ thống "đội tự quản bảo vệ cổng trường" vốn được Bộ Công an và Bộ Giáo dục Trung Quốc thúc đẩy từ năm 2015, dựa trên mô hình thí điểm tại Ninh Ba nhằm giải quyết bài toán ùn tắc giao thông cổng trường. Trong hai thập kỷ qua, số lượng người sở hữu xe hơi cá nhân tại Trung Quốc tăng gấp 15 lần, biến mỗi giờ đưa đón học sinh thành một "cuộc chiến" giao thông. Tuy nhiên, khi lực lượng cảnh sát và bảo vệ nhà trường không thể bao phủ hết, gánh nặng này đã được "xã hội hóa" sang vai phụ huynh.

Phụ huynh Trung Quốc phải tham gia hoạt động đảm bảo an toàn giao thông cho con em mình mỗi sáng

Bài toán xã hội hóa và những ca trực gượng ép

Trên danh nghĩa, đây là hoạt động tự nguyện. Nhưng thực tế, như chị Yang Yun, một phụ huynh có con bắt đầu vào học mẫu giáo năm 2024 mô tả, nó giống như một mệnh lệnh. Giáo viên chủ nhiệm gửi danh sách trực tiếp vào nhóm chat chung của lớp và ngay lập tức, màn hình tràn ngập những dòng trả lời "Đã rõ" đầy phục tùng của các phụ huynh.

"Không ai hỏi ý kiến chúng tôi, cũng không ai giải thích mục đích", Yang nói. Khi có phụ huynh báo bận, câu trả lời từ phía giáo viên luôn là: "Hãy tìm cách tự sắp xếp hoặc đổi ca với người khác". Lời đề xuất đầy tính áp đặt này đẩy các bà mẹ vào tình cảnh lo lắng không yên, nếu không đi, con mình có bị phân biệt đối xử? Mình có bị coi là thiếu trách nhiệm trước tập thể?

Chính sự im lặng phục tùng này đã tạo ra một thị trường ngách kỳ lạ, đó là dịch vụ "trực hộ". Trên các nền tảng đồ cũ, những tin đăng "thuê đứng gác cổng trường" xuất hiện với mức giá từ vài chục đến hàng trăm Nhân dân tệ mỗi ca. Nhiều phụ nữ làm công ăn lương thậm chí phải xin nghỉ phép không lương chỉ để đứng chỉ đường, nhắc nhở học sinh rửa tay hoặc đi chậm lại, những việc mà họ tin rằng bảo vệ tòa nhà hoặc cảnh sát hoàn toàn có thể đảm nhận.

Ảnh chụp màn hình nhóm chat của một phụ huynh tại Côn Sơn, tỉnh Giang Tô vào năm 2025 về việc trực cổng trường. Khi một phụ huynh băn khoăn vì không thể sắp xếp thời gian cho ca trực, giáo viên đã phản hồi: "Phiền các phụ huynh tự trao đổi và đổi ca cho nhau". (Ảnh do nhân vật cung cấp, Sixth Tone chuyển ngữ).

"Trách nhiệm vô hạn" và giọt nước tràn ly

Mâu thuẫn giữa nhà trường và gia đình không chỉ dừng lại ở cổng trường. Nó len lỏi vào từng giờ nghỉ của phụ huynh. Shen Zhicheng, một người cha tại Cam Túc, từng phải rời Ban đại diện cha mẹ học sinh sau khi bị giáo viên ép phải luân phiên chấm điểm bài tập ngoại khóa cho học sinh mỗi tối, suốt một học kỳ ròng rã. Khi anh từ chối, câu trả lời nhận được là: "Nếu không tham gia, con anh cũng sẽ không cần tham gia các hoạt động khác".

Áp lực này đạt đến đỉnh điểm khi một phụ huynh 45 tuổi đột tử khi đang làm nhiệm vụ trực cổng trường vào đầu năm 2026. Câu hỏi "Chẳng phải hệ thống này nên bị bãi bỏ rồi sao?" bắt đầu bùng nổ trên mạng xã hội.

Giáo sư Mei Zhigang từ Đại học Sư phạm Hoa Trung nhận định, mô hình này vốn là sự hỗ trợ cộng đồng, nhưng khi thực thi lại trở nên thô bạo và cưỡng chế. Trong khi đó, các giáo viên cũng cảm thấy mình là nạn nhân. Wang Yue, một giáo viên tại Sơn Tây, thừa nhận cô rất mệt mỏi khi phải đóng vai "người đốc thúc" phụ huynh.

"Người ta đùa rằng bất kỳ cơ quan chính phủ nào cũng có thể giao việc cho giáo viên, và điều đó là sự thật", cô nói. Từ việc tuần tra sông ngòi chống đuối nước đến việc theo dõi bài tập qua ảnh chụp, nhà trường đang gánh vác một thứ gọi là "trách nhiệm vô hạn". Và để san sẻ gánh nặng đó, họ đẩy nó sang phía phụ huynh, những người dễ tổn thương nhất.

Bảng phân công ca trực mà chị Yang Yun nhận được vào năm 2024. (Ảnh do nhân vật cung cấp, Sixth Tone chuyển ngữ

Tìm lại ranh giới để giáo dục trở về đúng nghĩa

Bà Hu Ling, chuyên gia tại Học viện Khoa học Giáo dục Thượng Hải nhận định rằng các gia đình đang bị biến thành "cơ quan thực thi bên ngoài" của nhà trường. Khi sự tự nguyện biến mất, cái còn lại chỉ là sự kiệt sức và bất mãn.

Sự thay đổi bắt đầu xuất hiện từ mùa xuân năm 2026. Tại các tỉnh như Giang Tô, Quảng Tây, nhiều trường học đã thông báo dừng việc huy động phụ huynh trực cổng trường, trả lại nhiệm vụ này cho đội ngũ chuyên trách gồm cảnh sát và bảo vệ chuyên nghiệp.

Việc giải phóng người phụ nữ khỏi những chiếc áo phản quang không chỉ là chuyện bớt đi một ca trực. Đó là việc xác lập lại ranh giới, nhà trường chịu trách nhiệm chính về giáo dục và môi trường học đường; gia đình chịu trách nhiệm chăm sóc, hình thành nhân cách và hỗ trợ cảm xúc.

Nếu không làm rõ ranh giới này, sự kiệt sức của cả phụ huynh và giáo viên sẽ gây ra những tổn thương vô hình cho con trẻ, một thế hệ đang lớn lên trong sự quản lý gắt gao nhưng thiếu vắng niềm tin vào các giá trị công ích thực sự. Việc bãi bỏ "đội tự quản bảo vệ cổng trường" chính là bước đầu tiên để trả lại sự nhân văn và công bằng cho môi trường giáo dục hiện đại.

Nguồn: sixthtone.com

Kim Thanh (Tổng hợp)

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/trung-quoc-tu-nguyen-truc-cong-truong-va-ganh-nang-de-len-vai-phu-nu-238260330133718037.htm