Tương lai của Iran, có lẽ ông Trump cũng... 'chịu'

4 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 27/2, một ngày trước khi phát động tấn công Iran. Ảnh: NYT.

New York Times đánh giá những phát ngôn gần đây của chính quyền Tổng thống Trump cho thấy Mỹ đang tìm cách tách khỏi hệ quả dài hạn trong cuộc chiến tại Iran.

Mỹ phát động chiến tranh nhưng sẽ tránh sa lầy bằng mọi giá, thậm chí áp dụng cả cách “đánh trống bỏ dùi” để tránh phải gánh trách nhiệm kéo dài ở Iran.

Ông Trump cùng các quan chức Mỹ đã nhiều lần khẳng định các mục tiêu đặt ra trong chiến dịch tại Iran là rất rõ ràng.

Nhưng sau khi huy động “lực lượng có năng lực hủy diệt” đến Iran, Mỹ ngày càng đưa ra thông điệp rõ ràng: Những gì xảy ra tiếp theo tại Iran không phải là vấn đề của Mỹ.

Chiến lược “tự diễn biến” chưa bao giờ cũ

“Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra với người dân Iran. Họ đang có cơ hội của mình”, Tổng thống Trump nói khi tiếp Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Nhà Trắng ngày 3/3.

Khi được hỏi về kịch bản tồi tệ nhất ở Iran, ông Trump còn tỏ ý lo lắng: “Tôi đoán điều tồi tệ nhất là nước Mỹ nỗ lực làm tất cả những việc này, để rồi người lên thay thế cũng tệ y như người trước. Điều đó có thể xảy ra. Chúng tôi không muốn điều đó xảy ra chút nào”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng ở Washington DC, Mỹ, ngày 3/3. Ảnh: Reuters.

Đây được xem là một trong hàng loạt tín hiệu cho thấy ông Trump, cũng như các quan chức hàng đầu của ông, đều đang cố gắng nhấn mạnh một thông điệp “bọc đường”: Tương lai chính trị của Iran nằm trong tay người Iran.

Điều này đồng nghĩa với việc tương lai ấy không thuộc phạm vi trách nhiệm của Mỹ.

Trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc ngày 2/3, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết: “Chiến dịch tại Iran không nhằm mục tiêu thay đổi chế độ, nhưng chế độ ấy chắc chắn đã thay đổi và thế giới sẽ tốt đẹp hơn”.

Dù nói vậy ở đầu bài phát biểu, nhưng sau đó, ông Hegseth nhắn gửi người dân Iran: “Chúng tôi hy vọng người dân Iran sẽ tận dụng cơ hội phi thường này. Tổng thống Trump đã nói rõ, đây là thời khắc để họ nắm lấy cơ hội”.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chia sẻ với phóng viên: “Nếu người dân Iran có thể thay đổi chính phủ này, thì quả thật, chúng tôi cũng rất hy vọng điều đó sẽ xảy ra. Nếu sau này có điều gì chúng tôi có thể làm để giúp đỡ họ, dĩ nhiên chúng tôi sẵn sàng, nhưng lật đổ chính phủ không phải là mục tiêu của chúng tôi”.

Chính quyền của ông Trump dường như muốn tạo sự khác biệt rõ ràng so với cuộc chiến “tái thiết quốc gia” mà Mỹ từng tiến hành ở Iraq và Afghanistan.

Trước đó, ông Trump thường dùng cụm từ “tái thiết quốc gia” với hàm ý mỉa mai, khi nói về những lần lực lượng Mỹ tham chiến rồi sa lầy ở nước ngoài trước đây. Ông Trump từng gọi mục tiêu này là “ngu ngốc”.

Ngồi cạnh ông Trump tại Phòng Bầu dục ngày 3/3, Thủ tướng Đức có tới hai lần nhấn mạnh rằng ông dự định sẽ có trao đổi với Tổng thống Mỹ về kế hoạch cho tương lai của Iran. Điều đó cho thấy mối quan ngại trên toàn cầu lúc này đối với sự bất định tại Iran.

Dù Mỹ và Israel có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho tiềm lực quân sự của Iran, nhưng những bất định sau đây cũng đồng thời tạo ra hàng loạt nguy cơ mới cho thế giới.

“Chúng ta phải nói về chiến lược. Điều gì sẽ xảy ra sau khi chế độ này không còn nữa. Điều này không chỉ quan trọng với Mỹ, nó cũng rất quan trọng đối với châu Âu, đối với Israel cùng vấn đề an ninh của họ”, ông Merz nói thêm.

Mỹ ra tay, Iran tự lo phần còn lại?

Ông Trump đưa ra rất ít chi tiết về kế hoạch cụ thể tại Iran. Ông cho biết sẽ không tiến hành một cuộc thanh trừng hàng loạt đối với các nhân vật cấp cao trong chính phủ Iran. Ông chỉ mong muốn có một nhà lãnh đạo mới, ôn hòa hơn xuất hiện “từ bên trong” bộ máy cầm quyền tại Iran.

Quốc kỳ Iran xuất hiện tại hiện trường một đồn cảnh sát ở Tehran bị trúng đòn không kích của Mỹ và Israel. Ảnh: NYT.

Dù vậy, trên thực tế, các cuộc không kích đã và đang khiến nhiều quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng, đến các ứng viên tiềm năng được phía Mỹ quan tâm cũng... không còn. Chính ông Trump đã phải thừa nhận thực tế này.

Giới báo chí và hoạch định chính sách ở Washington từng nói về rủi ro nếu Mỹ can thiệp quân sự tại Iran. Rủi ro này thường được nhắc ngắn gọn bằng cụm từ “quy tắc cửa hàng đồ sứ”: Nếu làm vỡ, phải bỏ tiền ra mua, tự chịu thiệt hại mình đã gây ra.

Như vậy, bên phát động chiến tranh thường phải chịu trách nhiệm về hậu quả chiến tranh gây ra tại quốc gia mà họ tấn công.

Ông Colin L. Powell, cựu Ngoại trưởng Mỹ, từng dùng lập luận này để cảnh báo Tổng thống George W. Bush về nguy cơ khi động binh tại Iraq.

Nhưng chính quyền ông Trump đang đưa ra quy luật mới, tạm hiểu là “chúng ta gây ra, họ chịu trách nhiệm”.

Hiện phía Mỹ chỉ nhấn mạnh việc họ sử dụng vũ lực để giải quyết các mối lo an ninh đe dọa nước Mỹ.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa, bang South Carolina) vốn ủng hộ mạnh mẽ chiến dịch quân sự tại Iran. Ông Graham nói với NBC News ngày 1/3: “Các bạn biết nguyên tắc vào cửa hàng đồ sứ chứ, chuyện làm vỡ thì phải bỏ tiền ra mua ấy mà. Tôi không tin điều ấy chút nào”.

Ông Graham lập luận rằng việc hạ sát Lãnh tụ Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, đồng thời ngăn nước này tài trợ khủng bố là vì “lợi ích của nước Mỹ”. Nhưng lên kế hoạch cho tương lai chính trị của Iran tuyệt đối không phải trách nhiệm của Mỹ.

“Khi người dân Iran đã quyết định họ muốn làm gì tiếp theo, chúng tôi sẽ không ngại giúp”, ông Graham nói.

Người dân Iran xuống đường phản đối cuộc không kích của Mỹ và Israel. Ảnh: Reuters

“Giờ các bạn đã có một Tổng thống (Mỹ) trao cho các bạn điều các bạn muốn. Vậy hãy xem các bạn phản ứng thế nào”, ông Trump từng gửi lời nhắn tới người dân Iran trong ngày 28/2, khi bắt đầu phát động tấn công Iran.

Cách tiếp cận này có thể giúp ông Trump nhận công nếu có thay đổi diễn ra ở Iran theo hướng có lợi cho Mỹ. Đồng thời, ông có thể đá quả bóng trách nhiệm sang cho người Iran nếu có nhiều rắc rối khó lường.

“Tổng thống đã gọi 20 năm xung đột để tái thiết quốc gia tại Iraq là ngu ngốc, và ông ấy đúng. Lần này mọi việc diễn ra tại Iran sẽ rất khác”, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từng khẳng định trong ngày 2/3.

Nhưng khi áp dụng chiến lược đá quả bóng trách nhiệm, chính quyền ông Trump đang đưa thêm một tầng rủi ro bất định vào chiến dịch của mình.

Ông Douglas E. Lute, người từng phụ trách vấn đề Iraq và Afghanistan dưới thời Tổng thống Mỹ George W. Bush và Barack Obama, nhận định: “Chúng ta thấy chính quyền ông Trump sẵn sàng phá vỡ mọi thứ, sẵn sàng làm gián đoạn hiện trạng. Nhưng phần còn lại của câu chuyện này là câu hỏi lớn đang bị để ngỏ: Rồi sau đây, mọi việc sẽ ra sao?”.

An Hòa

Nguồn Znews : https://znews.vn/tuong-lai-cua-iran-co-le-ong-trump-cung-chiu-post1632029.html