Trung Quốc và Mỹ trong cuộc đua đưa AI lên không gian

một giờ trướcBài gốc

Một cuộc đua chiến lược mới giữa Trung Quốc và Mỹ đã chính thức mở màn, xoay quanh tham vọng đưa các trung tâm dữ liệu khổng lồ lên quỹ đạo Trái đất. Sự hội tụ của hàng không vũ trụ, công nghệ điện toán và chất bán dẫn tại chiến tuyến này định hình một kỷ nguyên cạnh tranh khốc liệt. Tại đây, hai cường quốc đang theo đuổi những động lực và cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt nhằm giành lấy ưu thế tuyệt đối trên không gian vũ trụ, đồng thời giải quyết những điểm nghẽn về năng lượng và an ninh hạ tầng mạng.

Trung Quốc và Mỹ trong cuộc đua đưa AI lên quỹ đạo

Nước Mỹ tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng năng lượng mặt đất

Mỹ đang đối mặt với những rào cản đặc biệt nghiêm trọng về năng lượng trong quá trình mở rộng cơ sở hạ tầng AI. Các nhà lãnh đạo công nghệ hàng đầu, tiêu biểu như Jensen Huang của Nvidia, đánh giá đây là nút thắt lớn nhất cản bước quốc gia này duy trì thế dẫn đầu trên đường đua công nghệ.

Theo báo cáo từ International Data Center Authority, các trung tâm dữ liệu tại Mỹ hiện tiêu thụ mức công suất lên đến 29,2 GW, chiếm tới 6% tổng lượng điện của lưới điện quốc gia. Áp lực khổng lồ này đang dồn gánh nặng lên hạ tầng năng lượng và dẫn đến những phản ứng gay gắt từ nhiều cộng đồng dân cư trên khắp nước Mỹ. Jacob Flores, trưởng bộ phận nghiên cứu tại Type One Ventures, nhận định sức ép chính trị từ việc tiêu tốn năng lượng là lý do chính khiến các doanh nghiệp Mỹ lập luận về việc dời cơ sở hạ tầng ra khỏi Trái đất nhằm giảm sức ép dư luận.

Để giải quyết bài toán sống còn này, các tập đoàn công nghệ Mỹ đang ráo riết tiến hành hàng loạt thử nghiệm tiên phong. Travis Beals cùng nhóm nghiên cứu Paradigms of Intelligence tại Google đã khởi xướng Dự án Suncatcher sau hai năm nỗ lực tìm cách bác bỏ ý tưởng này nhưng không thành công. Google hợp tác với Planet Labs để tiến hành các thử nghiệm đưa trung tâm dữ liệu lên không gian, hướng tới việc vận hành toàn bộ hệ thống bằng nguồn năng lượng vô tận từ mặt trời.

Vệ tinh đầu tiên mang theo bộ vi xử lý AI chuyên dụng Tensor Processing Units của Google sẽ được phóng lên quỹ đạo vào năm 2027 để kiểm chứng khả năng sống sót và tính toán hiệu quả trong môi trường bức xạ khắc nghiệt. Việc đưa dữ liệu lên không gian để xử lý được giới đầu tư Mỹ đánh giá là một yêu cầu bắt buộc để quốc gia này giải quyết dứt điểm vấn đề năng lượng trên mặt đất.

Trung Quốc tăng tốc với mục tiêu xử lý dữ liệu tại chỗ

Hoàn toàn đối lập với Mỹ, năng lượng chưa phải là rào cản cấp bách đối với tham vọng điện toán của Trung Quốc. Mạng lưới trung tâm dữ liệu của quốc gia này có công suất 8,5 GW, chiếm một phần rất nhỏ là 0,8% lưới điện quốc gia. Mehdi Paryavi, Giám đốc điều hành của International Data Center Authority, xác nhận Trung Quốc chưa sử dụng đến 1% công suất năng lượng và đã xây dựng lượng năng lượng tái tạo vượt xa toàn bộ nước Mỹ.

Do đó, động lực của Trung Quốc khi tiến vào không gian có sự khác biệt rất rõ rệt. Nhà đầu tư mạo hiểm kỳ cựu Hong Shangguan giải thích rằng trọng tâm của Trung Quốc là xử lý trực tiếp các khối lượng dữ liệu khổng lồ được tạo ra ngay trên quỹ đạo từ vệ tinh hoặc các hoạt động sản xuất không gian trong tương lai. Việc truyền số liệu này về mặt đất gặp vô vàn khó khăn, do đó xử lý tại chỗ trên vũ trụ là ưu tiên hàng đầu để Bắc Kinh bảo đảm vị thế chiến lược.

Chính phủ Trung Quốc đang thể hiện sự dẫn dắt mạnh mẽ để thúc đẩy tiến trình này một cách nhanh chóng. Vào tháng trước, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc đã thành lập Ủy ban Chuyên môn Điện toán Không gian, trực tiếp điều phối các tiêu chuẩn và đưa ra các chính sách thưởng lên tới 10 triệu nhân dân tệ (khoảng 1,47 triệu USD) cho mỗi dự án nghiên cứu phát triển. Sự hỗ trợ từ nhà nước giúp các doanh nghiệp tư nhân tăng tốc đáng kể.

Vào năm 2025, công ty khởi nghiệp ADA Space phối hợp cùng Phòng thí nghiệm Chiết Giang đã phóng 12 vệ tinh mang thiết bị tính toán, tạo nên chòm sao điện toán AI quỹ đạo chuyên dụng đầu tiên trên thế giới. Ngay sau đó vào tháng 11, StarCloud đã đưa thành công chip đồ họa H100 lên quỹ đạo và tiến hành huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn ngay trong không gian, minh chứng cho năng lực thực thi đáng gờm của các công ty công nghệ Trung Quốc.

Rào cản chi phí và sự phân chia của chuỗi cung ứng vũ trụ với Trung Quốc và Mỹ

Dù mục tiêu cốt lõi của Mỹ hay Trung Quốc là gì, cả hai đều phải đối mặt chung với một bài toán khắc nghiệt: chi phí phóng vệ tinh và thiết lập hạ tầng ngoài quỹ đạo. Báo cáo của Citi chỉ ra chi phí phóng đã giảm xuống mức 1.500 USD cho mỗi kg hàng hóa vào năm 2022, giảm khoảng 30 lần so với năm 1981, và có khả năng chạm mức 33 USD mỗi kg vào năm 2040. Tuy nhiên, mức giá hiện tại vẫn quá đắt đỏ để hiện thực hóa các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Robbie Schingler từ Planet Labs tính toán rằng mức giá lý tưởng để không gian có thể cạnh tranh ngang bằng về kinh tế so với mặt đất là khoảng 300 USD mỗi kg, một mục tiêu có lẽ cần đến 10 năm nữa để hoàn thành.

Nút thắt chi phí này đang châm ngòi cho một cuộc chiến giành thị phần khốc liệt giữa các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phóng. SpaceX hiện nắm giữ thế độc tôn về năng lực phóng hạng nặng nhưng lại trở thành nút thắt cổ chai vì ưu tiên vận chuyển hệ thống tính toán của riêng tỷ phú Elon Musk. Điều này trao cơ hội vàng cho các đối thủ cạnh tranh như Rocket Lab, công ty vừa ghi nhận giá cổ phiếu tăng vọt gần 50% vào thứ sáu tuần trước nhờ lượng đơn hàng chờ phóng lên đến hơn 2 tỉ USD. Mô hình dịch vụ linh hoạt của Rocket Lab đang thu hút nhiều khách hàng muốn xây dựng hệ thống mô-đun tùy chỉnh trên vũ trụ.

Cuộc đua điện toán quỹ đạo cũng kéo theo sự chuyển mình toàn diện của chuỗi cung ứng công nghệ. Các nhà cung cấp phần cứng thương mại như Foxconn, Phison Electronics, Asia Vital Components và Ramon.Space đang rục rịch phát triển công nghệ mới để đón đầu xu hướng, từ giải pháp lưu trữ tự phục hồi cho đến các hệ thống tản nhiệt hoạt động trong môi trường chân không. Khi các hệ sinh thái này dần thành hình, sự chia rẽ địa chính trị trên mặt đất đang phản chiếu rõ nét lên không gian.

Các nhà cung cấp đám mây của Mỹ bị cấm hoạt động ở Trung Quốc, trong khi các trung tâm dữ liệu của Trung Quốc bị chặn quyền truy cập vào vi mạch tiên tiến của Mỹ. John E. Shaw, cựu phó tư lệnh Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ, nhấn mạnh không gian đã trở thành không gian chiến lược để bảo vệ năng lực cốt lõi.

Trong tương lai, nhu cầu sao lưu dữ liệu quan trọng để tránh thảm họa thiên nhiên và tấn công mạng sẽ tiếp tục thúc đẩy các bên đưa hạ tầng lên mặt trăng hoặc quỹ đạo xa hơn. Dù cạnh tranh diễn ra gay gắt, lịch sử từng chứng minh tàu Apollo và Soyuz có thể kết nối giữa lúc đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh, mang lại hy vọng rằng bầu trời vẫn có thể là nơi hợp tác của nhân loại thay vì chỉ là mặt trận của sự chia cắt.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/trung-quoc-va-my-trong-cuoc-dua-dua-ai-len-khong-gian-251665.html