Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 81/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, có hiệu lực từ ngày 15-5-2026. Nghị định này chính thức bãi bỏ toàn bộ Nghị định 100/2019 (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong cả lĩnh vực đường bộ và đường sắt).
Tách bạch quản lý, hoàn thiện khung pháp lý
Theo Cục CSGT Bộ Công an, việc bãi bỏ Nghị định 100 không đồng nghĩa với việc dừng xử phạt vi phạm giao thông, mà là bước hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tách bạch, chuyên ngành hóa từng lĩnh vực quản lý.
Từ 15-5, phạt tiền từ 18-20 triệu đồng đối với người điều khiển xe ô tô, các loại xe tương tự xe ô tô vượt rào chắn đường ngang, cầu chung khi chắn đang dịch chuyển; vượt đường ngang, cầu chung khi đèn đỏ đã bật sáng...
Nghị định 100/2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021) từng là căn cứ pháp lý quan trọng quy định hành vi vi phạm, mức xử phạt, thẩm quyền xử lý trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, Chính phủ đã từng bước phân tách các quy định này theo từng lĩnh vực. Cụ thể: Nghị định 168/2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, có hiệu lực từ 1-1-2025; đồng thời áp dụng cơ chế trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe.
Nghị định 336/2025 tiếp tục điều chỉnh hoạt động xử phạt trong lĩnh vực đường bộ và bãi bỏ một số nội dung liên quan đến đường sắt.
Trên cơ sở đó, Nghị định 81/2026 đã hoàn tất việc “tách luật”, chính thức bãi bỏ toàn bộ Nghị định 100, đồng thời thiết lập khung xử phạt riêng cho lĩnh vực đường sắt.
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 81 là việc nâng cao chế tài xử phạt, đặc biệt với các hành vi tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.
Tăng mạnh mức phạt trong lĩnh vực đường sắt
Đối với nhân viên đường sắt trực tiếp phục vụ chạy tàu, mức phạt có thể lên tới 40 triệu đồng nếu làm việc khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt ngưỡng hoặc có chất ma túy trong cơ thể. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép lái tàu từ 10 đến 24 tháng.
Hình ảnh vụ tai nạn tại Km58+200m tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng (thuộc thôn Tân Thành, xã Lạng Giang, tỉnh Bắc Ninh) vào sáng 26-3.
Nghị định 81/2026 cũng quy định việc sử dụng thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm. Thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm được xác định theo dữ liệu từ thiết bị ghi nhận, tạo cơ sở pháp lý cho việc xử phạt qua hình thức “phạt nguội”.
Nhằm giảm thiểu tai nạn tại các điểm giao cắt, Điều 13 Nghị định quy định: Phạt 18-20 triệu đồng đối với người điều khiển ô tô vượt rào chắn hoặc không chấp hành tín hiệu đèn đỏ tại đường ngang. Phạt tới 40 triệu đồng đối với tổ chức có hành vi xâm phạm hành lang an toàn đường sắt như đổ chất thải, mở lối đi trái phép...
Theo Điều 13 Nghị định 81/2026: Người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy vượt rào chắn khi chắn đang dịch chuyển hoặc khi đèn đỏ đã bật sáng bị phạt từ 4-6 triệu đồng (Nghị định 100 chỉ phạt 600.000 đến 1 triệu đồng), đồng thời bị tước giấy phép lái xe từ 1-3 tháng.
Không chỉ xử lý cá nhân, nghị định còn quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp đường sắt. Các vi phạm như không công khai biểu đồ chạy tàu, không bảo trì hạ tầng đúng quy trình, sử dụng nhân sự không đủ điều kiện… đều bị xử phạt ở mức cao, lên tới hàng chục triệu đồng.
Các biện pháp khắc phục hậu quả cũng được quy định chi tiết, như: Buộc khôi phục tình trạng ban đầu của công trình bị xâm hại. Buộc dỡ bỏ vật cản che khuất tín hiệu. Buộc di dời hàng hóa, động vật ra khỏi phạm vi bảo vệ công trình đường sắt.
Việc ban hành Nghị định 81/2026 và bãi bỏ Nghị định 100 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm giao thông.
Không chỉ là thay đổi về mặt kỹ thuật pháp lý, nghị định mới còn thể hiện thông điệp mạnh mẽ: ưu tiên tối đa an toàn tính mạng, tài sản của người dân, siết chặt kỷ cương trong hoạt động giao thông đường sắt.
ĐẮC LAM