Tướng quân Nguyễn Hồng làng Ngọc Nhị

3 giờ trướcBài gốc

Nghè Ngọc Nhị thờ tướng quân Nguyễn Hồng được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2000.

Lịch sử làng Ngọc Nhị có chép, thời Lý - Trần gọi là Ngọc Nhị khu thuộc trang Ngọc Lịch; đến Thời Lê - Nguyễn gọi là thôn Ngọc Nhị thuộc xã Ngọc Lịch, tổng Ngọc Đới, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia. Sau này làng thuộc xã Quảng Vọng, xã Quảng Phúc và khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, làng/ thôn Ngọc Nhị thuộc xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.

Vùng đất nghèo ấy, có ảnh hưởng lớn đến Nguyễn Hồng, đặc biệt là sự quyết tâm học để thành tài. Theo “Phả tích thần Ngọc Nhị” do Hàn lâm viện Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm 1470, thì tiếng tăm về ông vang đến tận triều đình. Nhà vua liền cho vời vào triều yết kiến. Thấy ông diện mạo phi thường, tài năng xuất chúng, nổi tiếng lẫy lừng khắp nơi, nhà vua bèn phong cho ông làm Đô úy, Thái bảo, rồi sai ông đi trấn thủ Thanh Hóa và Nghệ An.

Cũng phải nói thêm, thời điểm bấy giờ ở trấn Thanh Hóa, Nghệ An nạn trộm cướp nổi lên khắp nơi, đe dọa cuộc sống bình yên của dân thường. Nghe tiếng ông đến cai quản trong vùng, bọn trộm cướp phải quy phục, không dám hoành hành trắng trợn như trước. Vùng biên giới nước ta ở phía Nam, giặc Chiêm Thành thường xuyên xâm lấn đất đai, cướp đoạt tài sản của dân, Nhà vua trao cho ông tước Phụ quốc Thái úy, dẫn quân đi đánh dẹp. Khi đi qua quê nhà làng Ngọc Nhị, ông bị lâm bệnh đột ngột rồi mất vào ngày 11 tháng 11 (không rõ năm).

Do nhận thức sai lệch về các di sản văn hóa, tín ngưỡng, người dân “trang trí” màu mè trên di tích. (Ảnh chụp 1 trong 2 tấm bia tại nghè Ngọc Nhị).

Nghe tin ông mất, nhà vua rất thương tiếc, liền sai các quan trong triều về làng Ngọc Nhị làm lễ an táng và phong tặng là “Bậc công thần có công to lớn với nước với dân”, đồng thời cấp 37 quan tiền cho dân làng dùng vào việc hương hỏa và ban sắc phong “Đương cảnh Thành hoàng Hồng thánh đức uy vũ dũng Đại vương”, cho phép dân làng thờ phụng thần theo điển phép nhà nước. Đến thời hậu Trần, vua Trần Quý Khoáng (1409-1413) có lần đi qua làng Ngọc Nhị đã vào nghè mật cầu rất linh ứng và gia tặng cho thần là “Thượng Thượng đẳng Phúc thần”. Từ đó về sau, các triều vua Lê và Nguyễn nhiều lần ban sắc phong tặng.

Về thăm Nghè làng Ngọc Nhị, những bậc cao niên của làng cho biết: Từ nhỏ chúng tôi thường đi qua đây. Cổng nghè rêu phong nhìn đã thấy linh thiêng. Trẻ con chúng tôi nào dám nô đùa, người làng đi qua thì phải hạ nón, cúi người kẻo sợ “thần” quở trách. So với trước đây, không gian văn hóa nghè đã có nhiều sự thay đổi, song vẫn là “địa chỉ” tâm linh của bà con.

Nghè Ngọc Nhị từ xưa tới nay vẫn nằm trên khu đất cao ráo, thoáng đãng ở rìa làng, quay về hướng Nam, gồm nhà tiền đường và chính tẩm bố cục theo hình chữ “Đinh”. Phía trước tiền đường có bái đường (sân nghè), hai dãy nhà tả vu - hữu vu, bình phong và nghinh môn hai tầng tám mái. Chung quanh nghè có tường bao che. Đặc biệt trên sân nghè còn có 2 tấm bia đá. Một tấm ghi đức nghiệp của tướng quân Nguyễn Hồng, tấm còn lại ghi tên những người cung tiến để xây dựng nghè.

Trong số đồ thờ bằng gỗ sơn son thếp vàng như long ngai, bài vị, kiệu long đình... đáng chú ý nhất là chiếc hương án. Về kích thước, hương án dài 2m, cao 2m, rộng 0,85m, bố cục thành 3 tầng, mỗi tầng được chia thành các ô nhỏ, trong mỗi ô đều chạm nổi hình tứ quí: Long - Ly - Quy- Phượng và hoa lá cách điệu, nghệ thuật chạm khắc tinh xảo, đường nét phóng khoáng, mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX. Có thể nói, hương án nghè Ngọc Nhị là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc hoàn mỹ còn được bảo tồn nguyên vẹn.

Trải qua những thăng trầm của lịch sử, đặc biệt do yêu cầu mở mang tuyến giao thông liên xã theo quy hoạch phát triển nông thôn ở những năm 70 của thế kỷ XX, quy mô của nghè bị thu hẹp lại. Nhà chính tẩm (nơi đặt long cung, long ngai, bài vị của hai vị thần) nằm đúng vị trí con đường mới buộc phải tháo dỡ. Vì thế, toàn bộ đồ thờ như long ngai, bài vị, hương án... phải dồn chất vào Nghinh môn. Từ đó dân làng Ngọc Nhị lấy nghinh môn của nghè làm nơi thờ tự, tế lễ. Một số đồ thờ dễ bị hư hỏng phải gửi vào các nhà thờ họ trong làng để bảo quản, đến kỳ đại lễ mới bài trí ở nghinh môn để tế thần.

Nghinh môn nghè Ngọc Nhị (cũ).

Ông Nguyễn Văn Huấn (75 tuổi) có gần 30 năm gắn bó với nghè cho biết: Nghè Ngọc Nhị, di tích cấp tỉnh thế nhưng có một con đường “xé” ngang di tích, chuyện có lẽ nhiều người biết. Thực trạng đó có từ trước khi được công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2000. Và đến nay sau 26 năm, mọi thứ vẫn nguyên, như chưa từng có lời đề nghị của người dân và lãnh đạo địa phương. Và đáng buồn hơn là nghè ngày càng xuống cấp, hư hỏng nặng. Mặc dù bà con Nhân dân thường xuyên có ý kiến, địa phương đã có những tờ trình, tuy nhiên, đến nay vẫn chưa được quan tâm, hỗ trợ kinh phí để tu sửa lại đình. Chúng ta đang đề cao sức mạnh văn hóa tinh thần, thiết nghĩ di sản văn hóa là thiết chế rất quan trọng rất cần được bảo tồn và phát huy.

Đối với mỗi người dân Việt Nam từ xưa tới nay “cây đa, bến nước, sân đình” vẫn gợi nên biết bao ký ức và thân thương. Nghè Ngọc Nhị là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, lưu giữ nhiều phong tục, tập quán tốt đẹp của người dân địa phương và còn là hiện thân của trung tâm kết cộng đồng, là nơi tri ân một vị tướng sinh ra tại nơi này và “chọn” được chết cũng tại nơi này. Hằng năm, tại nghè, ít nhất có 4 ngày lễ trọng, đó là ngày húy nhật, ngày giỗ Tướng quân Nguyễn Hồng, ngày rằm tháng giêng và tết, bà con dù xa hay gần cũng sắp xếp trở về làng tham dự.

“Những cuộc trở về ấy, người dân làng như được tiếp thêm sức khỏe, bình an trong hành trình mưu sinh và ổn định cuộc sống”, ông Nguyễn Văn Huấn nói thêm.

Bài và ảnh: CHI ANH

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/tuong-quan-nguyen-hong-nbsp-lang-ngoc-nhi-43035.htm