Từ mạch nguồn dân gian đến ngôn ngữ toàn cầu

6 giờ trướcBài gốc

Năm 2025, thế giới phát cuồng vì nhạc AI và các trào lưu trình diễn đa phương tiện. Nhạc Việt không đứng ngoài và có một mùa vàng của những sáng tạo thực lực bền bỉ. Từ dân ca ra sân khấu quốc tế, những nghệ sĩ trẻ đang âm thầm gieo lại giá trị cũ bằng ngôn ngữ mới, cùng kiến tạo diện mạo tinh thần của đất nước bằng thanh âm.

DTAP

Nếu xem DTAP (gồm 3 nhà sản xuất âm nhạc: Thịnh Kainz, Kata Trần và Tùng Cedrus) như những kiến trúc sư của âm thanh đương đại thì phương pháp sáng tạo của họ chính là khai quật và tái cấu trúc nền móng cũ. Họ lần ngược xuống các tầng trầm tích của âm nhạc truyền thống từ hệ thống ngũ cung, từ chất rung của đàn tranh, độ ngân của đàn bầu, nhịp phách của trống dân gian cho tới những mô hình giai điệu đã từng đi qua chợ phiên, đình làng, không gian lễ hội. Những vật liệu âm nhạc ấy được đưa vào một hệ kết cấu mới - kết cấu của pop, EDM, world music nhưng không bị hòa tan mà giữ vai trò như các “điểm tựa thính giác” trong toàn bộ cấu trúc tác phẩm.

Nhóm producer DTAP. Ảnh: Tư liệu

Từ những bản hit gắn với các nghệ sĩ đại chúng cho tới album Made in Vietnam, sản phẩm của DTAP không chỉ xác lập vị thế trên những bảng xếp hạng nhạc số hay hệ thống giải thưởng mà quan trọng hơn, chúng đánh dấu một sự dịch chuyển thẩm mỹ trong tiếp nhận của công chúng. Ở đó, nhạc dân gian không còn bị nghe như một thứ ký ức cần bảo tồn mà là một ngôn ngữ dung dị đang vận động trong đời sống đương đại.

Âm nhạc được tổ chức với tư duy kiến trúc, lớp nhịp điện tử đóng vai trò khung chịu lực trong khi chất liệu truyền thống trở thành vì kèo, cột trụ, giữ cân bằng cho toàn bộ không gian thẩm mỹ. Tiếng đàn bầu trong âm nhạc của DTAP không trôi như một dấu hiệu hoài niệm mà nghiêng mình giữa dòng âm thanh điện tử như một trục cộng hưởng. Tiếng trống không còn là âm thanh của nghi lễ quá khứ mà đập cùng nhịp của thời đại. Truyền thống, khi được định vị đúng trong cấu trúc, không cần được nhân danh. Nó tự phát lộ bằng chính sức vang nội tại của mình, lặng lẽ, hiện đại và có chiều sâu văn hóa.

PHƯƠNG MỸ CHI

Phương Mỹ Chi bước ra từ bolero và dân ca như một người mang theo chiếc nón lá đi qua nhiều mùa gió. Từ tuổi lên 10 của Giọng hát Việt nhí đến hôm nay, hơn một thập kỷ làm nghề đã đủ để giọng hát ấy rũ bỏ tính “hiện tượng” và bước vào độ chín của một nghệ sĩ có ý thức thẩm mỹ. Con đường của cô chậm nhưng bền, như một dòng nước ngầm. Những album đầu tay như Thương về miền Trung vẫn còn nguyên sắc thái dân ca truyền thống. Đến Vũ trụ cò bay, dân ca đã được đặt trong một không gian hòa âm mở hơn, nơi ngũ cung cổ điển bắt đầu đối thoại với pop và world music. Đó không phải sự phá cách mà là một quá trình tái cấu trúc thận trọng: trục giai điệu dân gian vẫn giữ vai trò trung tâm trong khi phối khí và tiết tấu được mở rộng để thích ứng với cảm quan nghe hiện đại.

Ca sĩ Phương Mỹ Chi. Ảnh: FBNV

Ở góc độ âm nhạc học, đây là một dạng “làm mới trong giới hạn”, nơi truyền thống không bị biến dạng mà được dịch chuyển hệ quy chiếu. Chính nền tảng ấy dẫn Phương Mỹ Chi đến Sing! Asia 2025. Việc đạt top 3 chung cuộc là dấu mốc khẳng định khả năng hội nhập không đánh đổi căn tính. Trên sân khấu châu Á, cô không chọn con đường hòa tan vào chuẩn mực pop toàn cầu, mà giữ lại “trường âm” dân tộc trong cấu trúc trình diễn hiện đại. Dân ca Việt, lần hiếm hoi, xuất hiện trong một không gian đối thoại khu vực bằng tư thế bình đẳng.

Nếu đặt Phương Mỹ Chi trong dòng chảy chung của châu Á, có thể thấy cô đi cùng xu hướng với nhiều nghệ sĩ trẻ Hàn, Trung trong nỗ lực hiện đại hóa truyền thống. Tuy nhiên, khác với khuynh hướng điện tử hóa mạnh về thị giác và sân khấu của K-folk hay tính cổ phong của C-folk, lựa chọn của Phương Mỹ Chi nghiêng về giữ trục thanh nhạc. Ở đây, dân ca không là ký hiệu trang trí mà là lõi cảm xúc và cấu trúc giai điệu. Những giải thưởng, bảng xếp hạng hay con số lượt xem chỉ là phần nổi. Điều ở lại lâu hơn là cảm giác với người nghe rằng họ nhìn thấy một phần làng quê đang bước qua thời hiện đại mà không tự đánh mất mình. Trong một thời đại chuộng tốc độ, Phương Mỹ Chi là một nhịp chậm hiếm hoi. Và chính nhịp chậm ấy, lại tạo nên một trong những chuyển động bền bỉ nhất của dân ca Việt hôm nay.

"Bóng phù hoa" - Phương Mỹ Chi

ĐỨC PHÚC

Con đường của Đức Phúc trong âm nhạc đi từ những ca khúc pop ballad giản dị, nơi giọng hát truyền cảm, quãng trung - cao ổn định giúp anh trở thành một gương mặt quen thuộc với đại chúng. Nhưng chính từ không gian “dễ nghe” ấy, anh lặng lẽ chuẩn bị cho một bước đi khác, bước ra khỏi vai trò ca sĩ trình diễn để trở thành người kiến tạo không gian sân khấu mang tư tưởng văn hóa.

Ca sĩ Đức Phúc. Ảnh: FBNV

Với Phù Đổng Thiên Vương - tiết mục giúp Đức Phúc giành giải nhất Intervision 2025, anh không tiếp cận sân khấu quốc tế bằng chiến lược “hòa tan”, mà bằng lựa chọn đối thoại. Ở đó, huyền thoại dân gian Việt được đặt trong cấu trúc hòa âm hiện đại, tiết tấu mạnh, ánh sáng và chuyển động mang ngôn ngữ toàn cầu. Văn hóa trở thành căn cốt nội dung của biểu diễn. Chiến thắng không đến từ hiệu ứng nhất thời mà từ một cấu trúc biểu diễn tích hợp giữa thanh nhạc, dàn dựng và tư tưởng thẩm mỹ.

Các chuyên gia nhận định về tiết mục Phù Đổng Thiên Vương, giọng hát của Đức Phúc giữ vai trò trục quy chiếu cho toàn bộ không gian sân khấu, kiểm soát trường độ tốt, ổn định cao độ trong một phổ âm thanh dày, cho phép giọng ca không bị nuốt bởi hòa âm và ánh sáng. Đây là điều kiện quan trọng để một ca sĩ bước vào chuẩn biểu diễn quốc tế. Chiến thắng Intervision 2025 không chỉ xác nhận năng lực cá nhân của Đức Phúc mà còn mở ra một khả thể cho nhạc Việt. Người ta có thể tự tin rằng tiếng Việt và âm nhạc Việt có thể bước ra thế giới bằng chính bản sắc nếu được thực hiện trong một cấu trúc nghệ thuật sâu sắc và đương đại.

TUẤN CRY – HÒA MINZY VÀ “BẮC BLING”

Tuấn Cry bước vào âm nhạc từ những trải nghiệm lao động đời thường và cũng từ đó hình thành một trục sáng tác đặc biệt: đưa ký ức bình dân và văn hóa dân gian vào không gian số. Ca khúc Bắc Bling, với sự trình bày của Hòa Minzy, trở thành một hiện tượng văn hóa đại chúng không chỉ bởi hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên nền tảng số mà bởi nó đánh dấu một mô hình “đồng hành kiến tạo” giữa nghệ sĩ sáng tác, nghệ sĩ biểu diễn và cộng đồng tiếp nhận trong việc tái sinh di sản. Dân ca quan họ, không gian làng quê Bắc Bộ, thẩm mỹ tiếng cười dân gian được đặt trong cấu trúc pop - rap đương đại, nơi tiết tấu điện tử, cách phát âm đời thường và nhịp điệu mạng xã hội cùng tồn tại, tạo nên một hình thức “tái mã hóa văn hóa” cho thế hệ trẻ.

Ca sĩ Hòa Minzy

Có thể coi Bắc Bling như một trường hợp điển hình của quá trình “tái dân gian hóa” trong văn hóa đại chúng, nơi giá trị dân gian được tái cấu trúc để tiếp tục vận động trong môi trường truyền thông mới. Ở đây, di sản không bị “đóng khung” trong bảo tàng ký ức, mà bước vào đời sống mạng như một ngôn ngữ sống, có khả năng lan truyền, biến đổi và tái sinh. Sau Bắc Bling, Tuấn Cry rẽ sang nhạc thiếu nhi với các ca khúc dựa trên trò chơi dân gian. Những sản phẩm này không tạo sóng thị trường lớn nhưng âm thầm đi vào trường học, sân chơi, không gian cộng đồng, nơi âm nhạc trở thành phương tiện truyền dẫn ký ức văn hóa theo cách tự nhiên nhất.

Tuấn Cry và Hòa Minzy đã làm được một việc quan trọng, đó là tái cấu trúc chất liệu dân gian trong ngôn ngữ âm nhạc mới, để di sản không chỉ được “giữ lại”, mà còn tiếp tục sống, tiếp tục biến đổi và tiếp tục được thế hệ trẻ sở hữu như một phần tự nhiên của ký ức văn hóa tương lai.

MV "Bắc Bling"

Có thể họ không phải những “gương mặt lưu lượng” trên mạng xã hội. Họ đi những con đường riêng không gặp nhau ở ngã rẽ nghề nghiệp, nhưng cùng đổ về một hướng, đó là sự bền bỉ. Tết đến, những giai điệu của họ vang trong căn bếp, trên chuyến xe, giữa bữa cơm sum họp. “Đồng lòng kiến tạo” bắt đầu từ những điều nhỏ như thế, tử tế, lặng lẽ và ở lại lâu dài trong đời sống tinh thần của người dân Việt Nam.

Nhà văn Dương Trí Toàn

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/am-nhac-tu-mach-nguon-dan-gian-den-ngon-ngu-toan-cau-2490377.html