"Ukraine không từ bỏ kế hoạch mua 2 lò phản ứng hạt nhân VVER-1000 do Nga sản xuất từ Bulgaria", Tổng thống Volodymyr Zelensky đã đưa ra thông điệp này trong một cuộc họp báo với Thủ tướng lâm thời Bulgaria - ông Andrej Gyurov.
Mới đây một cuộc hội đàm giữa Tổng thống Ukraine và Thủ tướng lâm thời Bulgaria đã diễn ra tại Kyiv. Kết quả khá tích cực khi hai bên đã ký một thỏa thuận an ninh có thời hạn 10 năm và còn nhất trí sản xuất máy bay không người lái cho Kyiv tại quốc gia Đông Âu này.
Đáng chú ý là trong cuộc họp báo sau cuộc đàm phán, Tổng thống Zelensky một lần nữa nêu vấn đề mua 2 lò phản ứng hạt nhân VVER-1000 do Nga sản xuất mà Bulgaria đã giữ lại sau khi ngừng tiếp tục hoàn thiện nhà máy điện hạt nhân Belene.
Người đứng đầu chính quyền Kyiv tuyên bố Ukraine đang rất cần những lò phản ứng VVER-1000 này để hoàn thành nhà máy điện hạt nhân Khmelnytskyi trong tình trạng dở dang.
"Khi nói về các lò phản ứng, chúng tôi sẵn sàng tiếp tục hợp tác. Nguồn năng lượng này khá rẻ và có thể giúp ích cho người dân chúng tôi cũng như xuất khẩu điện sang các nước khác", Tổng thống Zelensky nhấn mạnh.
Mặc dù vậy, đại diện chính quyền Bulgaria đã tránh trả lời trực tiếp đề xuất từ phía Ukraine, khi cho rằng vấn đề bán lại lò phản ứng hạt nhân thuộc thẩm quyền của quốc hội nước này.
Vào tháng 3/2025, ông Zelensky đã ký một văn bản cho phép mua lại 2 lò phản ứng VVER-1000 của Nga từ Bulgaria để hoàn thiện Nhà máy điện hạt nhân Khmelnytskyi (KhNPP), sau khi Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia bị Nga chiếm giữ.
Tuy nhiên phía Bulgaria đã từ chối bán khi gọi các lò phản ứng này là "tài sản quan trọng" đối với Sofia. Nhiều quan chức Bulgaria không loại trừ khả năng nhà máy điện hạt nhân của họ cuối cùng sẽ được hoàn thành, điều đó giúp mang lại "an ninh năng lượng" cho đất nước.
Tuy vậy Ukraine không từ bỏ tham vọng, bởi Kyiv hiểu rõ Sofia gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu hạt nhân do không thể tiếp tục mua từ Nga để tránh bị áp đặt các lệnh trừng phạt.
Ngoài ra trình độ kỹ thuật hạt nhân của Bulgaria cũng không thể so sánh với Ukraine để có thể độc lập vận hành lò phản ứng VVER-1000 mà thiếu sự hỗ trợ từ các chuyên gia Nga thuộc Tập đoàn năng lượng nguyên tử Rosatom.
Khi giữ lại lò phản ứng mà không mang lại lợi ích, lựa chọn "sang tên" cho Ukraine có vẻ khá hợp lý, bởi sẽ giúp Bulgaria có nguồn tiền cần thiết để theo đuổi những dự án khác.
Việt Dũng