Tuổi bắt đầu dùng thuốc lá mới chưa tới 17, giải pháp nào bảo vệ hữu hiệu thế hệ trẻ?

3 giờ trướcBài gốc

Người trẻ bắt đầu dùng thuốc lá mới từ khoảng 16,9 tuổi

Nghiên cứu về “Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành” do Trường Đại học Y tế công cộng mới công bố cho thấy bức tranh đáng lo ngại về mức độ tiếp cận thuốc lá mới trong giới trẻ.

Theo nghiên cứu, khảo sát trên 2.462 sinh viên đang theo học tại các trường đại học ở Hà Nội, Đà Nẵng - Huế và TP HCM cho kết quả, 14,3% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3,3% đang sử dụng thuốc lá điện tử. Với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6,2% đã từng thử và 0,8% hiện đang sử dụng. Đáng chú ý, độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới chỉ khoảng 16,9 tuổi.

Con số thể hiện việc tiếp cận thuốc lá không còn bắt đầu ở ngưỡng trưởng thành, mà đã lùi sâu xuống nhóm tuổi vị thành niên và cận vị thành niên. Khi người dùng bắt đầu từ rất sớm, nguy cơ lệ thuộc nicotine, kéo dài hành vi sử dụng và gia tăng gánh nặng sức khỏe về sau cũng lớn hơn.

Cũng theo nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng, sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng của Quốc hội được triển khai, nghiên cứu ghi nhận những chuyển biến tích cực bước đầu trong việc kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Khảo sát tại 126 điểm bán lẻ từng kinh doanh các sản phẩm này và có địa chỉ cụ thể trên Google Maps cho thấy 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Điều này cho thấy việc thực hiện Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã tác động rõ rệt đến chấm dứt hoạt động kinh doanh công khai tại các cửa hàng trực tiếp.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy có sự chuyển dịch các hoạt động kinh doanh, quảng cáo, tiếp thị sản phẩm sang môi trường internet. Trong số các điểm bán được khảo sát, 34,9% đã chuyển sang bán hàng trực tuyến. Đồng thời, 39,2% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua, chủ yếu qua Facebook (65,2%), TikTok (48,7%), Google (48,3%) và YouTube (35,4%).

Ths. Bùi Thị Thu Giang - đại diện Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá (Campaign for Tobacco Free Kids - CTFK).

Theo Ths. Bùi Thị Thu Giang - đại diện Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá (Campaign for Tobacco Free Kids - CTFK), bằng chứng từ nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá lớn nhất thế giới đang sử dụng Facebook, Instagram, X và TikTok để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới. Trong giai đoạn 2018-2025, đã có 3,4 tỷ lần nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình là Vuse, Velo và IQOS tại hơn 60 quốc gia, tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem là người trẻ dưới 25 tuổi, tương đương khoảng 150 triệu thanh thiếu niên, bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.

Những dữ liệu này cho thấy, sau khi việc kinh doanh trực tiếp bị siết lại, môi trường số đang trở thành không gian mới để thuốc lá tiếp cận người trẻ. Đây cũng là lý do khiến các chuyên gia cho rằng nếu chỉ dừng ở biện pháp cấm bán thông thường, hiệu quả ngăn chặn tác hại của thuốc lá, đặc biệt trong giới trẻ sẽ không bền vững.

Đề xuất cấm bán thuốc lá cho người sinh từ năm 2010 trở đi

Về vấn đề này, trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cũng khẳng định, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được trên toàn cầu.

TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên thông tin về một số trường hợp ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng liên quan tới giới trẻ với PV.

Theo ông, dù là thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá điện tử hay các sản phẩm thuốc lá mới, tất cả đều gây hại và không có mức độ sử dụng nào được coi là an toàn. Khói thuốc lá chứa hơn 7.300 hóa chất, trong đó có ít nhất 70 chất gây ung thư và nhiều chất có khả năng làm tổn thương ADN, dẫn đến đột biến gen.

Cũng theo S.BS Nguyễn Trung Nguyên, nếu so sánh với khói xe hay khí thải công nghiệp, khói thuốc lá có thành phần tương tự, nhưng mức độ nguy hiểm cao hơn ở cách tiếp xúc. Khói từ môi trường thường được hít ở khoảng cách xa, còn với thuốc lá thì người hút đưa trực tiếp điếu thuốc lá lên miệng - ngậm hút khói thuốc trực tiếp vào phổi. Điều này khiến việc hút thuốc giống như chủ động đưa nguồn ô nhiễm đậm đặc nhất vào cơ thể mỗi ngày.

Theo các nghiên cứu tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó phần lớn là do hút thuốc chủ động. Con số tử vong này cao gấp hơn 10 lần số lượng tử vong do tai nạn giao thông hàng ngày.

Trong khi đó, ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm - đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cảnh báo, ngành công nghiệp thuốc lá liên tục thay đổi thiết kế, đa dạng hóa sản phẩm và hương vị để tăng sức hấp dẫn. Hiện có hơn 16.000 loại hương vị khác nhau được sử dụng trong thuốc lá điện tử, làm gia tăng nguy cơ thu hút thanh thiếu niên. Đáng lo ngại hơn, tình trạng pha trộn ma túy tổng hợp vào dung dịch thuốc lá điện tử đã được ghi nhận. Theo nghiên cứu, riêng năm 2023, Việt Nam có hơn 1.200 ca cấp cứu liên quan thuốc lá điện tử, trong đó nhiều trường hợp phát hiện có ma túy trong mẫu sản phẩm.

Từ thực tiễn trên, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên đề xuất cần sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng quyết liệt hơn. Theo ông, cần cấm bán thuốc lá cho thế hệ sinh sau một mốc thời gian nhất định, chẳng hạn những người sinh từ năm 2010 trở đi.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên lý giải: Đây là mốc phù hợp về mặt quản lý độ tuổi, có thể triển khai trong thực tiễn và giúp ngăn chặn lớp người hút thuốc mới hình thành trong tương lai. Ông cũng nhấn mạnh chỉ quy định cấm bán cho người dưới 18 tuổi là chưa đủ hiệu quả, bởi thực tế tỷ lệ hút thuốc tăng mạnh khi bước qua độ tuổi vị thành niên. Vì vậy, nếu muốn giải quyết tận gốc, chính sách phải đi theo hướng ngăn chặn ngay từ đầu để chặn đứng việc hình thành thế hệ người hút mới.

Để công tác phòng chống tác hại của thuốc lá thực sự đạt được hiệu quả, ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm - đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam khuyến nghị Việt Nam cũng cần cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà và trên các phương tiện giao thông; quy định môi trường không khói thuốc trên toàn bộ khuôn viên trường đại học. Đồng thời giao rõ đầu mối chịu trách nhiệm thực thi, tăng giám sát, xử phạt vi phạm và áp dụng các giải pháp số hóa như đường dây nóng hoặc ứng dụng phản ánh vi phạm.

Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi sẽ bị phạt từ 3- 5 triệu đồng

Theo quy định tại Nghị định số 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó Điều 25 quy định mức phạt với hành vi vi phạm quy định về bán, cung cấp thuốc lá như sau:

1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi không có biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá.

2.Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

a) Trưng bày quá một bao hoặc một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá;

b) Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi;

c) Bán, cung cấp thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo quy định của pháp luật. Trường hợp bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá là thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả thì thực hiện xử phạt theo quy định của pháp luật về hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, các hành vi vi phạm trênn sẽ phải chịu hình thức xử phạt bổ sung:

Đình chỉ hoạt động kinh doanh có liên quan đến hành vi vi phạm trong thời hạn từ 01 tháng đến 03 tháng đối với các hành vi quy định tại khoản 2 Điều này.

Đồng thời, thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc thu hồi và loại bỏ yếu tố vi phạm đối với thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá đối với hành vi quy định tại điểm c khoản 2 Điều này. Trường hợp không loại bỏ được yếu tố vi phạm thì buộc tiêu hủy.

Thanh Hà

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/tuoi-bat-dau-dung-thuoc-la-moi-chua-toi-17-giai-phap-nao-bao-ve-huu-hieu-the-he-tre.html