Thực tế cho thấy UAV đang đóng vai trò ngày càng lớn. Các hệ thống tấn công một chiều, còn gọi là vũ khí lượn vòng, xuất hiện dày đặc dọc chiến tuyến dài hàng nghìn km. Theo cơ quan tình báo Latvia, ở một số khu vực, UAV cảm tử có thể gây ra tới 80% thương vong. Ukraine cũng công bố số liệu cho thấy chỉ trong 5 tháng, UAV của họ đã tấn công hơn 44.000 binh sĩ Nga, gây thiệt hại lớn về nhân lực. Trong bối cảnh nguồn cung đạn pháo nhiều thời điểm bị hạn chế, UAV trở thành lựa chọn khả thi và linh hoạt hơn đối với Kiev.
Binh sĩ Ukraine khai hỏa pháo tự hành 2S7 Pion. (Nguồn: Shutterstock)
Ưu thế lớn nhất của UAV nằm ở độ chính xác và khả năng thích ứng. Không giống như một quả đạn pháo "bắn rồi quên", UAV có thể được điều khiển trực tiếp, thay đổi mục tiêu giữa chừng, truy đuổi xe tăng đang rút lui, hoặc lách qua cửa sổ, cửa hầm để tấn công binh sĩ ẩn nấp. Trên chiến trường chiến hào dày đặc ở miền đông Ukraine, khả năng "săn mồi" này tạo ra hiệu quả đáng kể.
Bên cạnh đó, tác động tâm lý của UAV cũng rất lớn. Tiếng vo ve nhỏ nhưng khó xác định phương hướng khiến binh sĩ luôn trong trạng thái căng thẳng, khác với pháo binh, thường có thể nghe thấy tiếng rít trước khi đạn rơi xuống.
Tuy nhiên, nói UAV đã thay thế pháo binh là quá sớm. Trên thực tế, pháo binh vẫn gây ra phần lớn thương vong. Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), khoảng 70% thương vong của Ukraine đến từ hỏa lực pháo binh Nga. Có thời điểm, Nga bắn từ 10.000 đến 36.000 quả đạn mỗi ngày. Trong nhiều giai đoạn của cuộc chiến, pháo binh từng chiếm tới 80% tổng thương vong trên chiến trường. Những con số này cho thấy hỏa lực diện rộng và cường độ cao của pháo binh vẫn là yếu tố hủy diệt chủ đạo.
Pháo binh có những ưu điểm mà UAV khó thay thế. Trước hết là sức công phá và khả năng tập trung hỏa lực. Một trận pháo kích có thể san phẳng cả khu vực phòng thủ, phá hủy công sự, làm tê liệt tuyến phòng ngự và mở đường cho xe tăng, bộ binh cơ giới tiến lên.
UAV dù chính xác, vẫn chủ yếu thực hiện các đòn đánh đơn lẻ, nhắm vào mục tiêu cụ thể. Thứ hai là độ tin cậy. Đạn pháo không phụ thuộc vào tín hiệu điều khiển hay phần mềm phức tạp, do đó không bị gây nhiễu điện tử – một yếu tố ngày càng phổ biến trong chiến sự hiện đại. UAV có thể bị chế áp điện tử, mất kết nối hoặc bị bắn hạ. Ngoài ra, điều kiện thời tiết xấu như mưa lớn, tuyết rơi hay gió mạnh có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của UAV, trong khi pháo binh vẫn hoạt động gần như bình thường.
Về chi phí, một quả đạn pháo 155mm thường có giá từ 3.000 đến 5.000 USD, trong khi một hệ thống UAV cảm tử hoàn chỉnh có thể đắt gấp đôi hoặc gấp ba. Dù tồn tại các mẫu UAV giá rẻ, chúng thường bị hạn chế về tầm bay và tải trọng, khó đạt được hiệu quả tương đương với pháo binh khi cần tấn công diện rộng.
Nhìn tổng thể, chiến trường Ukraine không chứng kiến sự thay thế hoàn toàn giữa hai loại vũ khí, mà là sự kết hợp ngày càng chặt chẽ. UAV đảm nhiệm vai trò trinh sát và tấn công chính xác, cung cấp dữ liệu mục tiêu cho pháo binh, đồng thời loại bỏ những mục tiêu khó tiếp cận. Ngược lại, pháo binh tạo ra áp lực hỏa lực liên tục, bào mòn lực lượng đối phương và định hình cục diện chiến trường.
Xuân Minh