Tự chủ chiến lược Việt Nam hùng cường

3 giờ trướcBài gốc

TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC VIỆT NAM HÙNG CƯỜNGTS. Nhị Lê
Nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản

Đất nước trước thềm Xuân Bính Ngọ 2026 nhìn tới Xuân Canh Ngọ 2050!

Sau 80 năm lập nên Nhà nước cách mạng và 40 năm đổi mới, dưới ngọn cờ của Đảng, Việt Nam đặt nền móng căn bản và rất quan trọng để trở thành một quốc gia phát triển trong 25 năm tới, xứng đáng đứng trong đội ngũ các quốc gia phát triển của hoàn cầu thế kỷ thứ XXI.

Đó là một con đường dài, gập ghềnh, khó khăn và đầy thách thức. Song, đó là nhu cầu phát triển của đất nước, là khát vọng của Nhân dân và danh dự quốc gia trong tầm nhìn 2050.

Trên lộ trình tiến tới Đại hội lần thứ XIV, Đảng ta sẽ xác quyết những đại sự của kỷ nguyên phát triển đất nước phú cường, trên nền tảng tự chủ chiến lược.

25 năm tới, dân tộc tự chủ kiến tạo và phát triển Việt Nam phú cường. Đó là mệnh lệnh lịch sử quốc gia mang tầm thời đại.

Thay vì dự báo tương lai, chúng ta kiến tạo tương lai!

Vì thế, trong định vị tương lai đất nước, đòi hỏi về tầm nhìn xa rộng, khả năng kiến tạo và phát triển hệ giá trị quốc gia, về hoạch định định chế và thực thi quyết sách chính trị nhằm tạo ra sự bứt phá với gia tốc mới một cách mạnh mẽ, tạo nên thành tựu phi thường trong những thập kỷ tới, không thể không giữ vững và sáng tạo tự chủ chiến lược.

Nói một cách khái quát, tự chủ chiến lược là khả năng và nghệ thuật cân bằng động vị thế đất nước, thực lực quốc gia (sức mạnh, nguồn lực trực tiếp và dự trữ nguồn lực chiến lược toàn diện), không gian phát triển cứng và mềm; đồng thời, tiên liệu, chủ động khắc chế hiệu quả những hệ lụy phản phát triển từ bên trong và bên ngoài phù hợp với thời cơ, thách thức trong sự vận động của thời đại nhằm phát triển đất nước đúng hướng, mạnh mẽ, bền vững, nhân văn; không rơi vào bị động chiến lược, bảo đảm quốc gia chủ động nhịp bước cùng thế giới ngày nay.

Tầm nhìn chiến lược

Việt Nam không thể bước vào thế kỷ XXI bằng mô hình thế kỷ XX, mà phải kiến tạo một tầm nhìn mới, động lực mới và hệ giá trị mới.

Đó là một sự chuyển hóa căn cơ về tư duy, mô thức phát triển và cấu trúc xã hội nhằm xây dựng một Việt Nam phú cường trong một thế giới mới. Từ địa chính trị, địa kinh tế, địa văn hóa và từ 80 năm Nhà nước cách mạng Việt Nam, đặc biệt thực tiễn, sức mạnh của 40 năm đổi mới, trong bối cảnh thế giới hiện nay, có thể dự báo và phác thảo tầm viễn kiến chiến lược kiến tạo tương lai Việt Nam.

Thứ nhất, tầm nhìn dân tộc. Việt Nam phải trở thành một dân tộc văn hiến, trí tuệ, tự chủ và sánh vai các cường quốc - một sứ mệnh được xác lập ngay trong tinh thần Đại hội VI (1986) và ngày càng cụ thể hóa về tầm nhìn, quyết sách và cương lĩnh hành động trên mỗi chặng đường trong thời kỳ đổi mới, với tâm thế tự vượt lên chính mình trong thế kỷ XXI.

Thứ hai, tầm nhìn quốc gia. Việt Nam không thể là quốc gia tiệm tiến mà phải là quốc gia kiến tạo, dấn thân, đột phá, phát triển mạnh mẽ, bền vững, nhân văn, nhịp bước cùng thời đại. Việt Nam phải là một trung tâm trí tuệ - văn hóa - kinh tế xanh - xã hội nhân văn ở khu vực Đông Nam Á, là điểm tựa hòa bình - phát triển - hội nhập bền vững của thế giới.

Thứ ba, tầm nhìn quốc tế:Có thể hình dung một cách hình ảnh, đó là hệ thống tư tưởng - lý luận - hành động như một “bản đồ chiến lược” đưa Việt Nam tới năm 2045, hình thành một học thuyết phát triển mang bản sắc Việt Nam, một hệ giá trị quốc gia hài hòa giữa tính dân tộc - khoa học - hiện đại - nhân văn và có khả năng tham gia định hướng, phát triển thời đại.

Nói khái quát, đó là Việt Nam phú cường bản sắc hóa - hiện đại hóa - toàn cầu hóa.

Chủ tịch nước Lương Cường điều hành phiên khai mạc Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Khóa XIII. Ảnh: Phạm Thắng

Định vị chiến lược quốc gia

Thực tiễn xác tín, ý tưởng định hình dòng chảy lịch sử dân tộc phải là ưu tiên trước hết. Nhưng, ý tưởng, xét cho tới cùng là nghệ thuật tạo thời cơ, nắm thời cơ, khắc chế nguy cơ và phương thức tổ chức lực lượng. Đó cũng là tư chất của dân tộc Việt Nam dựng nước và giữ nước mấy nghìn năm qua. Sự kết hợp của hai thứ đó, kỳ vọng sẽ kiến tạo và phát triển kỷ nguyên phú cường.

Một là, phát triển một dân tộc kiêu hãnh. Định vị chiến lược đất nước từ yêu cầu phát triển của tương lai, không thể đơn giản chỉ từ vị thế kéo dài của quá khứ. Đây là một thách thức kép: một mặt đang đến từ tương lai và mặt khác thách thức là nguy cơ của quá khứ và từ bên ngoài. Dân tộc Việt Nam hơn 100 triệu người dù ở trong nước hay ở nước ngoài phải kiến thiết một quốc gia phú cường, không chỉ giàu có về vật chất mà còn hùng mạnh về trí tuệ, bản lĩnh và văn hóa; phát triển toàn diện, có chiều sâu, mang bản sắc riêng, không lệ thuộc.

Từ tự chủ chiến lược chúng ta kiên định đi tới tương lai.

Hai là, kiến tạo mô hình quốc gia phú cường. Dự báo nhịp sóng phát triển thứ tư sẽ tròn 25 năm từ 2025 - 2050. Nếu giai đoạn 30 năm đổi mới từ 1986 - 2025 là sự thức dậy về tư duy, đổi mới về cơ chế, chủ động trong hội nhập toàn cầu, thì giai đoạn 25 năm đổi mới tiếp theo tới năm 2050 sẽ được định hình bởi những cố gắng phi thường của cả dân tộc. Đó là một quốc gia tự chủ phát triển: hiện đại - dân chủ - nhân văn - tự cường - bản sắc; đồng thời, là trung tâm kết nối trí tuệ - văn hóa - kinh tế - chính trị trong khu vực Đông Nam Á và có khả năng tham gia kiến tạo và ảnh hưởng tích cực trong đời sống thế giới.

Nói một cách hình ảnh, dân tộc đột phá đổi mới tư duy, mở tầm viễn kiến, tự chủ chiến lược, trỗi dậy toàn diện, đồng bộ sức mạnh dân tộc kết hợp sức mạnh thời đại xây dựng nền tảng cho một xã hội phồn vinh và hạnh phúc, với khát vọng đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phú cường, giữ vị thế xứng đáng trong cộng đồng quốc tế (1).

Hệ mục tiêu chiến lược phát triển quốc gia

Định vị và phát triển hệ giá trị Việt Nam trong hệ giá trị toàn cầu và hệ tri thức số hóa quốc tế nhằm xây dựng Việt Nam độc lập - tự chủ - tự cường - khai phóng: sâu sắc về lý tưởng - hùng mạnh về kinh tế - giàu văn hóa bản sắc - bền vững về hệ giá trị trong một thế giới đầy đa dạng, thống nhất nhưng tiềm tàng, ẩn chứa không ít bất định.

Từ thực tiễn 40 năm đổi mới, trong 25 năm tới, có thể xác lập mục tiêu phát triển chiến lược Việt Nam phú cường:

Một là: Độc lập dân tộc - Tự chủ chiến lược - Tự lập toàn vẹn - Tự tôn chính đáng - Tự cường bền vững. Tự quyết chính trị đổi mới với đặc trưng quốc gia pháp quyền - xã hội nhân văn, dân chủ - văn hóa phát triển - dưới sự dẫn dắt của Đảng vững mạnh về trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh và năng lực lãnh đạo, cầm quyền làm nên Quốc chính rực rỡ.

Hai là, Dân chủ - Pháp quyền - Kỷ cương - Liêm chính - Hiệu lực - Hiệu quả. Nền tảng kiến tạo và phát triển Nhà nước pháp quyền XHCN hiện đại, vì dân chủ - dân quyền - dân trí - dân khí - dân sinh làm nên Quốc khí tỏa sáng.

Ba là,Phát triển bền vững - Công bằng - Văn minh - Hội nhập - Bản sắc. Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN song hành với khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ lõi trên một nền tảng nhân lực tương xứng; gắn kết phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường trong tiến trình toàn cầu hóa làm nên Quốc lực vững bền.

Bốn là, con người là trung tâm, chủ thể các nguồn lực chiến lược, động lực phát triển quốc gia mạnh mẽ, bền vững, nhân văn. Kỷ cương - liêm chính - đoàn kết - dũng cảm - nhân bản và mang tầm nhân loại làm nên Quốc tín vẻ vang.

Nói khái lược, mục tiêu chiến lược Dân giàu: thu nhập cao, phân phối công bằng, cơ hội rộng mở; Nước mạnh: tự chủ chiến lược về chính trị, kinh tế, an ninh, quốc phòng, công nghệ, văn hóa và môi trường sinh thái; Xã hội dân chủ - công bằng - văn minh: nơi con người là trung tâm, nhân phẩm, sáng tạo phát triển toàn diện, bảo vệ và tôn vinh; và sự bị động chiến lược quốc gia là phép thử sức mạnh, bản lĩnh, uy tín và danh dự quốc gia.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Khóa XIII. Ảnh: Doãn Tấn

Hệ giá trị phát triển chiến lược quốc gia

Sự tiên tri tốt nhất của tương lai lại chính là nghiền ngẫm quá khứ trước yêu cầu của tương lai.

Việt Nam năm 2050 trở thành một quốc gia phú cường toàn diện, không chỉ tăng trưởng kinh tế, mà đạt trình độ phát triển xã hội nhân văn cao; là quốc gia có bản sắc riêng, định vị chính mình giữa làn sóng toàn cầu hóa; một xã hội công dân mạnh, với tầng lớp trí thức, doanh nhân và thế hệ trẻ có bản lĩnh lý tưởng và tư duy toàn cầu. Việt Nam chỉ đứng vững và phát triển trên nền đạo đức và bản lĩnh dân tộc truyền thống song hành với hiện đại, không thể trông đợi, rập khuôn hay dịch chuyển các mô hình, giá trị văn hóa ngoại lai.

Có thể hình dung những riềng mối hòa hợp giữa truyền thống dân tộc và giá trị thời đại ở nước ta. Thứ nhất, giá trị quốc gia dân tộc: Độc lập - Tự cường - Thống nhất - Văn hiến - Hòa bình. Thứ hai, giá trị xã hội:Dân chủ - Công bằng - Văn minh - Đổi mới - Hội nhập. Thứ ba, giá trị của Nhà nước pháp quyền XHCN: Chính danh quyền lực - Chính quyền phụng sự - Chính pháp kỷ cương - Chính tín đạo đức, dưới ngọn cờ của Đảng.

Thứ tư, giá trị đạo đức, văn hóa, tinh thần xã hội: Trung thực, trách nhiệm, liêm chính, phụng sự cộng đồng, thượng tôn pháp luật trên nền móng chân - thiện - mỹ - nhân - nghĩa - tín là cốt lõi hệ giá trị của xã hội Việt Nam hiện đại.

Thứ năm, giá trị con người Việt Nam: Yêu nước, nhân nghĩa, cần cù, sáng tạo, khát vọng phát triển đất nước tương hợp, dung hòa, bình đẳng với lợi ích các quốc gia dân tộc khác mang tính nhân loại.

Thứ sáu, giá trị đối ngoại và hội nhập quốc tế:Tôn trọng mọi sự khác biệt; giữ vững sự bình đẳng mọi quan hệ, rường cột là lợi ích; hợp tác và bảo vệ các quốc gia dân tộc khác; tham gia kiến tạo hệ thống pháp lý và đạo lý quốc tế.

Đó là gương mặt, tư chất và hồn phách Việt Nam.

Việt Nam của thế kỷ XXI là một quốc gia hội đủ 3 phẩm chất: Phát triển - Dân chủ - Văn minh. Đó là con đường phát triển XHCN Việt Nam bản sắc - nhân văn - dân chủ - hiện đại trên nền tảng tư tưởng dân tộc độc lập, thích ứng và chủ động hóa giải mọi thách thức và nguy cơ phản phát triển; nền kinh tế độc lập, hùng mạnh và tự chủ; tự cường văn hóa bản sắc nhưng thống nhất thế giới; hội nhập, kiến tạo và phát triển đời sống toàn cầu.

Đó là thước đo sự thành bại, mạnh yếu của khả năng hiện thực hóa tư tưởng tự chủ chiến lược; đồng thời là phép thử về nguy cơ và mức độ bị động chiến lược quốc gia.

Cương lĩnh hành động tự chủ chiến lược

Trên nền lịch sử mấy nghìn năm, nhìn tới năm 2045, tư tưởng độc lập dân tộc gắn với hiện đại hóa quốc gia XHCN là phương pháp luận bao trùm.

Phát triển với tư tưởng chủ đạo và tâm thế cốt lõi tự chủ chiến lược Việt Nam: Đảng làm trung tâm - Nhân dân làm chủ thể - Văn hóa làm nền tảng, chủ động kiến tạo và thúc đẩy hành động sáng tạo: Chính trị dẫn đường - Văn hóa soi đường - Khoa học định hình - Công nghệ làm động lực - Dân tộc thực thi.

Đặc biệt, Đảng và Nhà nước tiên phong đổi mới tư duy chiến lược lãnh đạo và quản trị quốc gia từ quản lý - điều hành sang kiến tạo - dẫn dắt - lan tỏa song hành với chuyển hóa trong xã hội và con người từ thụ động - phục tùng sang chủ động - sáng tạo - phụng sự Tổ quốc với các nguồn lực thích ứng về tư tưởng và tinh thần, về vật chất và cơ chế, về nội lực và ngoại lực, hoạch định phương thức, nhịp độ và tốc độ phát triển tương dung với thực lực đất nước và điều kiện thời đại.

Vấn đề căn bản phải bảo đảm sức mạnh nền kinh tế quốc gia. Cân bằng sự giàu mạnh không chỉ đo bằng GDP, dù rất quan trọng, mà bằng khả năng và thực lực cạnh tranh toàn cầu và phẩm giá quốc gia, bảo đảm sự hài hòa giữa phồn vinh vật chất với thịnh vượng văn hóa tinh thần; tăng trưởng phải hướng tới phát triển toàn diện, kinh tế, xã hội, nhất là con người một cách toàn vẹn về phẩm giá, danh dự và sự phát triển nhân văn, bền vững.

Và, vấn đề then chốt là, tăng cường sức mạnh nội sinh, bảo đảm dự trữ chiến lược các nguồn lực vật chất, tinh thần, không rơi vào bị động chiến lược trên lộ trình phát triển quốc gia.

Nếu kỷ nguyên phú cường phải lấy Dân tộc là điểm tựa - Nhân dân là trung tâm, thì văn hóa phải xứng đáng là nền móng của toàn bộ chiến lược phát triển quốc gia.

Cải cách toàn diện thể chế trên cơ sở giữ vững nguyên tắc: Đảng cầm quyền chủ động tự đổi mới, tự chỉnh đốn, tự vượt lên mình, dẫn dắt đất nước tiến cùng nhân loại; Nhà nước kiến tạo phát triển, pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; bảo vệ lợi ích tối thượng của quốc gia dân tộc thống nhất tuyệt đối và hài hòa với lợi ích của Nhân dân; đồng thời tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm hài hòa với lợi ích của các quốc gia dân tộc khác trên đường hội nhập toàn cầu, cảnh giới sự bị động chiến lược quốc gia.

Đứng vững trên nền móng dân tộc, không ngừng thâu thái, tiếp biến và thâu hóa tinh hoa từ các quốc gia - dân tộc, để phát triển hệ giá trị quốc gia tổng thể, tích lũy và dự trữ nguồn lực phát triển chiến lược và hành động một cách dũng cảm, hiệu quả; đồng thời không rơi vào vũng bùn của sự bị động chiến lược, giữ vững an toàn chiến lược trên mỗi chặng đường phát triển quốc gia.

Từ vị thế năm 2025, chúng ta tự chủ làm nên lịch sử kỷ nguyên Việt Nam phú cường.

Lịch sử không chỉ có sự kiện anh hùng hay mà có cả những “vết sẹo” bi tráng và những bài học thành công lẫn thất bại. Chúng ta không quay lại, nhưng không thể không nghiền ngẫm logic vận động và cần tái tạo nó và để vượt lên. Đó là tất yếu kép! Muốn thành kim cương phải chủ động nắm thời, tạo thời, dựng thế, chuẩn bị lực lượng và sẵn sàng đối mặt với áp lực đủ mạnh. Phải kiên tâm đi trên con đường của riêng mình trong thế giới thống nhất.

Trong tầm nhìn năm 2050 Xuân Canh Ngọ - tương lai hối thúc, với tầm viễn kiến, tự chủ chiến lược, dân tộc kiến tạo và phát triển Việt Nam phú cường, - Xuân Bính Ngọ 2026 - nối hai đầu lịch sử, bằng sức sống Phù Đổng, nhất định mã đáo thành công.

(1) Xem Nhị Lê: Định vị chiến lược quốc gia trong thế giới đương đại, Báo Đại biểu Nhân dân, số ra ngày 22/10/2020.

TS. Nhị Lê - Nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/tu-chu-chien-luoc-viet-nam-hung-cuong-10402430.html