Tuyển sinh vào lớp 10: Điểm số phải 'gánh' sự thiếu hụt hạ tầng giáo dục

2 giờ trướcBài gốc

Bước vào mỗi mùa tuyển sinh lớp 10, những con số về chỉ tiêu và tỷ lệ chọi tại Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh luôn chạm vào nỗi lo canh cánh của hàng vạn gia đình.

Năm 2026, kịch bản cũ lặp lại khi hơn 120.000 học sinh tại hai thành phố lớn nhất cả nước buộc phải tìm hướng đi khác ngoài hệ thống công lập.

Tuy nhiên, thay vì nhìn nhận đây thuần túy là cuộc cạnh tranh năng lực, cần thẳng thắn thừa nhận rằng áp lực hiện nay chính là hệ quả của việc hạ tầng giáo dục đang "hụt hơi" đuổi theo đà gia tăng dân số cơ học.

Nếu không giải quyết được bài toán hạ tầng, cuộc đua vào lớp 10 sẽ vẫn là nỗi trăn trở chưa có hồi kết của phụ huynh và học sinh.

Khi điểm số phải "gánh" thay sự chậm bước của hạ tầng

Tại Hà Nội, chỉ khoảng 60% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở có cơ hội vào lớp 10 công lập. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, con số này cũng tương đương.

Điều này có nghĩa là gần một nửa số học sinh bị "sàng lọc" không hẳn vì các em thiếu năng lực, mà vì hệ thống trường lớp đã chạm ngưỡng quá tải.

Việc dùng một kỳ thi có tính loại trừ cao để điều tiết dòng học sinh thực chất là một giải pháp hành chính nhằm khỏa lấp sự thiếu hụt về cơ sở vật chất.

Và điểm chuẩn lớp 10 vô tình trở thành cái giá phải trả cho việc quy hoạch mạng lưới trường học không theo kịp tốc độ mọc lên của các tòa nhà cao tầng.

Khi trường học không đủ, áp lực thi cử buộc phải đẩy lên cao, biến kỳ thi vào lớp 10 trở nên căng thẳng vượt quá tính chất của một kỳ kiểm tra kiến thức thông thường.

Học sinh lớp 10 Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình (Hà Nội). Ảnh: Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình

Nghịch lý đô thị: Nhà cao tầng mọc nhanh, trường học xây chậm

Mấu chốt của áp lực tuyển sinh lớp 10 nằm ở sự lệch pha trong quy hoạch đô thị. Tại các khu đô thị mới, cư dân về ở đông đúc nhưng quỹ đất cho giáo dục thường bị chậm triển khai hoặc chưa được ưu tiên đúng mức.

Tại Hà Nội, hiện có tới 33 địa bàn thiếu trường trung học phổ thông trầm trọng. Theo dự thảo quy hoạch, Thủ đô cần bổ sung gần 100 trường mới trong những năm tới để đáp ứng nhu cầu thực tế.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, sức ép gia tăng dân số cơ học tại các khu công nghiệp, khu chế xuất khiến việc xây mới hàng nghìn phòng học mỗi năm trở thành một cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian.

Khi hạ tầng không theo kịp quy mô dân số, áp lực sẽ tự động dồn lên vai học sinh và phụ huynh. Những gia đình không đủ điều kiện kinh tế cho con học trường tư thục sẽ rơi vào tâm trạng bất an, lo lắng khi cánh cửa trường công ngày càng hẹp lại.

Giải pháp căn cơ để hạ nhiệt kỳ thi tuyển sinh lớp 10

Để giải tỏa áp lực thi cử, thực tế cho thấy không thể chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh quy chế hay tăng chỉ tiêu một cách cơ học. Thay vào đó, cần những bước đi đột phá nhằm giải quyết bài toán hạ tầng giáo dục từ gốc rễ.

Trước hết, việc ưu tiên quỹ đất cho giáo dục cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong quy hoạch đô thị. Chính quyền các địa phương cần kiên quyết thu hồi các dự án chậm triển khai, đồng thời tận dụng hiệu quả quỹ đất dôi dư sau khi di dời các nhà máy, xí nghiệp để xây dựng thêm các trường trung học phổ thônng công lập.

Song song với việc dành quỹ đất, các cơ quan chức năng cũng cần thiết lập những cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn tối đa thủ tục đầu tư và xây dựng.

Việc đẩy nhanh tiến độ dự án, hướng tới mục tiêu hoàn thành hàng nghìn phòng học mới mỗi năm, đòi hỏi sự quyết liệt hành động từ các cấp quản lý để kịp thời đưa vào sử dụng trước mỗi mùa khai giảng, tránh tình trạng "trường chờ đất" hay "dân chờ lớp".

Cuối cùng, một giải pháp không kém phần quan trọng là thực hiện phân luồng thực chất dựa trên việc nâng cao chất lượng đào tạo.

Khi hệ thống giáo dục nghề nghiệp được cải thiện về cả cơ sở vật chất lẫn cơ hội việc làm, học sinh sẽ có đủ cơ sở để tự nguyện lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, thay vì bước vào các trường nghề trong tâm thế của một người không còn lựa chọn nào khác.

Sự đồng bộ giữa phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng phân luồng chính là chìa khóa để giảm tải áp lực cho kỳ tuyển sinh công lập một cách bền vững.

Chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước về việc không dùng giải pháp hành chính để sàng lọc học sinh do thiếu trường lớp chính là cơ sở để các địa phương thay đổi tư duy.

Áp lực tuyển sinh lớp 10 sẽ chỉ thực sự hạ nhiệt khi hạ tầng giáo dục không còn phải chạy theo sau đô thị hóa. Chỉ khi mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng và chất lượng, khi đó điểm số mới thực sự phản ánh năng lực của các em, thay vì phải "gánh" thay cho những thiếu hụt của hạ tầng.

Hồng Phong

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/tuyen-sinh-vao-lop-10-diem-so-phai-ganh-su-thieu-hut-ha-tang-giao-duc-179260508130204819.htm