Năm 2026, sản lượng vải trứng ở xã Đoàn Đào (tỉnh Hưng Yên) giảm mạnh do thời tiết bất lợi. Ảnh: CTV
Sản lượng giảm sâu
Vải lai chín sớm (vải trứng) từ lâu nổi tiếng là một trong những đặc sản của nông dân Hưng Yên. Điều kiện đặc biệt về thổ nhưỡng, khí hậu cùng với việc nông dân địa phương áp dụng sản xuất theo quy trình VietGAP giúp quả vải có mã sáng, đẹp; vị ngọt thanh đặc trưng, chín sớm hơn vải thiều từ 10 - 15 ngày. Vải trứng được trồng tập trung ở vùng đất Phù Cừ, với khoảng 800 ha diện tích. Vải lai chín sớm Phù Cừ đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu; được UBND tỉnh Hưng Yên công nhận sản phẩm OCOP 4 sao. Trồng vải thường giúp nông dân địa phương thu nhập cao hơn nhiều lần trồng lúa.
Theo ông Nguyễn Công Thức - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Đoàn Đào, năm 2026 nông dân trong xã trồng gần 280 ha vải trứng. Do thời tiết không thuận lợi, sản lượng vải trứng dự kiến chỉ đạt từ 120 - 150 tấn, tương đương khoảng 30% so với năm trước. Gia đình ông Mai Văn Huân (thôn Ba Đông) có hơn 1 mẫu vải trứng nhưng sản lượng thu hoạch dự kiến chỉ khoảng 1 tấn quả, bằng khoảng 1/3 so với năm trước. Hộ bà Nguyễn Thị Dung ở cùng thôn trong tình trạng tương tự, dự kiến chỉ đạt từ 1,5 - 2 tấn, trong khi các năm trước đạt khoảng 4 tấn.
Tại xã Tiên Tiến tình trạng cũng tương tự. Năm nay nông dân trong xã trồng gần 470ha vải lai chín sớm, trong đó, diện tích được cấp chứng nhận VietGAP đạt hơn 41ha; gần 13ha được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Theo ông Nguyễn Quý Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Tiến, thời tiết không ủng hộ, tỷ lệ ra hoa, đậu quả của cây vải thấp nên sản lượng vải năm nay sụt giảm mạnh, ước chỉ đạt trên 4.000 tấn, bằng 30% năm 2025.
Ông Mai Văn Quyết - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Quyết Tiến (xã Đoàn Đào) cho biết, nguyên nhân năm nay địa phương mất mùa vải trứng do mùa đông năm 2025 không có các đợt rét đậm cần thiết để cây vải phân hóa mầm hoa. Thời tiết ấm khiến cây phát triển mạnh về lộc, tỷ lệ ra hoa, đậu quả do vậy thấp. “Từ năm 2018 đến nay, chưa năm nào sản lượng vải sụt giảm mạnh như năm nay”- ông Quyết nói. Cụ thể, năm nay Hợp tác xã Quyết Tiến có 150ha vải trứng, trong đó 83ha đạt tiêu chuẩn VietGAP nhưng sản lượng thu hoạch ước đạt khoảng 20 tấn, giảm sâu so với mọi năm. Ngoài vấn đề thời tiết, tại các vườn vải ở địa phương đang xuất hiện tình trạng những cây vải trồng trên 10 năm bị giảm năng suất, quả nhỏ, ăn chua.
Cần giải pháp ứng phó lâu dài
Mất mùa nhưng năm nay giá vải đầu mùa ở Hưng Yên khá cao. Vào những ngày đầu tháng 5, vải được thu mua tại vườn giá dao động từ 170.000 - 180.000 đồng/kg, gấp 2 lần năm 2025; giá bán lẻ từ 200.000 - 250.000 đồng/kg. Ở thời điểm hiện tại giá đã giảm đi nhiều nhưng vẫn ở mức rất tốt với người trồng vải, phổ biến ở mức 30.000 - 40.000 đồng/kg. Ông Mai Văn Diện - nông dân trồng vải ở thôn Ba Đông (xã Đoàn Đào) cho biết: Trước vụ thu hoạch cả tháng, thương lái từ Hà Nội đã về vườn, đặt mua gần hết, ông cũng như các hộ trồng vải khác rất nhàn trong khâu tiêu thụ và không đủ sản lượng để bán.
Dẫu vậy, thực tế sản lượng vải năm nay giảm sâu một cách bất thường khiến nông dân, các hợp tác xã trồng vải ở Hưng Yên không yên tâm về tính bền vững của sinh kế; cho thấy việc sản xuất đặc sản vải trứng ở địa phương vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết trong khi biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường. Để ứng phó, người trồng vải đã áp dụng các biện pháp kỹ thuật như khoanh vỏ (giúp cây vải tập trung dinh dưỡng để ra hoa); cắt tỉa cành sau thu hoạch (giúp cây hồi sức, tạo tán thông thoáng); áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP; bón phân vi sinh, hữu cơ, bổ sung phân lân, kali để kích thích cây phân hóa mầm hoa. Ngoài sự chủ động, bà con mong muốn, chính quyền, các cơ quan chuyên môn hỗ trợ họ tìm ra nguyên nhân, các giải pháp khắc phục căn bản, lâu dài để không còn lặp đi lặp lại cảnh “được mùa mất giá, được giá mất mùa”.
Bà Phạm Thị Hằng - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đoàn Đào cho biết: Ngày 15/5 vừa qua, Hội Nông dân xã đã phối hợp tổ chức triển khai mô hình sử dụng phân bón chất lượng cao cho cây vải trứng; mời chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây vải cho hội viên, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng quả, cải tạo độ phì nhiêu của đất canh tác. Hoạt động này còn giúp hội viên nông dân tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, từng bước thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của cây vải trứng.
Duy Hưng