Từ Đập Bái Thượng đến Công ty Thủy nông Sông Chu

2 giờ trướcBài gốc

Đập Bái Thượng - Trái tim của hệ thống thủy nông sông Chu được xây dựng cách đây 100 năm.

Đập Bái Thượng - Một thế kỷ trị thủy trên Sông Chu

Ý tưởng xây dựng công trình đập Bái Thượng được người Pháp khảo sát từ cuối thế kỷ XIX nhằm phục vụ chương trình khai thác thuộc địa ở Trung Kỳ. Năm 1920, công trình khởi công trên dòng sông Chu, đưa vào vận hành năm 2026, trở thành hệ thống thủy nông hiện đại đầu tiên ở Trung Kỳ, đồng thời là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất Đông Dương thời bấy giờ. Đập dài khoảng 160 mét, cao gần 20 mét, gồm hệ thống cống lấy nước nhiều cửa cùng mạng lưới kênh dẫn trải dài hàng trăm ki lô mét.

Tổng chi phí xây dựng lên tới khoảng 4,76 triệu đồng Đông Dương. Đây là con số không nhỏ vào thời điểm lúc bấy giờ. Song điều làm nên sự trường tồn của con đập không chỉ là tầm nhìn về sứ mệnh trị thủy để phục vụ sản xuất và đời sống mà là thiết kế công trình với kết cấu đặc biệt, hệ thống vận hành chủ yếu dựa vào dòng chảy tự nhiên, hạn chế tối đa phụ thuộc vào máy móc cơ khí. Điều này được các nhà chuyên môn đánh giá là tư duy kỹ thuật vượt trước thời đại.

Hình ảnh đập Bái Thượng được xây dựng cách đây 100 năm (Ảnh: Internet).

Dưới thời Pháp thuộc, công trình phục vụ mục tiêu khai thác thuộc địa, mở rộng diện tích trồng lúa, bông và cây công nghiệp nhằm tăng sản lượng xuất khẩu. Nhưng vượt lên trên mục đích ban đầu, Đập Bái Thượng đã làm thay đổi căn bản diện mạo nông nghiệp Thanh Hóa.

Đập Bái Thượng không chỉ là một công trình kinh tế, mà còn là biểu tượng của sức sống, của tinh thần tái thiết và ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam. (Ảnh: Internet).

Từ một vùng phụ thuộc hoàn toàn vào mưa trời, hệ thống thủy nông sông Chu đã tạo nên những cánh đồng ổn định nguồn nước quanh năm, đưa Thanh Hóa trở thành một trong những vựa lúa lớn của miền Bắc trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đập Bái Thượng không chỉ là một công trình kinh tế, mà còn là biểu tượng của sức sống, của tinh thần tái thiết và ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam. Và hình ảnh công trình được in dấu trong ký ức dân tộc qua những tờ tiền và tem bưu chính đầu tiên của nước Việt Nam mới.

Hình ảnh Đập Bái thượng trên các con tem và tờ tiền Việt Nam (Ảnh: Internet).

Ngày nay, Đập Bái Thượng đang phục vụ tưới tiêu cho hàng chục nghìn hecta đất nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt, nước công nghiệp, hỗ trợ nuôi trồng thủy sản. Trong đó, nhiệm vụ quan trọng là giúp chống hạn, điều tiết lũ, ổn định dân cư và góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho hàng triệu người dân Thanh Hóa.

80 năm giữ mạch nước cho đồng ruộng và nhà máy

Từ dòng nước chảy qua đập Bái Thượng, một hệ thống thủy nông rộng lớn dần hình thành. Năm 1946, ngay sau khi chính quyền cách mạng tiếp quản hệ thống nông giang Bái Thượng, Chi cục Nông Giang Sông Chu được thành lập.

Gần 80 năm qua, đơn vị nhiều lần thay đổi tên gọi, mô hình hoạt động và phạm vi quản lý. Từ Chi cục Nông Giang Sông Chu giai đoạn 1946-1955, đến Ban Quản trị Nông Giang Sông Chu trong những năm khôi phục kinh tế sau hòa bình lập lại; rồi Công ty Thủy nông Sông Chu, Xí nghiệp Quản lý khai thác Thủy nông Sông Chu và sau này là Công ty Quản lý khai thác thủy nông Nam Sông Chu. Mỗi lần đổi tên là một bước chuyển mình lớn lao gắn với yêu cầu phát triển của đất nước và của ngành thủy lợi.

Hệ thống thủy lợi của công ty đang cấp nước tưới, tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, tiêu thoát nước cho trên 133.000 ha đất canh tác.

Đặc biệt, năm 1993 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi 3 xí nghiệp thủy nông Sông Chu, Như Thanh và Tĩnh Gia được sáp nhập, hình thành nên một đơn vị quản lý thủy nông quy mô lớn hơn, đủ sức đảm đương nhiệm vụ cấp nước cho cả vùng rộng lớn phía Nam sông Chu. Đến năm 2003, thực hiện chủ trương đổi mới doanh nghiệp nhà nước, hàng loạt đơn vị thủy nông ở Thọ Xuân, Thạch Thành, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, Bá Thước, Mường Lát tiếp tục được sáp nhập vào Công ty Thủy nông Sông Chu, mở ra thời kỳ phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn năng lực quản lý.

Cùng với sự trưởng thành của đơn vị, hệ thống thủy nông sông Chu cũng không ngừng được mở rộng, hoàn thiện và hiện đại hóa qua từng thời kỳ. Đến nay Công ty đang tổ chức quản lý, vận hành, khai thác và bảo vệ an toàn 79 hồ, đập thủy lợi vừa và lớn; 206 trạm bơm tưới, tiêu với hơn 500 máy bơm các loại có công suất từ 320 m3/h đến 8.400 m3/h. Hệ thống thủy lợi của công ty đang cấp nước tưới, tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, tiêu thoát nước phục vụ khu vực nông thôn và đô thị (trừ khu vực nội thị) cho trên 133.000 ha đất canh tác; Phòng, chống thiên tai, ứng phó hạn hán, ngập lụt, bảo đảm an toàn công trình và an ninh nguồn nước để phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn 87 xã, phường trong tỉnh Thanh Hóa.

Nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi, góp phần tăng nguồn thu và phát triển bền vững doanh nghiệp, Công ty đã tổ chức khai thác tổng hợp năng lực công trình bằng việc cấp nước cho các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, sản xuất nước sạch sinh hoạt và phát điện cho các doanh nghiệp trên địa bàn, trong đó có việc quản lý, vận hành Hệ thống cấp nước thô Khu kinh tế Nghi Sơn giai đoạn I với công suất 30.000 m3/ngày đêm, phục vụ cấp nước cho các cơ sở sản xuất công nghiệp và các nhà máy nước sạch trên địa bàn Khu kinh tế Nghi Sơn - khu vực động lực phát triển kinh tế trọng điểm của tỉnh Thanh Hóa.

Tiếp nối dòng chảy thế kỷ

Trước yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Công ty đã đẩy mạnh đổi mới công tác quản trị và vận hành công trình thủy nông theo hướng khoa học, tiết kiệm và hiệu quả. Nhưng dù công nghệ có hiện đại đến đâu, máy móc cũng không thể thay thế được con người. Đằng sau những công trình, những trạm bơm, những cánh cửa cống ngày đêm vận hành là gần một nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân của Công ty Thủy nông Sông Chu đang lặng thầm giữ cho dòng nước luôn thông suốt. Không chỉ tận tụy với công việc, nhiều cán bộ, kỹ sư của Công ty còn không ngừng tìm tòi, sáng tạo để nâng cao hiệu quả vận hành công trình. Mỗi năm công ty có từ 8 đến 10 sáng kiến được công nhận và đưa vào ứng dụng thực tế; nhiều sáng kiến cấp tỉnh được nhân rộng trong toàn hệ thống thủy lợi của tỉnh.

Các công trình trên hệ thống thủy nông Sông Chu phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sản xuất sinh hoạt trên địa bàn tỉnh.

Với những nỗ lực của mỗi người lao động, Công ty đã hoàn thành toàn diện các chỉ tiêu sản xuất kinh doanh được giao. Trong năm 2025, tổng doanh thu của công ty đạt gần 187 tỷ đồng, hoàn thành 100% kế hoạch; lợi nhuận đạt 1,42 tỷ đồng.

Với những nỗ lực bền bỉ suốt nhiều năm, Công ty đã được nhận nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước và các cấp, ngành. Trong đó có Huân chương lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba; Cờ thi đua của Chính phủ; Bằng khen của Thủ tưởng Chính phủ; Cờ thi đua và Bằng khen của bộ, ngành và địa phương.

Một thế kỷ đã đi qua kể từ ngày Đập Bái Thượng chắn dòng sông Chu, mở ra dòng chảy mới cho quê hương xứ Thanh. Và suốt 80 năm qua, các thế hệ cán bộ, công nhân Công ty TNHH MTV Thủy nông Sông Chu vẫn lặng thầm tiếp nối dòng chảy ấy - bảo đảm tưới tiêu ổn định cho 133.000 ha đất canh tác; đáp ứng hiệu quả nhu cầu cấp nước phục vụ sản xuất công nghiệp, dân sinh và nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh.

Minh Tuyết

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/tu-dap-bai-thuong-den-cong-ty-thuy-nong-song-chu-290043.htm