Tượng ngựa và cuộc chiến gu thẩm mỹ đầu năm

3 giờ trướcBài gốc

Ngựa gì cũng có

Nếu nhìn qua, tượng ngựa năm nay dường như rất đa dạng. Có ngựa vàng phủ alu lấp lánh đặt tại sân bay quốc tế, có ngựa Song hoa nghinh phúc, ngựa Tuấn mã khai vận, lại có những khối ngựa khổng lồ đỏ rực mang tên Vui Vẻ, Hạnh Phúc, Ngựa Thương, và chưa kể hàng loạt tượng ngựa Pony chỉ dành riêng cho lứa tuổi thiếu niên nhi đồng.

So với linh vật những năm trước như rồng, rắn, hổ, cho đến thời điểm này, chưa thấy bức tượng ngựa nào bị liệt vào hàng “thảm họa”. Có lẽ bởi hình tượng con ngựa vốn đã quen thuộc trong đời sống và mỹ thuật dân gian, với tỷ lệ, dáng vóc tương đối rõ ràng, muốn làm lệch đi cũng không dễ. Cũng có thể, sau nhiều mùa linh vật gây tranh cãi, những người làm nghề đã tỏ ra thận trọng hơn trong việc tiếp cận thị hiếu công chúng.

Tại sân bay quốc tế Đà Nẵng, linh vật ngựa vàng cao 5m do nghệ nhân Đinh Văn Tâm thực hiện được đặt ngay khu vực lối vào nhà ga T2. Tác phẩm được bao phủ bằng hơn 60m2 alu vàng, với khoảng 150.000 mảnh ghép nhỏ để tạo hiệu ứng phản chiếu ánh sáng. Đặt ở địa điểm có dòng người di chuyển liên tục, ngựa vàng được kỳ vọng mang lại cảm giác hứng khởi, trở thành điểm nhấn thị giác cho hành khách trong những ngày đầu xuân.

Một biến thể khác, linh vật ngựa hồng tại khu vực trung tâm Nha Trang với tạo hình mềm mại, vui nhộn đã nhanh chóng trở thành điểm check-in yêu thích của người dân và du khách, kể cả khách quốc tế. Bức tượng được khen “đẹp”, đương nhiên không nằm ở kỹ thuật phức tạp hay vật liệu đắt tiền, mà ở cảm giác thân thiện, dễ tiếp cận, phù hợp với không khí lễ hội và nhu cầu trải nghiệm của công chúng.

Đại sứ Pháp Olivier Brochet thích thú với triển lãm Ngựa về phố ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội)

Ở Bắc Ninh, anh Bùi Văn Quân, chủ khu vườn Hạnh Phúc tại xã Hợp Thịnh thực hiện bộ ba linh vật ngựa khổng lồ mang tên Vui Vẻ, Hạnh Phúc và Ngựa Thương. Trong đó, tượng Hạnh Phúc cao gần 6m, nặng khoảng 10 tấn, hai tác phẩm còn lại có chiều cao từ 4-5m. Các khối tượng được tạo tác trong nhiều tháng, vừa làm vừa chỉnh sửa, với mong muốn giữ được “thần thái” của linh vật ngựa. Riêng Ngựa Thương được dự kiến đấu giá, toàn bộ số tiền thu được dùng để hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn tại địa phương, với sự phối hợp của tổ chức đoàn nhằm đảm bảo minh bạch.

Chung mục đích với anh Đinh Văn Quân, tại Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, bức tượng ngựa cao 2,2m, dài 2,6m do nhóm nghệ nhân trẻ thực hiện trong suốt 6 tháng, với chi phí khoảng 40 triệu đồng, ngay từ đầu đã được xác định mục tiêu gây quỹ. UBND xã Khe Sanh quyết định mua bức tượng với giá 70 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa. Toàn bộ số tiền được dành một phần cho chương trình Tết cho người nghèo tại xã Triệu Bình, phần còn lại trao quà cho các hộ khó khăn trên địa bàn Khe Sanh.

Tượng ngựa hồng ở Nha Trang được công chúng chọn làm điểm check-in yêu thích

Hà Nội năm nay “chơi lớn” với hẳn một chuyên đề Ngựa về phố diễn ra ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Các tác phẩm ngựa độc bản mang phong cách Tây Nguyên, do nhà nghiên cứu văn hóa Đặng Minh Tâm, họa sĩ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio thực hiện, giữ nguyên chất liệu gỗ mộc, không sơn phết, để lộ rõ những nét đục tạc thô ráp. Hình tượng ngựa được khai thác đa dạng, từ ngựa học bài, ngựa giám thị, ngựa canh trẻ học, đến ngựa vinh quy bái tổ, vừa gợi ký ức văn hóa, vừa phản ánh tinh thần đương đại. Nghĩa là, cùng một con giáp, tượng ngựa có thể đi rất xa khỏi chức năng linh vật trang trí, trở thành một thực hành nghệ thuật mang chiều sâu văn hóa và nhiều lớp nghĩa.

Gu thẩm mỹ và những va chạm quan điểm

Có một thực tế đáng chú ý từ câu chuyện linh vật những năm trước, nếu tác phẩm là trưng bày của nhà điêu khắc, câu chuyện sẽ khác, còn nhiều tượng linh vật do những tác giả không chuyên thực hiện, với mục tiêu tạo không khí du xuân, chụp hình, thì chuẩn mực cũng khác. Thông thường, tranh cãi sẽ bùng lên khi công chúng đem tiêu chuẩn của điêu khắc để chấm một sản phẩm vốn được đặt hàng như trang trí sự kiện, hoặc ngược lại, đem tiêu chuẩn của đạo cụ check-in để phán xét một tác phẩm mỹ thuật.

Meme hóa là một dạng “phản biện” của công chúng

Theo chuyên gia văn hóa số Lê Quỳnh Trang, mạng xã hội đôi khi bị coi là nơi làm hỏng mọi thứ, nhưng với linh vật Tết, nó đang đóng vai “hội đồng thẩm mỹ” không chính thức. Từ những câu chuyện bên ngoài Việt Nam như lô ngựa bông bị may ngược miệng thành “ngựa khóc nhè”, một lỗi sản xuất vẫn có thể biến thành hiện tượng săn lùng, chứng tỏ cộng đồng mạng có cách riêng để định nghĩa “đáng yêu” và “đáng mua”, không cần chờ chuẩn mực cổ điển.

Ở Việt Nam, meme hóa tượng linh vật cũng thường có tác động hai mặt. Một mặt, nó có thể làm tổn thương người làm nghề, biến công sức thành trò cười. Mặt khác, nó buộc các đơn vị tổ chức phải coi khán giả là chủ thể có tiếng nói, vì phản ứng lan truyền nhanh hơn mọi thông cáo. Ðiều này có nghĩa là “gu” đang được dân chủ hóa, công chúng đòi quyền được thấy cái đẹp tử tế trong không gian chung, nhất là khi tượng đặt ở vị trí trung tâm và xuất hiện suốt mùa lễ.

Tượng ngựa vì thế mắc kẹt giữa hai vai. Một bên, nó gánh kỳ vọng giáo dục thẩm mỹ, bởi nhiều ý kiến cho rằng nghệ thuật công cộng phải mang sứ mệnh tạo chuẩn mực thị giác chung cho cộng đồng. Bên còn lại, nó phải gánh KPI thu hút sự chú ý của du khách, bởi một bức tượng cảnh quan đưa ra mà không ai quan tâm, bàn tán thì coi như thất bại. Một vật thể vừa phải có chiều sâu vừa phải lan tỏa, đương nhiên chỉ cần sai một nhịp là bị quy thành “lố”, “quê”, “giả fantasy”.

Linh vật ngựa vàng cao 5m tại sân bay quốc tế Đà Nẵng

“Công chúng không còn dễ dãi với đồ trang trí công cộng. Họ muốn vui, muốn chụp ảnh, nhưng cũng muốn thấy sự chỉn chu, sự tôn trọng cảnh quan và sự hợp lý của lựa chọn thẩm mỹ. Các nhà tổ chức muốn an toàn, muốn đông khách, nhưng cũng hiểu rằng một linh vật gây phản cảm có thể phá hỏng toàn bộ câu chuyện”, nhà điêu khắc Hoàng Trung Thành đánh giá.

Tượng Ngựa Thương ở Bắc Ninh được giới trẻ lan truyền trên mạng xã hội

Vậy ngựa kiểu gì mới được gọi là “đẹp”? Tiến sĩ mỹ thuật Bùi Giáng Hương cho rằng: “Không có công thức cụ thể cho cái đẹp trong mỹ thuật. Nhưng có vài tiêu chí cơ bản gồm sự hài hòa về tỷ lệ, sự sáng tạo trong xử lý vật liệu, mối quan hệ hợp lý giữa tác phẩm và không gian đặt để, cùng khả năng tạo được cảm xúc tích cực cho người xem”. Theo bà, một bức tượng có thể không cầu kỳ về kỹ thuật, nhưng nếu phù hợp bối cảnh và tôn trọng cảm nhận cộng đồng, vẫn có thể được tiếp nhận như một hình ảnh thẩm mỹ có giá trị.

Hạ Đan

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/tuong-ngua-va-cuoc-chien-gu-tham-my-dau-nam-post1815703.tpo