Trung Quốc vẫn áp sát Mỹ trong cuộc đua vũ khí dù chi tiêu quốc phòng thấp hơn

3 giờ trướcBài gốc

Tên lửa đẩy Trường Chinh 4B mang theo vệ tinh Cao Phân 11 rời khỏi bệ phóng tại trung tâm phóng vệ tinh ở Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo tờ South China Morning Post (SCMP), nghiên cứu mới cho rằng chìa khóa nằm ở mô hình huy động nguồn lực quốc gia kết hợp giữa sức mạnh của nhà nước và năng lực đổi mới của khu vực dân sự.

Phân tích của các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Quốc phòng Công nghệ Trung Quốc cho biết nhiều dự án khoa học công nghệ quy mô lớn như máy bay chở khách cỡ lớn, chip tiên tiến, hệ thống định vị vệ tinh BeiDou hay trạm vũ trụ Thiên Cung có thể là một phần trong chiến lược huy động nguồn lực toàn quốc nhằm thúc đẩy quá trình phát triển vũ khí thế hệ mới.

Trong thập kỷ qua, quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc diễn ra với tốc độ đáng chú ý. Bắc Kinh liên tiếp giới thiệu nhiều công nghệ quốc phòng quan trọng như hệ thống máy phóng điện từ cho tàu sân bay, tiêm kích tàng hình thế hệ mới, vũ khí siêu vượt âm, laser năng lượng định hướng và các hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ quân sự.

Điều đáng chú ý là tốc độ phát triển này diễn ra trong bối cảnh ngân sách quốc phòng của Trung Quốc vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ. Năm 2024, Mỹ chi khoảng 997 tỷ USD cho quốc phòng, trong khi ngân sách quốc phòng được công bố của Trung Quốc cho năm 2026 vào khoảng 277 tỷ USD.

Sự chênh lệch càng rõ rệt nếu xét riêng lĩnh vực nghiên cứu và phát triển quân sự. Bộ Quốc phòng Mỹ chi khoảng 140 tỷ USD mỗi năm cho nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và đánh giá, tương đương 15-17% tổng ngân sách của Lầu Năm Góc. Trung Quốc không công bố chi tiết ngân sách nghiên cứu quân sự, song nhiều ước tính cho rằng chỉ khoảng 5-10% chi tiêu quốc phòng được dành cho lĩnh vực này, tương đương 20-50 tỷ USD.

Dù vậy, nước này vẫn liên tục giới thiệu nhiều hệ thống quân sự tiên tiến trên nhiều lĩnh vực công nghệ. Điều này đặt ra câu hỏi với các nhà nghiên cứu quốc phòng: làm thế nào một quốc gia có mức chi tiêu thấp hơn nhiều lại có thể duy trì danh mục đổi mới quân sự rộng lớn như vậy?

Mô hình huy động nguồn lực toàn quốc

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Diễn đàn Khoa học và Công nghệ tại Trung Quốc vào tháng 2/2026, nhóm của ông Wu Ji - Giám đốc và nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Quốc phòng và Nghiên cứu Chiến lược thuộc Đại học Quốc phòng Công nghệ - mô tả sự xuất hiện của một hệ thống huy động toàn quốc kiểu mới nhằm thúc đẩy khoa học công nghệ quốc phòng.

Theo nhóm nghiên cứu, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, công nghệ trở thành trung tâm của cuộc cạnh tranh chiến lược. Mỹ đang áp đặt nhiều biện pháp kiểm soát công nghệ chặt chẽ nhằm hạn chế sự phát triển của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng.

Kết hợp kế hoạch nhà nước với thị trường

Khái niệm này thực chất phát triển từ mô hình huy động nguồn lực tập trung từng được áp dụng trong các chương trình công nghệ chiến lược của Trung Quốc. Trong những thập niên đầu của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chính phủ đã sử dụng cơ chế huy động tập trung để đạt được các bước đột phá công nghệ.

Ví dụ nổi tiếng nhất là chương trình “Hai bom, một vệ tinh”, giúp Trung Quốc phát triển bom nguyên tử, bom nhiệt hạch và vệ tinh đầu tiên trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Tuy nhiên, mô hình truyền thống này dựa nhiều vào nền kinh tế kế hoạch hóa và kiểm soát hành chính. Khi nền kinh tế Trung Quốc chuyển dần sang định hướng thị trường, các nhà hoạch định chính sách bắt đầu thử nghiệm mô hình lai, kết hợp điều phối trung ương với cạnh tranh thị trường và hợp tác công nghiệp.

Trong mô hình mới, cách tiếp cận tương tự được mở rộng sang nhiều dự án dân sự quy mô lớn như ngành bán dẫn, động cơ phản lực tiên tiến, hệ thống định vị BeiDou và chương trình không gian có người lái. Nhà nước tập trung nguồn lực từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhà nước để triển khai các chương trình quốc gia có sự phối hợp chặt chẽ.

Kết quả là một mạng lưới đổi mới nhiều tầng, kết nối các phòng thí nghiệm quốc gia, viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu, tập đoàn quốc phòng và các công ty công nghệ tư nhân.

Thay vì chỉ dựa vào một tổ hợp công nghiệp quân sự khép kín, mô hình này tìm cách tích hợp năng lực khoa học và công nghiệp của khu vực dân sự vào quá trình đổi mới quốc phòng.

Tàu sân bay Type 001A rời cảng ở thành phố Đại Liên, Trung Quốc, bắt đầu các chuyến đi thử trên biển. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Doanh nghiệp công nghệ đóng vai trò trung tâm

Trong hệ sinh thái đổi mới quốc phòng của Trung Quốc, các tập đoàn quốc phòng nhà nước vẫn giữ vai trò chủ chốt, đặc biệt trong phát triển các hệ thống vũ khí phức tạp và linh kiện quan trọng như động cơ máy bay hay hệ thống tên lửa.

Những doanh nghiệp này thường đóng vai trò tổng thầu, chịu trách nhiệm tích hợp hệ thống và điều phối các viện nghiên cứu, nhà cung cấp và nhóm kỹ sư trong các chương trình lớn.

Song song với đó, các nền tảng nghiên cứu quốc gia bao gồm các trường đại học hàng đầu, phòng thí nghiệm lớn và các viện thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc ngày càng đóng vai trò dẫn dắt trong việc khám phá các công nghệ tiên phong có độ rủi ro cao.

Trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, thông tin lượng tử, vật liệu mới hay điện toán thế hệ tiếp theo, nhiều nhóm nghiên cứu từ các tổ chức khác nhau có thể theo đuổi các hướng công nghệ song song. Cách tiếp cận cạnh tranh này cho phép thử nghiệm nhiều giải pháp kỹ thuật trước khi những đột phá thành công được chuyển sang ứng dụng quốc phòng.

Trong những ngành được coi là có ý nghĩa chiến lược như bán dẫn, vi điện tử và sản xuất tiên tiến, một doanh nghiệp lớn có thể đóng vai trò “hạt nhân chuỗi”, điều phối mạng lưới nhà cung cấp, công ty khởi nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Chính phủ hỗ trợ các cụm công nghiệp này thông qua các chương trình tài trợ, ưu đãi thuế và nhu cầu mua sắm từ khu vực nhà nước. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân đóng góp năng lực kỹ thuật, sản xuất và đổi mới thương mại.

Theo các nhà nghiên cứu, mô hình này đặc biệt quan trọng trong những lĩnh vực mà Trung Quốc đang tìm cách vượt qua các nút thắt công nghệ và giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài.

Một lợi thế của mô hình này là các nghiên cứu rủi ro cao được phân bổ cho nhiều tổ chức khác nhau thay vì tập trung trong một chương trình duy nhất. Các trường đại học và phòng thí nghiệm tập trung vào nghiên cứu khoa học, trong khi doanh nghiệp đảm nhiệm khâu kỹ thuật và sản xuất công nghiệp.

Mô hình kết hợp giữa huy động nguồn lực nhà nước và hệ sinh thái công nghệ dân sự này đang trở thành một trong những yếu tố giúp Trung Quốc đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa quân sự dù ngân sách thấp hơn đáng kể so với Mỹ.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/quan-su/trung-quoc-van-ap-sat-my-trong-cuoc-dua-vu-khi-du-chi-tieu-quoc-phong-thap-hon-20260317151815269.htm