Thượng tá Trịnh Kim Vân, cựu điều tra viên cao cấp, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội
Bộ Giáo dục và Đào tạo mới đây đã yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn bạo lực học đường, trong đó nhấn mạnh "tuyệt đối không quay phim, chụp ảnh, phát tán clip bạo lực học đường lên mạng xã hội". Dưới góc độ điều tra, một số chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận đầy đủ hơn về vai trò của video, hình ảnh trong việc phát hiện, làm rõ và xử lý các hành vi vi phạm.
Video là nguồn tài liệu quan trọng trong quá trình điều tra
Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, Thượng tá Trịnh Kim Vân, cựu điều tra viên cao cấp, Phòng Cảnh sát hình sự (Công an TP Hà Nội) cho rằng việc ngăn chặn tình trạng phát tán clip bạo lực học đường là cần thiết, song không nên bỏ qua giá trị của các hình ảnh, video ghi lại vụ việc trong quá trình xác minh, điều tra.
Dưới góc độ người từng nhiều năm làm công tác điều tra, ông Trịnh Kim Vân, cho rằng cần có cái nhìn toàn diện hơn đối với vai trò của các video, hình ảnh ghi lại hành vi vi phạm.
Theo ông Vân, việc tăng cường chấn chỉnh, xử lý và ngăn chặn bạo lực học đường là chủ trương cần thiết, đặc biệt trong thời điểm học sinh bước vào kỳ nghỉ hè, khi nguy cơ phát sinh các vụ việc liên quan đến thanh thiếu niên luôn tiềm ẩn.
Tuy nhiên, ông Vân cho rằng cần phân biệt rõ giữa việc ghi lại vụ việc nhằm phục vụ công tác xác minh với hành vi phát tán clip lên mạng xã hội.
"Dưới góc độ điều tra, để làm rõ hành vi vi phạm, cơ quan điều tra phải thu thập chứng cứ từ nhiều nguồn khác nhau theo quy định của pháp luật. Có những vụ việc, chỉ một hình ảnh hoặc một đoạn video ngắn cũng có thể trở thành tài liệu quan trọng giúp xác định diễn biến sự việc, hành vi của các đối tượng liên quan", ông Vân nói.
Theo vị cựu điều tra viên, nếu video ghi lại diễn biến vụ việc được xác minh là khách quan, trung thực thì đây là nguồn tài liệu có giá trị trong quá trình điều tra, làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân.
"Trong thực tiễn công tác, nhiều vụ việc có lời khai khác nhau, thậm chí mâu thuẫn. Khi xuất hiện hình ảnh, video ghi lại toàn bộ diễn biến thì việc đối chiếu, xác minh thuận lợi hơn rất nhiều. Đây là căn cứ giúp cơ quan chức năng đánh giá đúng bản chất vụ việc và đưa ra hướng xử lý chính xác", ông Vân phân tích.
Nhiều vụ việc được phát hiện nhờ clip ghi lại hiện trường
Theo ông Vân, thực tế cho thấy có nhiều vụ bạo lực học đường chỉ được gia đình nạn nhân hoặc cơ quan chức năng biết đến sau khi xuất hiện hình ảnh, video ghi lại vụ việc.
Trong nhiều trường hợp, chính những đoạn clip này đã giúp cơ quan công an nhanh chóng xác minh, thu thập chứng cứ và làm rõ hành vi của những người liên quan.
"Những hình ảnh ghi lại vụ việc giúp xác định ai là người thực hiện hành vi bạo lực, ai tham gia, ai có hành vi kích động hoặc hỗ trợ. Từ đó mới có cơ sở đánh giá vai trò của từng người và xử lý đúng quy định pháp luật", ông Vân cho biết.
Ông Vân cũng cho rằng trong công tác phòng ngừa vi phạm, yếu tố người vi phạm biết hành vi của mình có thể bị phát hiện, bị ghi lại và trở thành chứng cứ thường có tác dụng răn đe rất lớn.
"Nếu học sinh nhận thức được rằng mọi hành vi bạo lực đều có thể bị ghi lại, làm căn cứ xử lý thì đó cũng là một yếu tố góp phần hạn chế các hành vi vi phạm trong môi trường học đường", ông Vân nhận định.
Cần trang bị kỹ năng thay vì cấm đoán
Từ thực tiễn nhiều năm làm công tác điều tra, ông Trịnh Kim Vân cho rằng điều quan trọng không phải là cấm tuyệt đối việc ghi nhận sự việc, mà cần hướng dẫn học sinh cách ứng xử đúng khi chứng kiến các hành vi bạo lực.
Theo ông, học sinh cần được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân, kỹ năng thông báo cho giáo viên, phụ huynh hoặc cơ quan chức năng, đồng thời được hướng dẫn cách xử lý các tình huống phát sinh một cách an toàn và đúng pháp luật.
"Nếu học sinh ghi lại được hành vi vi phạm thì cần biết cách cung cấp cho cơ quan chức năng khi cần thiết. Đây cũng là một hình thức hỗ trợ công tác đấu tranh, phòng ngừa vi phạm. Điều cần nghiêm cấm là việc phát tán các hình ảnh, video chưa được kiểm chứng hoặc đăng tải với mục đích bêu riếu, xúc phạm người khác trên không gian mạng", ông Vân nhấn mạnh.
Ở góc độ phụ huynh, chị Đỗ Thanh H. phụ huynh có con đang học THCS tại Hà Nội cho rằng, việc bảo vệ học sinh khỏi những tổn thương trên mạng xã hội là rất cần thiết. Tuy nhiên, theo chị, nhiều vụ việc chỉ được phát hiện khi có hình ảnh hoặc video ghi lại.
"Là phụ huynh, không ai mong con mình trở thành nạn nhân trong các clip lan truyền trên mạng. Cũng không ai muốn một vụ bạo lực bị che giấu vì không có ai ghi lại sự thật. Điều quan trọng là các con phải được hướng dẫn cách sử dụng điện thoại đúng mục đích, biết báo cho người lớn và cơ quan chức năng khi phát hiện sự việc", chị H. bày tỏ quan điểm.
Nhiều ý kiến cho rằng, điều cần ngăn chặn là hành vi bạo lực, không phải sự thật được ghi lại. Bên cạnh việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, cần phát huy vai trò của những nguồn thông tin, chứng cứ giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Văn Long