Từ xóm Chồ đến khát vọng 'silicon valley' miền Trung

7 giờ trướcBài gốc

Hình ảnh nhà chồ dọc sông Hàn trước năm 1997. Ảnh: Tư liệu

Tiếng gọi từ quá khứ

Một buổi chiều năm 2025, tôi bất ngờ khi nhận được tin nhắn từ người bạn phương xa. Trên màn hình là những thước phim cũ kỹ, khuôn hình 3x4 của bộ phim “Làng Chồ” do chúng tôi thực hiện từ 29 năm trước. Một người đàn ông trẻ đang sống tại nước ngoài đã chia sẻ lại nó với dòng trạng thái nghẹn ngào: “Đây là tôi của năm 1997. Nếu không có những thước phim này, có lẽ tôi đã quên mất mình từng là một đứa trẻ chạy chân trần trên đá”.

Hàng trăm bình luận từ những “người Làng Chồ” năm xưa đổ về. Bên dưới bài đăng là một “cuộc hội ngộ” kỳ diệu. Những đứa trẻ Làng Chồ năm xưa giờ đã lớn, tản mát khắp nơi. Họ nhận ra nhau, nhận ra mẹ mình đang ngồi vá lưới, nhận ra chính mình đang chạy chân trần trên đá.

Những dòng bình luận không màu mè, chỉ là: “Nhớ quá, hồi đó mình nghèo mà lì thiệt”, hay “Cảm ơn tư liệu phim, để giờ mình còn thấy được cái gốc của mình”. Họ nhận ra làng xóm, nhận ra quê hương trong tư liệu cũ gắn với ký ức gian khó để rồi cùng tự hào về sự bứt phá của ngày hôm nay. Hóa ra, bộ phim ấy không chỉ là một tư liệu thông thường, nó đã vô tình lưu giữ “giấy khai sinh” của một thế hệ trưởng thành từ trong gian khó.

Ký ức lấm lem ở xóm chồ

Ngược dòng thời gian. Năm 1997, Đà Nẵng vừa tách mình ra khỏi Quảng Nam để mang danh phận một thành phố trực thuộc Trung ương. Tháng 3 năm ấy, chúng tôi đứng ở bờ tây sông Hàn, chân máy quay lấm lem bùn đất. Lúc đó, Đà Nẵng trong mắt tôi không phải là những cây cầu kỷ lục, mà là những “xóm chồ”, nơi những căn nhà tạm bợ gác lên nhau bằng mấy cây cọc gỗ mục nát. Đó là năm tôi làm phim “Làng Chồ”.

“ … Sông Hàn nằm đó như một chứng nhân giữa bốn mùa nắng mưa của tạo hóa. Bên bờ Tây, những cao ốc, biệt thự soi mình xuống nước. Có một Đà Nẵng rực rỡ và hoa lệ nhưng con sông còn biết có một Đà Nẵng nghèo khó, cần lao trong sự che chở của nó…”. Đó là một đoạn lời bình tôi viết ở đầu phim để dẫn người đọc đi đến với “Làng Chồ”, một khu vực nghèo khó ở phường Nại Hiên Đông, ngay dưới chân cây cầu quay sông Hàn ngày nay. Trong ống kính của chúng tôi ngày ấy, không ánh sáng, không phố xá, nơi ấy là những xóm lao động bên một dòng sông mang nặng ưu tư của những phận người chênh vênh trên mặt nước.

Diện mạo của một đô thị Đà Nẵng đã đi qua hành trình vượt sông, mở biển và vươn tới những không gian phát triển mới. Ảnh: KIM LIÊN

Tôi vẫn nhớ như in những ngôi nhà gỗ nhỏ cắm chân vào dòng nước bạc, những người phụ nữ nghèo, da sạm mùi muối biển, lặng lẽ ngồi vá lại những mắt lưới thủng dưới mái hiên xiêu vẹo. Ám ảnh hơn cả là những đứa trẻ tóc khét nắng, đôi chân trần chạy trên những mỏm đá nhọn và gồ ghề ven bờ. Rất nhiều đứa trẻ đó không được đến trường vì một lý do rất giống nhau: không có giấy khai sinh.

Bộ phim tài liệu “Làng Chồ” ra đời, ngay trong đêm phát sóng, người đứng đầu chính quyền lúc đó là ông Nguyễn Bá Thanh - Chủ tịch thành phố, đã gọi điện cho lãnh đạo Đài than phiền về cách đặt vấn đề của nội dung phim và khuyên không nên phát lại. Dù đoạt Giải A Giải báo chí toàn quốc của năm, phim ấy chỉ phát sóng 1 lần và cất vào kho tư liệu.

Cây cầu của lòng dân

Cần xóa khoảng cách đôi bờ dòng sông, xây một cây cầu vượt sông Hàn. Chuyện ấy đã được đặt ra từ lâu trong tầm ngắm của những người có trách nhiệm. Ngoài mục tiêu giảm tai nạn giao thông, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, cây cầu còn được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tốc độ xây dựng khu đô thị mới Bạch Đằng Đông, thu hút đầu tư nước ngoài, du khách đến Sơn Trà, Mỹ Khê, giải quyết dứt điểm tình trạng qua lại sông Hàn bằng phà, nhất là mùa mưa bão.

Vào thời điểm đó, ngân sách thành phố còn rất hạn hẹp, chính quyền đã quyết định khơi dậy tinh thần tự lực của người dân thay vì chỉ trông chờ vào vốn Trung ương. Dự án được triển khai với khẩu hiệu “Vì một Đà Nẵng phồn vinh trong tương lai hãy cùng nhau đóng góp xây dựng cầu qua sông Hàn!”.

Năm 1998, Đà Nẵng đã làm một việc trước đó chưa ai nghĩ đến: Kêu gọi người dân cùng đóng góp xây dựng cầu quay Sông Hàn. Đây không chỉ là một đợt huy động kinh phí thông thường, nó đã trở thành một biểu tượng của tinh thần đồng lòng trong giai đoạn đầu Đà Nẵng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Phim “Làng Chồ” được mang ra phát sóng để có thêm thông tin giúp các nhà đầu tư, người dân chia sẻ về việc “phải thay đổi hiện trạng...”.

Ngày 2/9/1998, cầu Sông Hàn được khởi công. Sau 18 tháng thi công thần tốc, cầu được khánh thành vào ngày 29/3/2000, chính thức trở thành cây cầu quay đầu tiên tại Việt Nam. Đây là công trình lớn đầu tiên kỷ niệm 25 năm giải phóng Đà Nẵng, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của thành phố.

Quan trọng hơn cả tiền bạc, việc mỗi người dân đều cảm thấy mình có một “phần đóng góp” trong cây cầu đã tạo nên niềm tự hào mãnh liệt. Khi cầu Sông Hàn khánh thành vào ngày 29/3/2000, hàng vạn người dân đã đổ về, nhiều người xúc động vì hạnh phúc. Con sông Hàn từ trở ngại thành điểm nhấn. Hình ảnh cây cầu từ đó là nét văn hóa, dấu ấn đặc trưng của thành phố.

Sự ra đời của cầu Sông Hàn đã tạo tiền đề cho những công trình mang tính biểu tượng khác, định hình hình ảnh một thành phố trẻ trung, năng động và đầy khát vọng.

Diện mạo của một đô thị Đà Nẵng đã đi qua hành trình vượt sông, mở biển và vươn tới những không gian phát triển mới. Ảnh: KIM LIÊN

Ngày 29/3 năm nay lại đến. Từ khoảnh khắc ngọn cờ đỏ sao vàng được kéo lên trên Tòa Thị chính ngày lịch sử năm 1975 ấy, thành phố này đã đi qua một chặng đường dài hơn ½nửa thế kỷ. Trên con đường đó, Đà Nẵng đã vượt qua bao nhiêu sự kiện nhưng những ngày đầu chia tách ấy thực sự là những dấu mốc khó quên trong lòng cư dân Đà Nẵng.

Với những người làm báo, không khí cộng đồng ngày ấy và những kỷ niệm nghề nghiệp của thế hệ chúng tôi vẫn còn như vừa mới xảy ra. Bây giờ, Đà Nẵng đang ở ngưỡng cửa của những vận hội mới. Câu chuyện “lên bờ” hay “xóa đói giảm nghèo”… đã thuộc về những ngày rất cũ. Thành phố đã chuyển mình từ một đô thị “nhìn vào sông” sang một siêu đô thị “hướng ra biển”. Với một diện mạo hoàn toàn khác, Đà Nẵng ngày nay đã là một đô thị thông minh, xanh và đầy kiêu hãnh.

Cuộc “vượt sông” sang kỷ nguyên công nghệ

Nỗ lực hướng đến giải bài toán đang đặt ra cho mình trước thời cơ mới, việc hình thành Khu thương mại tự do đầu tiên của cả nước và những dự án chip bán dẫn, AI đang biến Đà Nẵng thành một “thỏi nam châm” công nghệ. Thành phố đang chứng kiến những bước ngoặt lịch sử: Từ 8 doanh nghiệp ban đầu, đến cuối năm 2025, Đà Nẵng đã thu hút hơn 25 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, kiểm thử và đóng gói vi mạch. Các tập đoàn khổng lồ như Synopsys, Marvell và FPT Semiconductor đã đặt những nền móng quan trọng tại đây.

Ngay tại Công viên Phần mềm số 2, dự án Phòng thí nghiệm phục vụ sản xuất công nghệ đóng gói tiên tiến (Fab-Lab) đang được cấp tốc triển khai, dự kiến vận hành vào cuối năm 2026 với công suất 10 triệu sản phẩm/năm. Đây là mô hình tiên phong giúp Việt Nam làm chủ các công nghệ chiến lược như chip 2.5D/3D.

Thành phố đã khởi động dự án Trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn, khẳng định vị thế “thỏi nam châm” công nghệ của khu vực. Với sự ra đời của Khu thương mại tự do thí điểm và Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng (vừa chính thức ra mắt đầu năm 2026), thành phố đang đứng trước vận hội để trở thành một cửa ngõ đại dương, nơi kết nối Việt Nam với dòng chảy trí tuệ thế giới.

Những đứa trẻ Đà Nẵng hôm nay không còn chạy chân trần trên đá, chúng đang làm chủ những dòng code, những phòng thí nghiệm hiện đại, viết tiếp giấc mơ kiến tạo giá trị toàn cầu ngay trên mảnh đất quê hương.

Ba mươi năm, một đời người, một đời nghề. Những người làm báo trẻ của Đà Nẵng ngày nay sau thế hệ chúng tôi vẫn tiếp tục kiếm tìm những câu chuyện trên từng góc phố. Lan man mấy dòng này, tôi không muốn nhắc lại nỗi khổ cực của quá khứ như một sự kể lể. Tôi muốn nhắc lại để chúng ta trân trọng hơn mỗi con đường mà Đà Nẵng đi đến hôm nay. Bởi tôi tin, dưới chân những nhịp cầu hiện đại kia, dòng sông Hàn đang thao thiết chảy luôn mang theo khát vọng đại dương của bao thế hệ người dân Đà Nẵng.

TRƯƠNG VŨ QUỲNH

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/tu-xom-cho-den-khat-vong-silicon-valley-mien-trung-3329987.html