Từ 400 thực đơn bữa ăn học đường đến bài toán dinh dưỡng trẻ em Việt

6 giờ trướcBài gốc

Chuẩn hóa bữa ăn học đường là bài toán cấp thiết

Liên tiếp các vụ việc thực phẩm không bảo đảm an toàn bị phát hiện gần đây cùng nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học thời gian qua, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa bữa ăn học đường. Đây không chỉ là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất của học sinh. Với hàng triệu học sinh ăn bán trú mỗi ngày, nhu cầu cấp bách phải có chuẩn bữa ăn học đường trên toàn quốc.

Bữa ăn học đường đóng vai trò nền tảng cho những cải thiện về thể trạng của học sinh cũng như góp phần tăng cường nhận thức xã hội về tầm quan trọng của dinh dưỡng học đường. Những năm gần đây, dinh dưỡng học đường ngày càng trở thành vấn đề được xã hội quan tâm khi Việt Nam đồng thời đối mặt với nhiều thách thức: thừa cân béo phì gia tăng ở đô thị, thiếu vi chất và thấp còi tồn tại ở nhiều khu vực; chất lượng bữa ăn bán trú giữa các trường còn chênh lệch đáng kể.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng các tiêu chuẩn khoa học cho bữa ăn học đường đặt trong một khung pháp lý bao trùm về dinh dưỡng học đường càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, vừa để bảo đảm an toàn thực phẩm vừa hướng tới cải thiện thể chất, tầm vóc và hình thành thói quen dinh dưỡng lành mạnh cho trẻ em.

Nhìn lại từ thực tiễn hiện nay, Mô hình điểm "Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam" do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế (Viện Dinh dưỡng) từng triển khai vẫn được xem là một trong những mô hình bài bản đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận bài toán dinh dưỡng học đường theo hướng khoa học và đồng bộ.

Hình ảnh tại một trường mầm non trong chương trình Mô hình điểm Bữa ăn học đường, năm học 2020-2021.

Đây là chương trình do Tập đoàn TH khởi xướng và đồng hành cùng hai cơ quan nói trên và các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế, triển khai thí điểm ở cấp mầm non và tiểu học trong năm học 2020-2021 tại 10 tỉnh thành phố đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Mô hình này bao gồm các hợp phần chính: Xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng dựa trên thói quen ẩm thực và khai thác lợi thế nông nghiệp của từng địa phương; đưa sữa tươi không bổ sung vi chất vào khẩu phần một cách khoa học; tăng cường hoạt động thể lực tối thiểu 60 phút mỗi ngày; giáo dục dinh dưỡng và truyền thông thay đổi hành vi cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.

100% trường tham gia Mô hình điểm tổ chức giáo dục dinh dưỡng và triển khai hoạt động thể lực cho học sinh, thông qua giờ học ngoại khóa hoặc lồng ghép trong các môn học chính khóa.

Tổng kết chương trình, các chuyên gia đánh giá Mô hình điểm là một trong những thử nghiệm thành công nhất về các điều kiện cần và đủ để có thể triển khai được bữa ăn học đường cho trẻ một cách khoa học, hợp lý, phù hợp với đặc điểm kinh tế xã hội từng địa phương.

Nên nhân rộng bộ 400 thực đơn dinh dưỡng hợp lý

Đặc biệt, trong Mô hình điểm, việc xây dựng và ứng dụng 400 thực đơn đảm bảo dinh dưỡng hợp lý cho các trường can thiệp đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về chất lượng bữa ăn bán trú, đóng vai trò nền tảng cho những cải thiện về thể trạng, nhận thức của học sinh cũng như cách tiếp cận của nhà trường đối với dinh dưỡng học đường.

Các thực đơn của Mô hình điểm sử dụng thực phẩm tươi và khai thác lợi thế nông nghiệp của từng địa phương.

Thực đơn được xây dựng phù hợp với nhu cầu năng lượng và dưỡng chất của học sinh theo từng độ tuổi, bảo đảm cân đối các nhóm chất gồm: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất xơ. Bữa ăn tại trường bao gồm cả bữa chính và bữa phụ, với nguồn thực phẩm tươi, an toàn và giàu dưỡng chất, trong đó sữa tươi trở thành phần không thể thiếu, góp phần bổ sung canxi và vitamin cần thiết cho sự phát triển xương và thể lực của trẻ.

Thực đơn cũng được xây dựng linh hoạt theo mùa, nhằm đảm bảo tính đa dạng, hấp dẫn và dễ tiêu hóa cho học sinh, đồng thời khuyến khích trẻ thử và duy trì thói quen ăn uống lành mạnh. Các nhà bếp trường học được hướng dẫn chế biến đúng cách, giữ tối đa giá trị dinh dưỡng và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Theo các chuyên gia, bộ thực đơn dinh dưỡng này hoàn toàn có thể nghiên cứu áp dụng trên diện rộng.

Thông qua việc chuẩn hóa thực đơn, lần đầu tiên nhiều cơ sở giáo dục đã tiếp cận được cách xây dựng bữa ăn dựa trên cơ sở khoa học thay vì kinh nghiệm cảm tính.

Hiệu quả của Mô hình điểm Bữa ăn học đường không dừng lại ở việc cải thiện "bữa ăn trên khay", mà được phản ánh trực tiếp bằng việc góp phần tạo ra những tiến bộ về thể trạng của trẻ.

Ví dụ, tại nhóm mầm non can thiệp, chiều cao trung bình của trẻ tăng từ 105,6 cm lên 109,23 cm sau thời gian triển khai mô hình. Đây là một trong những chỉ báo rất quan trọng, cho thấy khẩu phần ăn mới và chương trình tăng cường hoạt động thể lực đã góp phần hỗ trợ rõ rệt cho sự phát triển thể chất của trẻ trong giai đoạn vàng.

Song song với cải thiện chiều cao, mô hình ghi nhận xu hướng tích cực trong kiểm soát tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi và thừa cân, béo phì.

Không chỉ học sinh, đội ngũ nhân viên nhà bếp cũng thay đổi rõ rệt về nhận thức và kỹ năng nghề nghiệp. Việc tiếp cận quy trình chế biến khoa học, tiêu chuẩn hóa từng công đoạn đã nâng cao vai trò của bếp ăn bán trú trong hệ thống giáo dục học đường.

Tăng cường hoạt động thể lực cho học sinh, với tối thiểu 60 phút mỗi ngày.

Mô hình điểm Bữa ăn học đường cho thấy, muốn nâng cao thể trạng học sinh một cách bền vững, cần tiếp cận đồng bộ cả dinh dưỡng hợp lý lẫn hoạt động thể lực, trong đó bữa ăn hằng ngày đóng vai trò nền tảng. Khi nền tảng này được xây dựng vững chắc thông qua hệ thống thực đơn đạt chuẩn, những thay đổi tích cực về chiều cao, cân nặng và sức khỏe của trẻ trở nên rõ ràng và có cơ sở.

Sau hơn 5 năm, nhiều nội dung của Mô hình điểm vẫn còn nguyên giá trị tham khảo trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đối mặt đồng thời với suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng thừa cân béo phì học đường.

Từ việc xây dựng khẩu phần theo lứa tuổi, cân bằng nhóm chất, bổ sung sữa tươi và tăng cường vận động thể lực, mô hình đã góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho các thảo luận về chuẩn hóa bữa ăn học đường và dinh dưỡng học đường tại Việt Nam. Bữa ăn học đường cần được nhìn nhận như một cấu phần của chiến lược sức khỏe cộng đồng và phát triển tầm vóc quốc gia. Khi trẻ em được tiếp cận dinh dưỡng hợp lý ngay trong nhà trường, những tác động tích cực không chỉ dừng ở thể trạng trước mắt mà còn về lâu dài còn giúp cải thiện chất lượng nguồn nhân lực.

"Mỗi ngày chậm trễ triển khai Bữa ăn học đường là một ngày cơ hội lớn của các con đang trôi qua. Với những mong ước chân thành từ trái tim của một người mẹ, tôi mong tất cả chúng ta, trên cương vị riêng của mỗi người, hãy ứng xử với con trẻ ngày hôm nay bằng tấm lòng người mẹ, hãy góp phần thúc đẩy để ban tặng cho các con một Bữa ăn học đường, một tấm khiên, môt thành trì che chắn vững chãi, đó là một bộ luật: gọi là Luật Dinh dưỡng học đường, trong đó có ly sữa mang tên ly sữa học đường quốc gia".

Phát biểu của Anh hùng Lao động Thái Hương tại Hội thảo khoa học quốc tế về dinh dưỡng học đường năm 2025. Bà là nhà sáng lập Tập đoàn TH, đơn vị đồng hành triển khai Mô hình điểm Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam.

Tô Hội

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/tu-400-thuc-don-bua-an-hoc-duong-den-bai-toan-dinh-duong-tre-em-viet-169260527155731677.htm