Tuyến y tế cơ sở - 'cánh tay nối dài' trong hỗ trợ cai nghiện thuốc lá

3 giờ trướcBài gốc

Gánh nặng thuốc lá vẫn ở mức đáng báo động

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của khoảng 8 triệu người trên toàn cầu, trong đó có khoảng 1,3 triệu trường hợp tử vong do hút thuốc lá thụ động.

Tại Việt Nam, tình trạng sử dụng thuốc lá vẫn là thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới. Kết quả điều tra năm 2023 cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở người từ 15 tuổi trở lên vẫn ở mức 38,9%.

Đáng lo ngại, thuốc lá điện tử đang gia tăng nhanh trong giới trẻ. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh từ 13-17 tuổi tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023.

Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh lý nguy hiểm như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều loại ung thư khác. Không chỉ gây hại cho người hút, khói thuốc còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người xung quanh.

Tổng đài tư vấn hỗ trợ cai nghiện thuốc lá tại Bệnh viện Bạch Mai.

Theo WHO, hơn 60% người sử dụng thuốc lá muốn bỏ thuốc, tuy nhiên khoảng 70% dân số thế giới chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá hiệu quả.

Hiện nay, chỉ khoảng 23 quốc gia trên thế giới cung cấp đầy đủ các dịch vụ cai nghiện thuốc lá có hỗ trợ chi phí cho người dân.

Nhiều quốc gia đã xây dựng hệ thống hỗ trợ cai nghiện thuốc lá toàn diện, bao gồm tư vấn ngắn của nhân viên y tế, tư vấn chuyên sâu cá nhân hoặc theo nhóm, tổng đài hỗ trợ cai thuốc lá (Quitline), ứng dụng công nghệ số và điều trị bằng thuốc hỗ trợ cai nghiện.

Tại các nước có thu nhập cao, mạng lưới phòng khám cai nghiện thuốc lá được triển khai rộng khắp và nhiều loại thuốc cai nghiện được bảo hiểm y tế chi trả.

Trong khi đó, ở nhiều quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, hoạt động cai nghiện thuốc lá vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực được đào tạo, thiếu thuốc điều trị, thiếu nguồn kinh phí và người dân khó tiếp cận dịch vụ.

Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho các hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn chưa đồng bộ, chủ yếu tập trung ở tuyến trung ương và các bệnh viện lớn.

Hiện nay, Việt Nam chưa có thuốc cai nghiện thuốc lá được sử dụng rộng rãi, chưa được bảo hiểm y tế chi trả và số lượng nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu về tư vấn, điều trị nghiện thuốc lá còn hạn chế.

Tuyến y tế cơ sở giữ vai trò then chốt

Theo các chuyên gia, tuyến y tế cơ sở có lợi thế đặc biệt trong hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. PGS.TS. Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp Bạch Mai trong chia sẻ mới đây đã nhấn mạnh: Trạm y tế xã, phường là nơi thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý lâu dài người bệnh mắc bệnh mạn tính và có khả năng tiếp cận thường xuyên với người dân trong cộng đồng.

Đây cũng là tuyến y tế thuận lợi nhất để phát hiện người hút thuốc lá, thực hiện tư vấn ngắn, tư vấn chuyên sâu, theo dõi quá trình cai thuốc và hỗ trợ phòng ngừa tái nghiện.

WHO khuyến cáo mọi nhân viên y tế tuyến cơ sở cần hỏi về tình trạng hút thuốc lá, ghi nhận thông tin vào hồ sơ sức khỏe và thực hiện tư vấn ngắn trong mỗi lần khám bệnh.

Các chuyên gia nhấn mạnh, nghiện thuốc lá cần được nhìn nhận như một bệnh mạn tính tái diễn, cần được điều trị, theo dõi và hỗ trợ lâu dài giống như tăng huyết áp hay đái tháo đường.

Do đó, không chỉ bác sĩ mà điều dưỡng, dược sĩ, nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên y tế đều có vai trò trong hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Tư vấn ngắn - biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả

Một trong những giải pháp được đánh giá phù hợp nhất với tuyến y tế cơ sở là tư vấn ngắn cai nghiện thuốc lá.

Nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần một cuộc tư vấn ngắn kéo dài từ 30 giây đến 3 phút cũng có thể làm tăng đáng kể khả năng cai thuốc thành công.

PGS Phương cho biết, theo hướng dẫn hiện nay, mô hình AAC được xem là công cụ đơn giản, dễ triển khai và phù hợp với điều kiện thực tế của tuyến y tế cơ sở.

AAC gồm ba bước:

Ask (Hỏi): Hỏi về tình trạng hút thuốc lá và ghi nhận vào hồ sơ sức khỏe;
Advise (Khuyên): Đưa ra lời khuyên rõ ràng, mạnh mẽ về việc cai thuốc lá;
Connect (Kết nối): Kết nối người hút thuốc với các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện chuyên sâu.

Các nghiên cứu cho thấy lời khuyên của nhân viên y tế có thể làm tăng khoảng 50% khả năng cai thuốc thành công so với trường hợp không nhận được lời khuyên.

Hiệu quả cai thuốc càng tăng khi thời gian tư vấn dài hơn và số lần tư vấn nhiều hơn.

Đặc biệt, sự phối hợp giữa nhiều nhân viên y tế ở các vị trí khác nhau cũng giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ cai thuốc thành công.

Mở rộng dịch vụ cai nghiện thuốc lá trong cộng đồng

Các đại biểu tham dự hội thảo nhân hưởng ứng Tuần lễ không khói thuốc tại Bệnh viện Bạch Mau.

Để tăng độ bao phủ dịch vụ cai nghiện thuốc lá, các chuyên gia đề xuất đẩy mạnh triển khai tại tuyến y tế cơ sở thông qua nhiều giải pháp đồng bộ.

Trong đó, cần lồng ghép hoạt động tư vấn cai thuốc lá vào các chương trình khám sức khỏe định kỳ, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe học đường và các hoạt động y tế cộng đồng.

Các địa phương có thể từng bước xây dựng các phòng tư vấn cai nghiện thuốc lá, tăng cường truyền thông cộng đồng thông qua hệ thống trạm y tế, mạng lưới cộng tác viên và các phương tiện truyền thông địa phương.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số cũng được đánh giá là hướng đi hiệu quả. Người dân có thể được tư vấn, theo dõi, nhắc lịch tái khám thông qua điện thoại, tin nhắn, Zalo hoặc các nền tảng trực tuyến.

Theo các chuyên gia hô hấp, đầu tư cho hoạt động cai nghiện thuốc lá là một trong những biện pháp y tế có chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả rất cao trong phòng chống bệnh tật.

Việc phát huy vai trò của tuyến y tế cơ sở không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh không lây nhiễm, nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, phát triển bền vững.

Thái Bình

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/tuyen-y-te-co-so-canh-tay-noi-dai-trong-ho-tro-cai-nghien-thuoc-la-169260610115837562.htm