Ngày 28/1, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đã công bố một đoạn video tổng hợp tuyên bố về việc phá hủy và gây thiệt hại nghiêm trọng cho đội máy bay quân sự của Nga trong các chiến dịch tấn công bằng máy bay không người lái chiến thuật tầm xa trên nhiều căn cứ không quân trong lãnh thổ Nga.
Theo SBU, các cuộc tấn công này do lực lượng đặc nhiệm “Alpha” thực hiện trong suốt năm 2025, nhằm giảm sức mạnh không quân Moskva và đẩy lùi các đợt không kích vào Ukraine.
Theo dẫn báo cáo tổ chức này, lực lượng Ukraine đã tập kích vào ít nhất 5 sân bay quân sự chiến lược của Nga, mà các căn cứ này từng được sử dụng để xuất kích các đợt đánh bom dẫn đường và tên lửa hành trình vào các thành phố Ukraine.
Tổng cộng, SBU cho biết đã phá hủy và làm hư hại khoảng 15 máy bay và trực thăng, cùng với các cơ sở hạ tầng như kho đạn dược và trạm nhiên liệu tại các sân bay này
Trong số khí tài bị ảnh hưởng có các chiến đấu cơ đa nhiệm hạng nặng Sukhoi Su-30SM, máy bay ném bom tiền tuyến Sukhoi Su-34, tiêm kích Sukhoi Su-27, máy bay ném bom cường kích Sukhoi Su-24, và máy bay tiêm kích MiG-31.
SBU cho biết các cuộc tấn công được thực hiện bằng máy bay không người lái chiến thuật tầm xa có khả năng tự dẫn và bay sâu vào lãnh thổ đối phương, phối hợp với các thiết bị dẫn đường và trinh sát. Hiện Nga chưa lên tiếng phản hồi về thông tin này.
Su-30SM đang trở thành một trong những tiêm kích chủ lực của không quân Nga tại chiến trường Ukraine, đảm nhiệm từ chiếm ưu thế trên không đến tấn công mặt đất, đóng vai trò “xương sống” trong các đợt xuất kích cường độ cao.
Trong cấu trúc sức mạnh không quân Nga, Su-30SM được xem là dòng tiêm kích hạng nặng đa nhiệm linh hoạt bậc nhất.
Kể từ khi Moscow mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, loại máy bay 2 chỗ ngồi này liên tục xuất hiện trong các nhiệm vụ hộ tống, tuần tiễu, đánh chặn và oanh kích chính xác, trở thành một trong những khí tài hoạt động với tần suất dày đặc nhất.
Su-30SM là biến thể hiện đại hóa sâu của gia đình Su-27, do Tập đoàn Sukhoi phát triển. Máy bay có chiều dài khoảng 22 m, sải cánh gần 15 m, khối lượng cất cánh tối đa xấp xỉ 34 tấn.
Thiết kế khí động học cánh lớn kết hợp cánh mũi phụ và động cơ điều khiển hướng lực đẩy giúp Su-30SM có khả năng cơ động cao, thực hiện các động tác đổi hướng gấp ở tốc độ thấp, điều đặc biệt quan trọng trong không chiến tầm gần.
Trái tim của Su-30SM là 2 động cơ phản lực tuốc bin khí AL-31FP có điều khiển vector lực đẩy. Mỗi động cơ tạo lực đẩy hơn 12 tấn, cho phép máy bay đạt tốc độ tối đa khoảng 2.100 km/giờ, tương đương hơn 2 lần tốc độ âm thanh.
Tầm bay tối đa vượt 3.000 km và có thể tăng thêm nhờ tiếp dầu trên không. Bán kính chiến đấu thực tế vào khoảng 1.500 km, đủ để xuất kích sâu, đánh mục tiêu rồi quay về căn cứ mà không cần hạ cánh trung gian.
Trong chiến dịch tại Ukraine, ưu thế lớn nhất của Su-30SM nằm ở khả năng đa nhiệm. Máy bay được trang bị radar mảng pha quét điện tử thụ động Bars-R, có thể theo dõi cùng lúc nhiều mục tiêu trên không và mặt đất, phát hiện tiêm kích đối phương ở khoảng cách hơn 100 km.
Hệ thống này cho phép phi công vừa kiểm soát bầu trời, vừa dẫn bắn vũ khí tấn công chính xác.
Về hỏa lực, Su-30SM có 12 giá treo vũ khí dưới cánh và thân, tải trọng mang theo tối đa khoảng 8 tấn. Máy bay được tích hợp pháo tự động 30 mm GSh-30-1 với cơ số đạn hơn 100 viên, dùng cho không chiến tầm gần hoặc tấn công mục tiêu mặt đất nhẹ.
Kho vũ khí đi kèm rất đa dạng. Trong không chiến, Su-30SM sử dụng tên lửa không đối không tầm xa dẫn đường radar chủ động R-77, tầm bắn trên 100 km, và tên lửa không đối không tầm gần dẫn đường hồng ngoại R-73, chuyên dùng cho các pha cận chiến.
Khi tấn công mặt đất, máy bay có thể mang bom dẫn đường bằng vệ tinh KAB-500 nặng 500 kg, bom dẫn đường laser KAB-1500 nặng 1,5 tấn, hoặc tên lửa không đối đất Kh-29 với đầu đạn xuyên phá công trình kiên cố.
Ngoài ra còn có tên lửa chống radar Kh-31P để chế áp hệ thống phòng không đối phương.
Thực tế chiến trường cho thấy Su-30SM thường bay theo cặp. Phi công phía trước điều khiển bay, phi công phía sau quản lý radar và vũ khí, giúp giảm tải tác chiến trong môi trường nhiều mối đe dọa.
Cách bố trí này đặc biệt hiệu quả trong các phi vụ phức tạp như hộ tống máy bay ném bom Su-34, yểm trợ cường kích Su-25 hoặc tuần tra ngăn chặn máy bay không người lái.
Một vai trò quan trọng khác của Su-30SM là bảo vệ không phận tiền tuyến. Với tốc độ cao và radar mạnh, chúng có thể nhanh chóng tiếp cận mục tiêu, đánh chặn máy bay hoặc tên lửa hành trình.
Trong bối cảnh Ukraine gia tăng sử dụng UAV và vũ khí tầm xa, những chiếc tiêm kích hạng nặng này giúp Nga duy trì “ô che” phòng không linh hoạt trên không.
Tuy nhiên, việc hoạt động gần khu vực có hệ thống tên lửa phòng không dày đặc cũng khiến Su-30SM đối mặt rủi ro. Mỗi chiếc máy bay có giá trị ước tính hàng chục triệu USD, vì vậy mọi tổn thất đều gây áp lực lớn về tài chính và năng lực chiến đấu.
Điều đó buộc Nga phải kết hợp chiến thuật bay thấp, gây nhiễu điện tử và tấn công ngoài tầm phòng không để bảo toàn lực lượng.
Dù còn tranh cãi về hiệu quả tổng thể, không thể phủ nhận Su-30SM đang là một trong những “xương sống” của không quân Nga.
Sự kết hợp giữa tầm bay xa, hỏa lực mạnh và khả năng cơ động cao giúp nó phù hợp với chiến tranh hiện đại, nơi một máy bay phải đảm nhiệm nhiều vai trò cùng lúc.
Trong chiến dịch đặc biệt của Moscow, hình ảnh Su-30SM cất cánh mang đầy vũ khí đã trở thành biểu tượng cho sức mạnh không chiến của Nga trên bầu trời Ukraine.
Việt Hùng