Tục cúng ông Công ông Táo – Nét văn hóa tiễn thần linh, kết nối giữa quá khứ và hiện tại

2 giờ trướcBài gốc

Một mâm cơm tất niên ấm cúng, một nén hương thơm thành kính không chỉ là để tiễn thần linh, mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau hướng về một năm mới Bính Ngọ 2026 An khang - Thịnh vượng.

Tín ngưỡng thờ Táo Quân bắt nguồn từ quan niệm Á Đông, coi nước, lửa và không gian bếp như ba vị thần định đoạt may rủi, phúc họa của gia chủ, ngăn cản ma quỷ xâm phạm và giữ bình yên cho ngôi nhà. Do đó, lễ cúng ngày 23 tháng Chạp mang ý nghĩa "tống cựu nghênh tân", tiễn những điều không may mắn của năm cũ và đón chờ tài lộc trong năm mới.

Cỗ cúng ông Công ông Táo. Nguồn: Internet.

Theo lịch vạn niên, ngày ông Công ông Táo (23 tháng Chạp) năm nay rơi vào Thứ Ba, ngày 10/02/2026, là thời khắc thiêng liêng để người Việt tiễn Táo quân về trời. Lễ tiễn Táo Quân về trời không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn là dịp để mỗi gia đình nhìn lại chặng đường đã qua của một năm.

Vào ngày này, người dân quan niệm Táo quân sẽ cưỡi cá chép bay về Thiên đình để báo cáo với Ngọc Hoàng mọi việc lớn nhỏ, tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm qua.

Trước áp lực thời gian do công việc, nhiều gia đình chọn thực hành lễ cúng Táo Quân từ ngày 21 đến 23 tháng Chạp thay vì đúng giờ truyền thống.

Dù cùng một lòng thành kính, nhưng mỗi miền Bắc - Trung - Nam lại có cách "biện lễ" và thời điểm cúng rất khác biệt mà gia chủ cần lưu ý.

Trong văn hóa Việt Nam, hình tượng Táo Quân được bản địa hóa thành ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa và Thổ Kỳ - thường được gọi tắt theo truyền thuyết là "hai ông, một bà." Những vị thần này là người bảo hộ các hoạt động quan trọng trong gia đình, từ bếp núc, công việc sinh kế đến việc duy trì sự hòa thuận.

Bếp lửa không chỉ đơn thuần mang chức năng nấu nướng mà còn là biểu tượng của sự sum họp gia đình. Do đó, tín ngưỡng thờ Táo Quân thể hiện triết lý coi trọng giá trị gia đình, đặt hạnh phúc và sự gắn kết trong gia đạo vào vị trí trung tâm của đời sống.

Trong suốt nhiều thế kỷ, nghi thức cúng Táo Quân được thực hiện bằng sự chân thành và trang trọng. Mâm cỗ truyền thống bao gồm các lễ vật như mâm cỗ mặn, trầu cau, rượu, hương hoa, tiền vàng mã và đặc biệt là cá chép sống - biểu tượng giúp Táo Quân "vượt Vũ Môn" trở về thiên giới. Loài cá này đại diện cho sự kiên nhẫn, may mắn và thăng hoa, phản ánh mong ước một năm mới thành công và thịnh vượng.

Ở các vùng nông thôn, trước khi cúng, bếp lửa thường được nhóm lên đỏ rực như cách thể hiện lòng kính cẩn. Người cao tuổi trong nhà giữ vai trò chủ đạo trong nghi lễ, từ việc đọc lời khấn đến dặn dò con cháu duy trì nếp sống thiện lương để Táo Quân "đem những lời hay ý đẹp" về trình báo với Ngọc Hoàng.

Sau khi hoàn thành nghi lễ cúng, tiền vàng mã của Táo Quân được hóa đốt như một cách gửi tặng những món đồ mới đến các vị thần trên thiên đình. Phong tục này phản ánh niềm tin rằng sống tử tế và duy trì sự sạch sẽ trong gia đạo sẽ giúp duy trì hòa khí và mang lại những điều tốt lành.

Quan niệm "cúng trước một, hai ngày vẫn có ý nghĩa tương tự" ngày càng trở nên phổ biến trong xã hội. Điều này minh chứng cho sự linh hoạt và khả năng thích nghi của phong tục dân gian trước những thay đổi không ngừng của đời sống hiện đại, nhất là trong bối cảnh nhịp sống đô thị ngày càng tất bật.

Theo quan niệm truyền thống, lễ cúng phải được hoàn tất trước 12h00 trưa ngày 23 tháng Chạp (tức trước 12h00 ngày 10/02/2026). Lý giải điều này, các chuyên gia phong thủy cho rằng sau giờ Ngọ, cổng Thiên đình sẽ đóng lại, Táo quân không thể vào chầu. Nếu gia chủ quá bận rộn với công việc cuối năm, có thể tiến hành lễ cúng sớm hơn, bắt đầu từ ngày 21 hoặc 22 tháng Chạp, nhưng tốt nhất vẫn là sáng sớm ngày 23 để kịp giờ "ngự thiên".

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, nghi thức cúng Táo quân đã được nhiều gia đình giản lược nhưng vẫn giữ được nét trang nghiêm. Mâm cỗ cúng không nhất thiết phải "mâm cao cỗ đầy" mà tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của từng gia chủ.

Do đặc thù văn hóa và khí hậu, nghi thức tiễn ông Táo ở mỗi vùng đều mang màu sắc riêng:

Miền Bắc: Cá chép và Mâm cỗ thịnh soạn

Vật cúng: Đặc trưng nhất là cá chép sống (thường là 3 con thả trong chậu nước), ngụ ý "cá chép hóa rồng" đưa ông Táo về trời. Ngoài ra phải có đầy đủ bộ mũ áo Táo quân (2 mũ ông, 1 mũ bà) và hài.

Mâm cỗ: Người Bắc thường chuẩn bị mâm cỗ mặn rất tươm tất gồm: Gà luộc ngậm hoa hồng, xôi gấc, canh măng, nem rán, giò lụa. Đặc biệt, nhiều gia đình còn cúng món chè kho hoặc chè bà cốt (nấu từ mật mía, gừng) để ông Táo "ngọt giọng" tâu bày việc tốt.

Giờ cúng: Thường cúng sớm, tuyệt đối trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp.

Miền Trung: Ngựa giấy và thay tượng Táo

Vật cúng: Người miền Trung không cúng mũ áo hay cá chép, mà thay vào đó là một con ngựa giấy có đầy đủ yên cương. Đặc biệt, các gia đình thường có tục thay bộ tượng Táo quân cũ bằng bộ tượng mới làm từ đất nung, tượng cũ sẽ được mang đặt ở các am miếu hoặc gốc cây cổ thụ đầu làng.

Mâm cỗ: Đậm đà vị biển với các món như cá ngừ hoặc cá thu kho, thịt heo luộc, tôm rim...

Giờ cúng: Thường không quá khắt khe về giờ giấc, có thể cúng vào chiều tối.

Miền Nam: Đơn giản với "Cò bay, ngựa chạy"

Vật cúng: Điểm nhấn là bộ vàng mã "Cò bay, ngựa chạy" (hình con cò và con ngựa cắt giấy) với mong muốn Táo quân đi nhanh về lẹ.

Mâm cỗ: Không thể thiếu món chè trôi nước (ngụ ý mọi việc trôi chảy), đĩa kẹo thèo lèo (kẹo lạc), xôi và mâm ngũ quả.

Giờ cúng: Người miền Nam thường cúng vào buổi chiều tối (khoảng từ 17h - 20h), sau khi đã nấu nướng xong xuôi để không làm kinh động đến các vị Táo đang ở trong bếp.

Phong tục cúng ông Công, ông Táo không đơn thuần là một nghi lễ tâm linh, mà còn là một phần quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam - một nền văn hóa luôn tìm cách tự đổi mới để thích nghi và tiếp tục phát triển. Qua từng giai đoạn lịch sử, nghi lễ này đã khoác lên mình hình hài mới: nhẹ nhàng hơn, hiện đại hơn nhưng vẫn giữ trọn vẹn tinh thần hướng thiện, đề cao giá trị gia đình

Phong tục này là một lớp trầm tích văn hóa, ghi dấu quá trình kết nối giữa quá khứ và hiện tại để thế hệ trẻ có cơ hội hiểu rõ hơn về nguồn cội và bản sắc dân tộc, từ đó gắn bó hơn với giá trị văn hóa lâu đời của quê hương, đất nước.

Bài văn khấn cúng ông Công ông Táo chuẩn nhất năm 2026

Dưới đây là văn khấn ông Công ông Táo chuẩn được biên soạn theo sách "Tục thờ cúng của người Việt" - GS.TS Ngô Đức Thịnh, NXB Khoa học Xã hội, HN 2009.

Nam mô A Di Đà Phật!

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.

Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp, năm Ất Tỵ.

Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]

Ngụ tại: [Địa chỉ đầy đủ]

Nay nhân ngày Táo Quân về chầu Thiên đình, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, trà rượu dâng lên trước án, kính cẩn tâu trình.

Nghĩ rằng: Trong năm qua, gia đạo nhờ ơn Táo Quân phù hộ được bình an. Nay đến ngày 23, ngài phải về Thiên đình tấu trình Ngọc Hoàng Thượng Đế những việc lớn nhỏ trong gia đình con.

Cúi xin Tôn Thần gia ân:

- Phù hộ toàn gia, già trẻ lớn bé bình an, mạnh khỏe.

- Che chở tai qua nạn khỏi, điều lành đưa tới, điều dữ đưa đi.

- Gia đạo hưng long, làm ăn phát đạt, vạn sự hanh thông.

Chúng con lễ bạc tâm thành, kính dâng Tôn Thần. Cúi xin Tôn Thần phù hộ độ trì.

Tín chủ con xin dâng:

- Mũ Táo Quân (2 ông 1 bà)

- Cá chép để ngài lên chầu Thiên đình

- Vàng bạc tiền mã

Kính cáo Tôn Thần, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật!

V.X.B