Từ chuyện sầu riêng rớt giá, đề xuất giải pháp toàn diện để nông sản Việt phát triển bền vững

2 giờ trướcBài gốc

Trước đó, từ một mặt hàng ngách, sầu riêng đã vươn lên trở thành trụ cột ngành rau quả Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu ước đạt 4 tỷ USD giai đoạn 2023 - 2025, chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Nhưng sự tăng trưởng quá nhanh mà thiếu bền vững đã khiến kim ngạch xuất khẩu sầu riêng sụt giảm nghiêm trọng từ đầu năm 2026.

Theo lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, vấn đề lớn nhất hiện nay là yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm từ các thị trường trọng điểm ngày càng khắt khe, trong khi sầu riêng và sản phẩm nông nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào yếu tố tự nhiên, cần thêm thời gian để cải thiện chất lượng. Hơn nữa, năng lực kiểm nghiệm hiện chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của hoạt động xuất khẩu. Nhiều cơ sở kiểm nghiệm vẫn hoạt động theo giờ hành chính, không theo thời gian của hoạt động xuất khẩu nông sản, góp phần gây ra tình trạng ùn ứ tại các cửa khẩu.

Một vấn đề khác đến từ cơ chế “mua đứt - bán đoạn” giữa chủ vườn và DN thu mua. Nhiều DN phải “mua đứt” sầu riêng tại vườn trước khi được phép kiểm nghiệm. Điều này đẩy toàn bộ rủi ro về phía DN. Nếu lô hàng phát hiện vượt ngưỡng dư lượng Cadimi hay chất vàng O, dù nguyên nhân gốc rễ nằm ở phân bón hoặc quy trình canh tác; nhưng DN phải chịu toàn bộ thiệt hại.

Trước thực trạng trên, mới đây, Bộ NN&MT đã có Công văn 4423/BNNMT-CCPT yêu cầu các địa phương vào cuộc quyết liệt, hỗ trợ DN tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức sản xuất, đóng gói nông sản; chỉ đạo các cơ sở kiểm nghiệm bố trí làm việc linh hoạt, kể cả ngoài giờ hành chính để rút ngắn thời gian trả kết quả, bảo đảm minh bạch về quy trình và chi phí, không gây chậm trễ thiệt hại cho xuất khẩu.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng tích cực đàm phán với cơ quan thẩm quyền nước bạn để công nhận bổ sung các phòng kiểm nghiệm mới, khôi phục các cơ sở bị đình chỉ. Tính đến giữa tháng 5, cả nước đã có 18/30 phòng kiểm nghiệm Cadimi và 19/30 phòng kiểm nghiệm chất vàng O đang hoạt động tích cực tại các địa phương trọng điểm như: Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tiền Giang, Cần Thơ, TP HCM...

Những nỗ lực tháo gỡ đã bước đầu phát huy hiệu quả, tăng số lượng container thông quan mỗi ngày, giải phóng hàng tồn, dần phục hồi giá sầu riêng… Tuy nhiên về dài hạn, để hạn chế rủi ro, DN và nông dân cần chủ động kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ gốc; kiểm tra tại vườn trước khi thu hoạch để đánh giá sớm mức độ an toàn, tiết kiệm chi phí, tránh tình trạng hàng đóng container rồi mới phát hiện lỗi.

Về lâu dài, cần xem xét triển khai phòng xét nghiệm mini ngay tại vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc liên thông trực tiếp với cơ quan thẩm quyền nước nhập khẩu để tăng tỷ lệ thông quan; đa dạng hóa thị trường; thúc đẩy mô hình liên kết “năm nhà” (Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, ngân hàng, DN), trong đó DN dẫn dắt chất lượng, Nhà nước thiết lập cơ chế minh bạch. Khi các giải pháp này được đồng bộ thực hiện, sầu riêng nói riêng và nông sản Việt Nam nói chung nhất định sẽ phát triển theo hướng bền vững.

Bùi Chánh Yên

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/tu-chuyen-sau-rieng-rot-gia-de-xuat-giai-phap-toan-dien-de-nong-san-viet-phat-trien-ben-vung.html