Ngày 3/2 lực lượng Mỹ đóng quân ở Trung Đông thông báo đã bắn rơi một Shahed-139 của Iran khi phương tiện này tiếp cận gần tàu sân bay USS Abraham Lincoln mà không tuân thủ các cảnh báo giảm leo thang.
Động thái được phía Mỹ mô tả là nhằm mục đích tự vệ và bảo vệ con tàu cùng binh sĩ trên boong khỏi mối đe dọa tiềm tàng.
Sự kiện diễn ra trên vùng nước quốc tế của Biển Arab, cách bờ biển phía nam Iran khoảng 800 km, khiến quan hệ giữa hai nước vốn đã căng thẳng lại càng được chú ý hơn
Trong số các loại UAV mà quân đội Iran hiện sử dụng, Shahed-139 là một mẫu có vai trò trinh sát và tấn công tầm trung, được thiết kế để bay quãng đường xa với thời gian hoạt động dài.
Về mặt cấu trúc, Shahed-139 có phần thân kiểu truyền thống với cánh chính thẳng, và động cơ cánh quạt đẩy gắn ở phía sau, giúp tối ưu cho các nhiệm vụ theo dõi liên tục và trinh sát chiến trường từ trên không.
Nó thường được trang bị cảm biến quang-điện tử/hồng ngoại để ghi hình, theo dõi mục tiêu và truyền dữ liệu về trung tâm chỉ huy.
Ngoài ra, một số nguồn tin phân tích còn cho rằng loại UAV này có thể mang theo tới 4 tên lửa nhỏ dẫn đường, khiến nó vừa phục vụ trinh sát vừa có khả năng tấn công các mục tiêu cụ thể khi cần thiết.
Giới quan sát nhận định Shahed-139 thuộc phân khúc UAV trinh sát tầm trung với khả năng bay xa hơn 2.000 km trong một số cấu hình, hoạt động ở độ cao lên tới vài km trước khi quay trở lại căn cứ hoặc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.
Những đặc điểm này khiến nó trở thành lựa chọn linh hoạt cho cả hoạt động giám sát và tấn công, tùy vào nhiệm vụ được giao.
Theo tuyên bố từ phía Mỹ, UAV của Iran đã “tiếp cận một cách hung hăng” tàu sân bay USS Abraham Lincoln mà không rời hướng sau khi bị cảnh báo.
Để đối phó, một tiêm kích tàng hình Lockheed Martin F-35C Lightning II xuất phát từ con tàu chiến này đã phóng tên lửa đánh chặn và bắn hạ UAV, bảo đảm an toàn cho đội hình và nhân lực trên boong. Không có thương vong hay thiệt hại được báo cáo trong sự cố này.
Sự kiện bắn hạ UAV diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran không chỉ dừng ở những lời lẽ ngoại giao.
Bên cạnh vụ UAV Shahed-139, cùng ngày còn có báo cáo về việc hai xuồng vũ trang và thêm một UAV khác tiếp cận tàu chở dầu treo cờ Mỹ Stena Imperative tại eo biển Hormuz, buộc hải quân Mỹ phải can thiệp bảo vệ an toàn cho tàu thương mại.
Những diễn biến này góp phần phản ánh bối cảnh chiến lược phức tạp ở khu vực, khi cả lực lượng quân sự lẫn chính trị đều đang tìm cách răn đe và thăm dò đối phương.
Việc triển khai UAV Shahed-139 trong khu vực không chỉ là một phần của chiến lược trinh sát, mà còn có thể là một cách để Iran thử thách hệ thống phòng không, thu thập dữ liệu về phản ứng từ lực lượng Mỹ và tạo ra áp lực chiến lược.
UAV này nếu trang bị tên lửa, có thể được sử dụng như một phương tiện tấn công chính xác nhờ khả năng theo dõi lâu và truyền dữ liệu từ xa, tạo ra mối đe dọa không chỉ đối với các mục tiêu trên mặt đất mà cả những phương tiện trên biển.
Phân tích chiến lược cho thấy, trong thời đại vũ khí công nghệ cao, UAV như Shahed-139 đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cả nhiệm vụ giám sát và tấn công, đặc biệt trong các khu vực căng thẳng.
Khả năng bay lâu, tầm xa và mang theo cả cảm biến lẫn vũ khí khiến chúng trở thành lựa chọn kinh tế cho các lực lượng muốn mở rộng tầm tác chiến mà không cần triển khai chi phí lớn cho các phương tiện có người lái.
Dẫu vậy, việc tiếp cận tàu sân bay Mỹ với “ý đồ không rõ ràng” đã dẫn tới một hành động quân sự trực tiếp, làm nổi bật rủi ro leo thang xung đột trong khu vực Trung Đông.
Vụ việc nhắc lại rằng UAV không chỉ là công cụ trinh sát đơn thuần mà đã trở thành phần thiết yếu trong chiến lược quân sự hiện đại, đồng thời là một yếu tố có thể dẫn tới đối đầu nếu không được quản lý chặt chẽ trong bối cảnh đa chiều giữa ngoại giao và sức mạnh quân sự.
Việt Hùng