Tục lệ cúng Giao thừa chuyển giao năm mới của người Việt

3 giờ trướcBài gốc

Nghi lễ thiêng liêng trong thời khắc chuyển giao

Theo truyền thống, lễ cúng Giao thừa được tiến hành vào đúng giờ Tý đêm 30 tháng Chạp (hoặc đêm 29 nếu năm thiếu). Đây là thời khắc đất trời giao hòa, âm dương chuyển tiếp, năm cũ khép lại và năm mới bắt đầu.

Trong quan niệm dân gian, mỗi năm có một vị thần cai quản hạ giới gọi là Hành khiển. Đêm Giao thừa là lúc vị thần năm cũ bàn giao công việc cho vị thần năm mới. Vì vậy, người Việt làm lễ ngoài trời để tiễn vị thần cũ và nghênh đón vị thần mới, cầu mong sự phù hộ cho gia đình trong năm tới.

Mâm cỗ cúng dịp Tết của người Việt.

Lễ cúng Giao thừa thường gồm hai phần: cúng ngoài trời và cúng trong nhà.

Cúng ngoài trời (còn gọi là lễ trừ tịch): mâm lễ đặt trước cửa nhà, quay theo hướng hợp tuổi gia chủ. Lễ vật thường có hương, hoa, đèn nến, trầu cau, bánh chưng, mứt Tết, rượu, gà luộc hoặc thủ lợn…

Cúng trong nhà được tiến hành ngay sau lễ ngoài trời, để kính cáo tổ tiên, mời ông bà về ăn Tết cùng con cháu.

Ở nhiều địa phương, sau khi cúng xong, gia chủ thắp hương khấn vái, cầu mong gia đình mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi, con cháu học hành tấn tới.

Lễ Giao thừa không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn là dịp để gia đình sum họp. Dù đi làm ăn xa, nhiều người vẫn cố gắng trở về nhà trước thời khắc này để cùng thắp nén hương đầu năm.

Trong không gian đêm cuối năm, khi tiếng chuông, tiếng pháo hoa vang lên tại các điểm trung tâm như khu vực quanh Hồ Gươm hay Phố đi bộ Nguyễn Huệ, mỗi gia đình Việt lại có một “khoảnh khắc riêng” bên bàn thờ tổ tiên. Đó là lúc con cháu bày tỏ lòng biết ơn với ông bà, cha mẹ; là lúc người lớn nhắc nhở nhau về những điều chưa trọn vẹn trong năm cũ và gửi gắm hy vọng cho năm mới.

Tục lệ cúng Giao thừa vì thế trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ. Trẻ nhỏ được ông bà, cha mẹ giải thích về ý nghĩa của nghi lễ; người trưởng thành thêm ý thức giữ gìn truyền thống; người cao tuổi tìm thấy niềm an yên trong nếp nhà quen thuộc.

Sự biến đổi trong đời sống hiện đại

Trong nhịp sống đô thị ngày càng bận rộn, cách thức cúng Giao thừa có nhiều thay đổi. Nhiều gia đình giản lược mâm lễ, chú trọng sự trang trọng và thành tâm hơn là hình thức. Ở các khu chung cư, việc cúng ngoài trời được điều chỉnh phù hợp với quy định an toàn và không gian sinh hoạt chung.

Tuy nhiên, dù hình thức có thay đổi, tinh thần của lễ Giao thừa vẫn được gìn giữ. Nhiều người trẻ chủ động tìm hiểu phong tục truyền thống, chuẩn bị mâm lễ chu đáo như một cách lan tỏa giá trị gia đình và bản sắc dân tộc.

Bày biện trang trí mâm cỗ cúng dịp Tết.

Các nhà nghiên cứu văn hóa khẳng định, điều cốt lõi của tục lệ cúng Giao thừa không nằm ở mâm cao cỗ đầy mà ở lòng thành kính và ý thức hướng về cội nguồn. Việc duy trì nghi lễ này chính là cách người Việt khẳng định bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập.

Từ nông thôn đến thành thị, từ miền xuôi đến miền ngược, lễ cúng Giao thừa vẫn là điểm nhấn không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên đán. Nghi lễ ấy không chỉ mở ra một năm mới theo lịch âm, mà còn mở ra niềm tin, hy vọng và khát vọng về cuộc sống tốt đẹp hơn.

Giữa những đổi thay của thời đại số, khoảnh khắc cả gia đình quây quần bên mâm cỗ, cùng chờ tiếng chuông chuyển giao năm mới vẫn là hình ảnh đẹp, giàu ý nghĩa. Tục lệ cúng Giao thừa vì thế không chỉ là phong tục, mà còn là biểu tượng của sự tiếp nối, của niềm tin và của bản sắc văn hóa Việt Nam được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Văn khấn giao thừa trong nhà Cúng giao thừa trong nhà là cúng Thổ Công (Thần đất) và gia tiên.
Gia chủ thực hiện cúng ở bàn thờ gia tiên. Thời gian thực hiện là sau khi cúng giao thừa ngoài trời.
Mâm cúng trong nhà thường gồm: hương, hoa, đèn nến; mâm ngũ quả; bánh chưng hoặc bánh tét; mâm cơm cúng (tương tự mâm tất niên); trầu cau, rượu, trà và vàng mã.

Dưới đây là văn khấn giao thừa trong nhà được biên soạn theo Tục thờ cúng của người Việt của tác giả GS.TS Ngô Đức Thịnh:
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ Công, Táo Quân, Long Mạch.
Con kính lạy các cụ Tổ Tiên nội ngoại họ [Họ của gia chủ].
Nay là phút Giao Thừa, năm cũ Ất Tỵ qua đi, năm mới Bính Ngọ đang đến.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ đầy đủ]
Giờ phút thiêng liêng Giao Thừa, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, trà rượu, bánh trái dâng lên trước án.
Kính mời:
- Ngài Bản gia Thổ Công chứng giám
- Các cụ Tổ Tiên nội ngoại, ông bà, cha mẹ đã khuất về đây thụ hưởng
Năm cũ đã qua, nhờ ơn Tổ Tiên phù hộ, gia đình con được bình an, mạnh khỏe.
Bước sang năm mới, con cháu thành tâm kính lễ, cúi xin:
- Tổ Tiên phù hộ độ trì
- Gia đạo bình an, vạn sự như ý
- Già trẻ mạnh khỏe, làm ăn phát đạt
- Điều lành mang tới, điều dữ mang đi
- Con cháu học hành tấn tới, công danh thành đạt Tín chủ con lễ bạc tâm thành, kính dâng Tổ Tiên và các Ngài.
Cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!

HL/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/van-hoa/tuc-le-cung-giao-thua-chuyen-giao-nam-moi-cua-nguoi-viet-20260215125934269.htm