Tương tác đa tầng của trục đường ven sông Tôn Đức Thắng - Nguyễn Tất Thành: Bài cuối: Tầm nhìn định hình không gian và bản sắc đô thị khu trung tâm TPHCM

một giờ trướcBài gốc

Bảo đảm tính đồng nhất và liên tục

Tính đặc sắc của tuyến cảnh quan ven sông còn nằm ở khả năng mở ra những "khung nhìn đô thị” đa dạng. Khi tuyến đường chạy dọc theo mặt nước, mỗi điểm dừng, mỗi khoảng mở đều có thể trở thành một "ban công đô thị” hướng ra sông. Điều này đòi hỏi thiết kế không chỉ quan tâm đến mặt cắt đường, mà còn phải tổ chức các không gian chuyển tiếp: quảng trường nhỏ, công viên ven sông, lối đi bộ, bậc thềm xuống nước. Những yếu tố này giúp con người tiếp cận gần hơn với dòng sông, biến cảnh quan thành trải nghiệm sống, chứ không chỉ là hình ảnh để nhìn.

Tuy nhiên, khi hai tuyến đường được hợp nhất, thách thức lớn nhất chính là bảo đảm tính đồng nhất và liên tục mà không làm mất đi sự đa dạng vốn có. Đồng nhất ở đây được hiểu như một "ngôn ngữ thiết kế chung" xuyên suốt toàn tuyến: từ vật liệu lát vỉa hè, hệ thống chiếu sáng, cây xanh, đến các chi tiết nhỏ như ghế nghỉ, lan can, biển chỉ dẫn. Những yếu tố này tạo nên một cảm nhận liền mạch, giúp người đi bộ hay người tham gia giao thông thấy rằng họ đang di chuyển trong một không gian thống nhất. Song song đó, tính liên tục cần được bảo đảm cả về không gian lẫn trải nghiệm. Không gian ven sông không được phép bị "đứt đoạn" bởi các rào cản vật lý như tường chắn, công trình khép kín hay sự thay đổi đột ngột về cao độ. Tuyến đi bộ ven sông cần được thiết kế xuyên suốt, cho phép người dân có thể di chuyển liên tục từ đầu này đến đầu kia mà không bị gián đoạn. Đây chính là yếu tố cốt lõi để hình thành một "dòng chảy không gian" - nơi con người, cảnh quan và hoạt động hòa quyện với nhau.

Nếu chỉ dừng lại ở đồng nhất và liên tục, tuyến cảnh quan sẽ dễ trở nên đơn điệu. Vì vậy, tính đa dạng cần được tổ chức như những "nhịp điệu" trên toàn tuyến. Mỗi đoạn có thể mang một chủ đề riêng: đoạn tập trung vào không gian văn hóa - lịch sử, đoạn dành cho hoạt động cộng đồng, đoạn phát triển dịch vụ - thương mại, đoạn ưu tiên sinh thái và nghỉ ngơi. Sự thay đổi này tạo nên những điểm nhấn, giúp người sử dụng không cảm thấy nhàm chán, đồng thời phản ánh đúng tính chất đa dạng của khu trung tâm.

Một yếu tố quan trọng khác là tính lịch sử - không chỉ ở việc bảo tồn công trình, mà còn ở cách kể lại câu chuyện của nơi chốn. Những dấu tích cũ cần được giữ lại một cách có chọn lọc, kết hợp với các hình thức diễn giải hiện đại như bảng thông tin, nghệ thuật công cộng, hoặc các thiết kế mang tính biểu tượng. Khi đó, tuyến cảnh quan ven sông không chỉ là nơi đi qua, mà còn là nơi "đọc được" lịch sử của Thành phố.

Tuyến đường Nguyễn Tất Thành là một trong những trục giao thông có lưu lượng lớn, kết nối khu vực trung tâm TPHCM về khu Nam thành phố sẽ được mở rộng

"Trục chuyển hóa" - nơi giao thông, cảnh quan, kinh tế và văn hóa cùng hội tụ

Việc mở rộng đường Nguyễn Tất Thành lên quy mô lộ giới 67m không đơn thuần là một quyết định kỹ thuật nhằm tăng năng lực giao thông, mà thực chất là một bước can thiệp mang tính cấu trúc, có khả năng tái định hình toàn bộ không gian ven sông Sài Gòn ở khu trung tâm mở rộng. Khi nhìn nhận đầy đủ, có thể thấy đây là một "trục chuyển hóa" - nơi giao thông, cảnh quan, kinh tế và văn hóa cùng hội tụ và tác động lẫn nhau.

Trước hết, về giao thông, việc mở rộng mặt cắt đường tạo điều kiện tổ chức lại dòng chảy phương tiện theo hướng phân tầng và đa dạng hóa. Một tuyến đường 67m không chỉ dành cho xe cơ giới, mà có thể tích hợp làn riêng cho giao thông công cộng, không gian cho xe đạp, và đặc biệt là hệ thống đi bộ ven sông liên tục. Điều này giúp giảm áp lực cho các trục song song, đồng thời tạo ra một hành lang giao thông hiệu quả, linh hoạt hơn. Quan trọng là khi tuyến đường này được kết nối liên tục với Tôn Đức Thắng, nó hình thành một "xương sống ven sông" có khả năng dẫn dắt toàn bộ dòng di chuyển trong khu trung tâm về phía mặt nước - thay vì quay lưng lại với sông như trước đây.

Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của việc mở rộng này lại nằm ở khía cạnh cảnh quan và không gian mở. Với một mặt cắt đủ lớn, Thành phố có cơ hội tái phân bổ không gian theo hướng ưu tiên con người: mở rộng dải công viên ven sông, tạo các quảng trường, bậc thềm xuống nước, và những khoảng đệm xanh giữa giao thông và khu dân cư. Khi đó, tuyến đường không còn là một ranh giới cứng, mà trở thành một không gian chuyển tiếp mềm mại giữa đô thị và thiên nhiên. Sông Sài Gòn, từ chỗ là "phía sau" của nhiều khu chức năng, sẽ dần trở thành "mặt tiền cảnh quan" - nơi mọi hoạt động đô thị hướng về.

Từ góc độ bản sắc văn hóa, sự thay đổi này mở ra khả năng tái hiện và làm sống lại ký ức của một đô thị sông nước. Đường Nguyễn Tất Thành vốn gắn liền với lịch sử cảng thị, với những hoạt động giao thương, bến bãi và đời sống ven sông. Khi không gian được mở rộng, các yếu tố này có thể được tái hiện dưới những hình thức mới: không gian công cộng mang chủ đề lịch sử, nghệ thuật sắp đặt, các tuyến đi bộ kể chuyện về quá khứ của khu vực. Điều quan trọng là không "xóa trắng" để làm mới, mà là kế thừa và diễn giải lại, người dân khi đi dọc tuyến đường có thể cảm nhận được chiều sâu văn hóa của nơi chốn.

Một tác động mang tính chiến lược khác là khả năng định hình lại cấu trúc sử dụng đất. Khi một trục hạ tầng lớn được nâng cấp, giá trị đất đai và sức hút đầu tư dọc tuyến sẽ thay đổi mạnh mẽ. Nếu không có định hướng rõ ràng, sự phát triển có thể diễn ra tự phát, dẫn đến mất cân đối chức năng và áp lực lên hạ tầng. Ngược lại, nếu được kiểm soát tốt, đây là cơ hội để tái cấu trúc không gian theo hướng hiệu quả hơn: tăng cường các chức năng dịch vụ, thương mại, văn hóa ven sông; tổ chức lại khu dân cư theo mô hình mở, tiếp cận tốt hơn với không gian công cộng; và hạn chế các loại hình sử dụng đất gây ô nhiễm hoặc không phù hợp với cảnh quan. Nói cách khác, tuyến đường không chỉ phục vụ cho các khu chức năng hiện hữu, mà còn "dẫn dắt" sự hình thành của những khu chức năng mới.

Cùng với đó, cơ hội phát triển kinh tế - xã hội xung quanh tuyến cũng được mở rộng. Một tuyến cảnh quan ven sông hấp dẫn sẽ kéo theo các hoạt động dịch vụ, du lịch, giải trí, tạo ra sức sống mới cho khu vực. Các không gian công cộng chất lượng cao trở thành nơi thu hút người dân và du khách, từ đó kích thích các hoạt động kinh tế đi kèm. Đây chính là cách mà nhiều đô thị trên thế giới đã biến những tuyến ven sông thành động lực phát triển - không phải bằng việc xây dựng dày đặc, mà bằng cách tạo ra giá trị không gian.

Vai trò của giao thông thủy trong bức tranh tổng thể

Đặc biệt, không thể bỏ qua vai trò của giao thông thủy trong bức tranh tổng thể này. Khi bờ sông được tổ chức lại một cách bài bản, với các bến thủy nội địa, điểm dừng cho tàu buýt sông, và các không gian tiếp cận thuận tiện, giao thông trên sông Sài Gòn có thể được kích hoạt mạnh mẽ hơn. Khi đó, dòng sông không chỉ là yếu tố cảnh quan, mà trở thành một trục giao thông song song với đường bộ, góp phần giảm tải cho hệ thống hạ tầng trên bờ. Sự kết hợp giữa giao thông thủy và bộ tạo nên một mạng lưới đa phương thức - linh hoạt, bền vững và phù hợp với đặc trưng sông nước của Thành phố.

Tuy nhiên, tất cả những tiềm năng trên chỉ có thể trở thành hiện thực nếu việc mở rộng được đặt trong một chiến lược tổng thể, có sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch giao thông, quy hoạch sử dụng đất và thiết kế đô thị. Không thể chỉ mở rộng đường rồi để các yếu tố khác tự phát triển. Cần có một "kịch bản không gian" rõ ràng: đoạn nào ưu tiên cảnh quan, đoạn nào phát triển dịch vụ, đoạn nào bảo tồn; mật độ xây dựng, chiều cao công trình ra sao; các điểm kết nối với sông được tổ chức thế nào. Đồng thời, phải có cơ chế quản lý để bảo đảm sự phát triển dọc tuyến không phá vỡ tính liên tục và bản sắc chung.

Từ tất cả những yếu tố trên, việc điều chỉnh quy hoạch cảnh quan và thiết kế đô thị cho tuyến Tôn Đức Thắng - Nguyễn Tất Thành cần được tiếp cận như một dự án tổng thể, có tầm nhìn dài hạn. Không thể xử lý từng đoạn riêng lẻ, mà cần một khung thiết kế thống nhất, trong đó xác định rõ: trục không gian chính, các điểm nhấn quan trọng, hệ thống không gian công cộng, và các nguyên tắc thiết kế chi tiết. Đồng thời, cần có cơ chế quản lý để bảo đảm các dự án phát triển dọc tuyến tuân thủ định hướng chung, tránh tình trạng mỗi công trình là một "cá thể tách rời".

Khi được tổ chức đúng cách, tuyến cảnh quan ven sông này sẽ không chỉ là một trục giao thông hay một dải không gian đẹp, mà sẽ trở thành "bản sắc nhìn thấy được" của khu trung tâm. Và chính từ đó, cảnh quan không còn là nền, mà trở thành một phần của đời sống – nơi con người thực sự sống cùng thành phố của mình. Tuyến ven sông Tôn Đức Thắng - Nguyễn Tất Thành, nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành hình ảnh nhận diện đặc trưng của khu trung tâm: một dải không gian nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau, nơi đô thị mở ra với dòng sông, và nơi con người tìm thấy sự cân bằng giữa nhịp sống hiện đại và trải nghiệm tự nhiên.

THUẬN NAM - MINH DUY

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/tin-chinh/bai-cuoi-tam-nhin-dinh-hinh-khong-gian-va-ban-sac-do-thi-khu-trung-tam-tphcm_192008.html