Từ giải phóng Nha Trang (02/4) đến chiến thắng Xuân Lộc (21/4/1975): Bài 2: Nha Trang - Mắt xích chiến lược làm sụp đổ phòng tuyến duyên hải của địch

4 giờ trướcBài gốc

Điểm rơi tất yếu của hiệu ứng domino quân sự

Sau ngày 29/3/1975, khi lá cờ Cách mạng tung bay trên nóc sở chỉ huy Quân đoàn 1 của địch tại Đà Nẵng, toàn bộ hệ thống phòng thủ của chính quyền Sài Gòn tại Miền Trung rơi vào trạng thái tê liệt hoàn toàn. Nha Trang lúc bấy giờ trở thành "túi chứa" khổng lồ của sự tuyệt vọng. Hàng vạn tàn quân từ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định tháo chạy bằng đường biển, đường bộ đổ dồn về đây, mang theo tâm lý bại trận và sự hoảng loạn tột độ.

Lúc này, Nha Trang được địch kỳ vọng là "trung tâm đề kháng" cuối cùng của Quân khu 2, để bảo vệ cửa ngõ phía Bắc của Quân khu 3 (vùng đất bao quanh Sài Gòn) trước sự tiến công của Quân Giải phóng. Tuy nhiên, thực tế tại chiến trường lại cho thấy một kịch bản hoàn toàn khác. Sự rệu rã đã lan từ cấp thượng tầng chỉ huy xuống đến từng binh lính. Tướng lĩnh địch tranh nhau lên máy bay di tản, trong khi binh lính rã ngũ, vứt bỏ quân phục, tạo nên một cảnh tượng hỗn loạn chưa từng có tại cảng Cầu Đá và sân bay Nha Trang.

Quân Giải phóng tiến vào Khánh Hòa tháng 4/1975. Ảnh tư liệu

Nhận định rõ sự suy sụp của đối phương, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã đưa ra những chỉ đạo mang tính quyết định: Phải tận dụng triệt để từng giờ, từng phút. Đúng như tinh thần bức điện lịch sử của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: "Tranh thủ từng phút, từng giờ, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam", quân ta không cho phép kẻ thù có một giây nghỉ ngơi để thiết lập bất cứ tuyến phòng thủ mới nào tại đèo Cả hay Ninh Hòa. Nha Trang chính là "quân cờ domino" phải đổ để toàn bộ hệ thống còn lại của địch tại cực Nam Trung Bộ tan rã.

24 giờ thần tốc và nghệ thuật chớp thời cơ

Diễn biến cuộc tiến công giải phóng Nha Trang là minh chứng rực rỡ cho nghệ thuật quân sự "thần tốc, táo bạo". Lực lượng nòng cốt là Sư đoàn 10 (Quân đoàn 3) bộ đội chủ lực - đơn vị vừa lập công vang dội tại Buôn Ma Thuột - đã phối hợp hiệp đồng chặt chẽ với lực lượng vũ trang địa phương tỉnh Khánh Hòa.

Sau khi bị thất thủ ở mặt trận Tây Nguyên, địch đã điều Lữ đoàn dù số 3 cùng với lực lượng đã có từ trước lập phòng tuyến chốt giữ ở đèo MDrắk - Phượng Hoàng (dài gần 20km, nằm giữa Đắk Lắk - Khánh Hòa cũ) nhằm ngăn chặn quân ta tiến xuống miền duyên hải đánh chiếm Nha Trang, Cam Ranh - nơi có những căn cứ quân sự chiến lược của địch.

Nhận lệnh bằng mọi giá phải đập tan "lá chắn thép" của địch ở MDrắk - Phượng Hoàng để tiến xuống giải phóng tỉnh Khánh Hòa, Sư đoàn 10 (Quân đoàn 3) của ta đã được tăng cường thêm Trung đoàn pháo cao xạ 234, 1 đại đội xe tăng thiết giáp... Sau khi đánh chiếm quận lỵ Khánh Dương, quân ta áp sát đèo MDrắk - Phượng Hoàng. Phương án tác chiến được vạch ra là tấn công hợp đồng binh chủng, vây chặt và tiêu diệt từng bộ phận của địch tiến đến tiêu diệt toàn bộ Lữ đoàn dù số 3. Rạng sáng 29/3, pháo của quân ta bắt đầu nổ súng khai chiến. Những khẩu pháo quân ta vừa thu được ở Buôn Ma Thuột được chuyển đến đã giáng những đòn sấm sét xuống đội hình Lữ đoàn dù số 3 của địch. Rạng sáng 01/4/1975, Sư đoàn 10 chia thành nhiều mũi tiến công vào toàn bộ các cụm quân còn lại. Mọi sự kháng cự của địch nhanh chóng bị đè bẹp. Sau 3 ngày (từ 29/3 đến sáng 01/4/1975), Sư đoàn 10 và các đơn vị phối hợp đã đập tan tuyến phòng thủ của địch ở đèo Phượng Hoàng, mở thông cánh cửa xuống vùng đồng bằng ven biển. Nghe tin đèo Phượng Hoàng thất thủ và Lữ đoàn dù số 3 bị tiêu diệt, bất chấp lệnh giới nghiêm của chỉ huy, quân lính và công chức ngụy quyền ở Nha Trang đã tự động tháo chạy.

Xe tăng Quân Giải phóng tiến vào giải phóng Nha Trang (Khánh Hòa), ngày 02/4/1975. Ảnh Tư liệu

Sáng sớm ngày 02/4/1975, các mũi tiến công của Quân Giải phóng bắt đầu áp sát thành phố Nha Trang từ hướng Bắc và hướng Tây. Sức mạnh của xe tăng và pháo binh ta như những cú đấm thép bẻ gãy các chốt chặn ngoại vi. Chứng kiến sức mạnh áp đảo, bộ máy hành chính và quân sự của địch tại Nha Trang sụp đổ chỉ trong vài giờ. Đến 14 giờ cùng ngày, những chiếc xe tăng đầu tiên húc đổ cổng các căn cứ quân sự, tiến qua cầu Xóm Bóng trong sự ngỡ ngàng và reo hò của Nhân dân địa phương. Được sự chỉ đường của người dân, đoàn Quân Giải phóng tiến vào chiếm các cơ quan đầu não của địch như trụ sở Quân đoàn 2, dinh tỉnh trưởng (vị trí trụ sở UBND tỉnh hiện nay). Trong ngày 02/4, cùng với sân bay và thành phố Nha Trang, các vùng nông thôn các huyện Vĩnh Xương, Diên Khánh và thành Diên Khánh được giải phóng.

Sau đó, ngày 03/4/1975, lực lượng Sư đoàn 10 giải phóng thị xã Cam Ranh và khu liên hợp quân sự Cam Ranh.

Điều đáng tự hào nhất trong chiến thắng này chính là việc quân dân ta đã giải phóng thành phố Nha Trang mà gần như bảo toàn nguyên vẹn cơ sở hạ tầng, điện nước và các công trình văn hóa. Hình ảnh Nhân dân Nha Trang tràn ra đường, mang theo cờ hoa chào đón các chiến sĩ Sư đoàn 10 đã trở thành biểu tượng của sự hòa hợp dân tộc và niềm khát khao hòa bình cháy bỏng. Nha Trang không còn là "túi chứa tàn quân", mà chính thức trở thành thành phố của Nhân dân.

Giá trị chiến lược - nhát dao cắt đứt "lá chắn cam ranh"

Việc làm chủ Nha Trang mang lại một giá trị chiến lược mà giới bình luận quân sự quốc tế thời bấy giờ phải sửng sốt. Đây chính là nhát dao sắc lẹm cắt đôi tuyến hành lang duyên hải Miền Trung. Khi Khánh Hòa giải phóng, toàn bộ tuyến Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc - Nam đoạn qua Miền Trung chính thức thuộc về Quân Giải phóng.

Đặc biệt, chiến thắng này đã trực tiếp vô hiệu hóa căn cứ Cam Ranh. Cam Ranh vốn được Mỹ xây dựng thành một tổ hợp quân sự liên hợp khổng lồ, hiện đại bậc nhất Đông Nam Á, được coi là "lá chắn" kiên cố bảo vệ Sài Gòn từ hướng biển. Tuy nhiên, khi Nha Trang và tỉnh lỵ Khánh Hòa được giải phóng, Cam Ranh lập tức bị cô lập hoàn toàn. Mất Nha Trang, "lá chắn" Cam Ranh trở thành một ốc đảo vô vọng, mất đi nguồn tiếp tế hậu cần và sự hỗ trợ chỉ huy. Sự sụp đổ của địch ở Nha Trang đã tạo tiền đề để chỉ một ngày sau đó, quân ta làm chủ hoàn toàn bán đảo Cam Ranh mà không tốn quá nhiều xương máu.

Hơn thế nữa, Nha Trang được giải phóng đã biến thành phố này thành một trạm trung chuyển khổng lồ. Các đoàn xe vận tải quân sự của ta "nối đuôi nhau như rồng rắn" từ Miền Bắc đổ vào có thêm một điểm dừng chân lý tưởng để tiếp nhiên liệu và khí tài trước khi thực hiện cú nhảy vọt vào Đông Nam Bộ. Sự kết nối hậu phương lớn với tiền tuyến chưa bao giờ thuận lợi và mạnh mẽ đến thế.

Bàn đạp cho chiến dịch hồ chí minh lịch sử

Nhìn trên cục diện tổng thể, chiến thắng tại Nha Trang là một cú hích cực mạnh làm thay đổi kế hoạch chiến lược của Trung ương. Với việc Quân khu 2 của địch bị xóa sổ, niềm tin về một chiến thắng chóng vánh đã trở thành hiện thực.

Thắng lợi này đã củng cố quyết tâm giải phóng Miền Nam trước mùa mưa. Từ Nha Trang, quân ta tiếp tục tiến về phía Nam, phối hợp với các cánh quân từ Tây Nguyên xuống và từ miền Đông Nam Bộ lên, tạo thành thế gọng kìm khổng lồ bao vây Sài Gòn. Nha Trang mở ra hướng tiến công trọng yếu từ phía Đông duyên hải, tạo điều kiện cho các binh đoàn chủ lực áp sát Xuân Lộc - "cánh cửa thép" cuối cùng bảo vệ thủ phủ của chính quyền Sài Gòn.

Nếu không có sự sụp đổ nhanh chóng của địch tại Nha Trang, tiến trình giải phóng Miền Nam có lẽ đã phải kéo dài hơn. Chính sự thần tốc tại đây đã khiến địch hoàn toàn mất phương hướng, không kịp điều động quân từ vùng 4 hay vùng duyên hải lên ứng cứu cho Sài Gòn, tạo ra một sự khủng hoảng lãnh đạo trầm trọng trong nội bộ chính quyền Nguyễn Văn Thiệu.

Giải phóng Nha Trang ngày 02/4/1975 là một mốc son chói lọi, kết tinh của nghệ thuật quân sự "đánh điểm, diệt viện, truy kích tận gốc". Đó là kết quả của sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa quân chủ lực và sức mạnh nổi dậy của quần chúng Nhân dân địa phương.

Tiếng sóng biển Nha Trang vẫn rì rào, như kể mãi câu chuyện về những đoàn quân "thần tốc" mùa Xuân năm ấy - những người đã dùng máu và hoa để mở toang cánh cửa phía Nam, đưa non sông về một mối, thực hiện khát vọng ngàn đời của dân tộc Việt Nam: Độc lập, Tự do và Hạnh phúc.

HUỲNH THIÊN - THANH THỦY

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/tin-chinh/bai-2-nha-trang-mat-xich-chien-luoc-lam-sup-do-phong-tuyen-duyen-hai-cua-dich_190959.html