Tục lệ 'thăm đẻ' ở làng Quang Biểu xứ Thanh

một giờ trướcBài gốc

Cổng Tam Quan gác chuông chùa Vĩnh Nghiêm, làng Quang Biểu trước khi trùng tu chùa

Làng Quang Biểu hiện còn lưu giữ được ngôi Đình cổ và chùa Vĩnh Nghiêm (Vĩnh Nghiêm tự). Hai di tích này đã được xếp hạng cấp tỉnh. Năm 2005 chùa Vĩnh Nghiêm được khôi phục lại trên nền đất cũ. Năm 2016 Thượng Tọa Thích Giải Hiền về trụ trì cùng với tăng ni phật tử gần xa tu tập tại chùa. Cách chùa vài trăm mét, Đình làng Quang Biểu kề sát với dòng sông Mã được trùng tu tôn tạo theo kiến trúc nguyên gốc, cảnh đẹp nên thơ. Theo thông lệ, hàng năm vào ngày rằm tháng giêng, làng Quang Biểu tổ chức cho nhân dân đến lễ tế thành hoàng ở đình làng, thể hiện đạo lý truyền thống “Uống nước nhớ nguồn", thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng…

Lũy tre làng cổ Quang Biểu hiện nay vẫn được duy trì dưới chân đê sông Mã

Một tục lệ độc đáo hiếm thấy ở làng Quang Biểu mà người địa phương thường gọi là: “ngủ đẻ” hay “thăm đẻ”. Thoạt nghe cũng hơi lạ tai và gây sự tò mò.

Chuyện là: Mỗi khi ở làng có đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời, ai nấy đều khen cặp vợ chồng và cho rằng: “đứa trẻ là “lộc” trời ban cho”. Những người ruột thịt, người thân biết tin, sắp xếp công việc đến thăm hỏi, chúc mừng và cùng với gia chủ chuẩn bị cho bữa tiệc “ngủ đẻ” vào buổi tối hôm đó hoặc buổi tối hôm sau.

Tục lệ ngủ đẻ hay thăm đẻ của làng Quang Biểu

Theo quan niệm của người làng Quang Biểu, thói quen “ngủ đẻ hay còn gọi là “thăm đẻ” mang tính cộng đồng sâu sắc, thể hiện sự gắn bó đoàn kết “tình làng nghĩa xóm”, chia sẻ niềm vui mỗi khi làng có thêm một thành viên “nhí” ra đời. Vì vậy, tục lệ này chứa đựng một ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Thông thường, sau bữa ăn chiều, từ 7-8 giờ tối hôm đó những người ruột thịt của gia đình, dòng họ có người đến phụ giúp với gia chủ chế biến các loại bánh truyền thống gồm: bánh cuốn, bánh đúc, bánh gai, xôi nếp, bánh lá răng bừa..., kê bàn ghế, trải chiếu từ trong nhà ra sân đón khách đến thăm hỏi chúc mừng cặp vợ chồng và cháu bé và dự tiệc. Các cô dì cậu mợ chú bác…đến chúc mừng cặp vợ chồng vừa sinh con còn đem theo các loại bánh, trái cây để góp vào bữa tiệc mời mọi người thưởng thức.

Những người ruột thịt, người thân và bà con đến chúc mừng thăm hỏi dự tiệc Ngủ đẻ tại gia đình có một thành viên mới chào đời

Tục lệ “ngủ đẻ” thường chỉ diễn ra trong một buổi tối, nhiều là 2-3 tối (đối với nhà có điều kiện). Để biết được đứa trẻ mới chào đời là con trai hay con gái, hãy nhìn ngay dưới chân tường nhà của gia chủ thì biết. Bước chân vào cổng ta thấy có “bảy” hoặc “chín” nắm tro bếp nhỏ rải liền nhau. Theo quan niệm dân gian “bảy” là trai, “chín” là gái. Như vậy sẽ biết được giới tính của trẻ sơ sinh.

Từ khi có tục lệ này chỉ có người nhà, trong họ đến “thăm đẻ”, bây giờ mở rộng đến người trong làng. Ai cũng biết, sinh đẻ là một trong các việc lớn, hệ trọng trong một đời người. Sản phụ không chỉ mang nặng chín tháng mười ngày mà còn phải gồng sức lực để “vượt cạn” mong “mẹ tròn con vuông”...Muốn như vậy, rất cần sự có mặt của những người ruột thịt, người thân luôn bên cạnh để động viên, thay phiên nhau, ở lại qua đêm để hỗ trợ sản phụ, thu dọn đồ đạc, vệ sinh nhà cửa…

Trong khuôn viên tư gia, từ trong nhà ra ngõ tràn ngập âm thanh nhộn nhịp, ánh sáng rực rỡ sắc mầu, người đến thăm hỏi chúc mừng tặng quà và dự bữa tiệc theo tục lệ…qua nhiều cung bậc cảm xúc (khoảng 10 giờ đêm) vẫn còn lưu luyến.

Một vấn đề cần được đề cập như một lời khuyên: Ai tự thấy “vía” mình nặng hoặc có tang gia…sẽ dễ đem đến “xui xẻo” cho đứa bé, vì vậy không nên đến “thăm đẻ” vào lúc này mà để khi khác sẽ thích hợp hơn. Đã từng có trường hợp người đến thăm hỏi chúc mừng, sau đó đứa trẻ sơ sinh khóc gắt…

Theo cách hiểu dân gian, nguyên nhân có thể là đứa trẻ “phải vía” của người khách. Khi ấy, điều kiện y tế chưa phát triển nên đã mách bảo cách “chữa” theo kinh nghiệm dân gian (gọi là "mẹo") từ đó bé thôi khóc gắt…(cách này chỉ để tham khảo), bây giờ phải theo khoa học.

Tục "thăm đẻ" trước đây bó hẹp trong phạm vi gia đình, dòng họ nay đã thay đổi. Bây giờ, qua mạng internet có thể biết một công dân "nhí" ở làng vừa mới chào đời. Người trong làng đến chia sẻ, chúc phúc đôi bạn trẻ được "ông trời" ban cho một nhóc tì. Người xa quê thì nhắn tin, gửi lời chúc mừng, tặng quà cặp vợ chồng mới sinh cháu bé qua điện thoại, Zalo, feabook,...

Tục lệ đẹp ở làng Quang Biểu mang nét văn hóa độc đáo, đậm bản sắc vùng, miền, qua bao thế hệ cha ông bồi đắp, lưu truyền đến nay. Thói quen ấy được hình thành, chắt lọc từ đời sống cộng đồng, duy trì đời này sang đời khác, trở thành tục lệ, tài sản tinh thần giầu ý nghĩa ở một vùng đất.

Tục lệ "ngủ đẻ, thăm đẻ" không phải hủ tục, càng không phải sự xa hoa lãng phí "phú quý sinh lễ nghĩa" như suy nghĩ chưa đúng của một vài ý kiến từ dư luận hiểu về nó. Phong tục "ngủ đẻ" ở làng Quang Biểu là nét đẹp văn hóa hiếm thấy của người xứ Thanh đã và đang được bảo lưu phát huy giá trị trong đời sống xã hội đương đại.

Lê Như Cương (Thanh Hóa)

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/tuc-le-ngu-de-hiem-thay-o-xu-thanh-a33175.html