Ukraine trước sức ép phải nhượng bộ
Phát biểu tại Munich hôm 14/2, Tổng thống Zelensky cũng kêu gọi xác định một mốc thời gian rõ ràng cho việc Ukraine được phép gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Một số quan chức EU cho rằng thời điểm này có thể sớm nhất là năm 2027.
Trước hội nghị an ninh thường niên, nhà lãnh đạo Ukraine bày tỏ hy vọng “các cuộc họp ba bên vào tuần tới sẽ nghiêm túc, thực chất và hữu ích cho tất cả chúng ta, nhưng thành thật mà nói, đôi khi có cảm giác các bên đang nói về những điều hoàn toàn khác nhau”.
Xung đột ở Ukraine. Ảnh: Reuters
"Phía Mỹ thường xuyên nhắc lại vấn đề nhượng bộ và quá nhiều lần các nhượng bộ đó chỉ được bàn đến theo hướng Ukraine phải nhượng bộ, chứ không phải Nga", ông Zelensky nói.
Tại cuộc họp báo ở Munich, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ nói với ông rằng nếu Ukraine rút khỏi Donbass, hòa bình có thể đến nhanh chóng. Tuy nhiên, ông khẳng định đây là nhượng bộ không thể chấp nhận vì người dân Ukraine đang sinh sống tại khu vực này.
Ông tiết lộ rằng cho đến nay Mỹ đề xuất bảo đảm an ninh trong 15 năm, nhưng Ukraine mong muốn một thỏa thuận tối thiểu 20 năm, có tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ, quy định cụ thể sự hỗ trợ của Mỹ đối với lực lượng ổn định của châu Âu dự kiến được triển khai tại Ukraine nếu đạt được thỏa thuận hòa bình.
Theo ông Zelensky, các chi tiết về cái gọi là “kế hoạch thịnh vượng”, theo đó Mỹ sẽ được tiếp cận nguồn tài nguyên khoáng sản của Ukraine vẫn chưa được trao đổi. Ông cũng đặt câu hỏi về việc thay đổi trưởng đoàn đàm phán của Nga, bày tỏ lo ngại rằng điều này có thể cho thấy Moscow đang câu giờ thay vì thay đổi chiến lược.
Tổng thống Ukraine đồng thời phàn nàn rằng châu Âu gần như vắng mặt trên bàn đàm phán.
“Theo tôi, đó là một sai lầm lớn", ông Zelensky nhận định.
Hôm 13/2, Tổng thống Donald Trump đã kêu gọi Tổng thống Zelensky “hành động nhanh chóng” để đạt được một thỏa thuận với Nga. Ông Zelensky khẳng định các cuộc bầu cử mà phía Mỹ thúc giục Ukraine tổ chức trước ngày 15/5 chỉ có thể diễn ra 2 tháng sau khi lệnh ngừng bắn được tuyên bố, nhằm bảo đảm an ninh đầy đủ cho cử tri.
Tổng thống Trump đã tìm cách gia tăng sức ép buộc ông Zelensky đạt được thỏa thuận trong vòng vài tháng, nhưng chưa nêu rõ hậu quả sẽ ra sao nếu Ukraine không thể hiện đủ mức độ linh hoạt theo mong muốn của Mỹ. Ông Zelensky cũng cho biết các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống nhà máy năng lượng của Ukraine sẽ được đưa ra thảo luận trong các cuộc đàm phán tại Geneva, đồng thời nhấn mạnh rằng hiện không có nhà máy điện nào ở Ukraine là không bị hư hại.
Điểm nghẽn đàm phán
Một vấn đề khiến châu Âu thất vọng là Mỹ không sẵn sàng nêu rõ các bảo đảm an ninh mà họ dự định dành cho Ukraine trong trường hợp đạt được thỏa thuận hòa bình, cũng như yêu cầu những bảo đảm này phải được xác định rõ trước khi ký kết. Đây dường như vẫn là rạn nứt lớn nhất trong mối quan hệ vốn đã nhiều trục trặc giữa Mỹ và châu Âu.
Trong một bài phát biểu được các nhà lãnh đạo châu Âu hoan nghênh như tín hiệu cho thấy khả năng hạ nhiệt căng thẳng, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đề xuất khả năng hợp tác chặt chẽ với châu Âu. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đề xuất này đi kèm nhiều điều kiện và Mỹ sẽ hành động đơn phương nếu các điều kiện mang đậm dấu ấn của Tổng thống Donald Trump về khí hậu, di cư và thuế quan không được đáp ứng.
Với tông giọng mang tính ngoại giao, trái ngược với cách tiếp cận mà Phó Tổng thống Mỹ JD Vance từng thể hiện tại Hội nghị An ninh Munich một năm trước, ông Rubio khẳng định: “Châu Âu và Mỹ thuộc về nhau”. Ông cũng nói rằng Mỹ sẵn sàng một mình đảm nhận nhiệm vụ tái thiết trật tự thế giới nếu cần, nhưng “chúng tôi muốn và hy vọng được làm điều đó cùng với các bạn - những người bạn của chúng tôi ở châu Âu”.
Trong bài phát biểu, Ngoại trưởng Rubio hầu như không đề cập đến cuộc xung đột Ukraine, ngoài việc cho rằng Mỹ đã gây sức ép buộc Ấn Độ ngừng nhập khẩu dầu của Nga - điều mà phía Moscow bác bỏ.
Hiện giới lãnh đạo châu Âu vẫn tỏ ra bi quan về khả năng đạt được đột phá ngoại giao trong cuộc xung đột ở Ukraine, với nhận định chung rằng Nga vẫn chưa cạn kiệt khả năng kinh tế và quân sự. Một nhà lãnh đạo châu Âu dự đoán cuộc xung đột có thể còn kéo dài ít nhất 2 năm nữa, đồng thời khẳng định châu Âu có đủ nguồn lực để tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong khoảng thời gian đó.
Dù các quan chức mô tả các cuộc đàm phán ba bên giữa Nga, Mỹ và Ukraine hồi tháng 1/2026 mang tính xây dựng nhưng nhiều trở ngại lớn vẫn còn tồn tại, trong đó đáng chú ý nhất là tương lai của các vùng lãnh thổ ở miền Đông Ukraine - nơi Moscow hầu như không cho thấy dấu hiệu nhượng bộ.
Điện Kremlin cho biết vào tháng 1/2026 rằng quân đội Ukraine sẽ phải rút khỏi khu vực này nếu muốn đạt được bất kỳ thỏa thuận nào chấm dứt xung đột.
Đặc phái viên của Tổng thống Trump - ông Steve Witkoff, trước thềm đàm phán từng nói các cuộc thương lượng “chỉ còn xoay quanh một vấn đề”. Dù không nêu rõ, nhiều người cho rằng đó là vấn đề nhượng bộ lãnh thổ của Ukraine.
“Tín hiệu tích cực là các vấn đề cần giải quyết để chấm dứt cuộc xung đột này đã được thu hẹp. Nhưng tin không vui là chúng ta vẫn còn những câu hỏi khó nhất và vẫn còn nhiều việc phải làm".
Hiện Nga kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine, bao gồm Bán đảo Crimea và một phần vùng Donbass ở miền Đông. Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân Ukraine phản đối một thỏa thuận nhượng bộ lãnh thổ cho Moscow.
“Tôi không nghĩ có ai trong căn phòng này phản đối một giải pháp đàm phán cho cuộc xung đột này, miễn là các điều kiện đó công bằng và bền vững. Đó chính là điều chúng tôi hướng tới", ông Rubio nói.
Tại Munich, ông Zelensky cho rằng hòa bình chỉ có thể được xây dựng trên những bảo đảm an ninh rõ ràng, bởi ở nơi không có một hệ thống an ninh minh bạch và vững chắc, “chiến tranh luôn quay trở lại”.
“Châu Âu cần một chính sách quốc phòng chung thực sự, giống như họ đã có nhiều điểm chung trong kinh tế, luật pháp và chính sách xã hội. Xin hãy chú ý đến Ukraine", ông Zelensky nói, trước khi kết thúc bài phát biểu của mình.
Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp