Người dân thôn Tiên Quang, xã Vân Du thắp hương tại đền thờ Bà chúa Bạch.
Di tích lịch sử đền thờ Bà chúa Bạch tọa lạc tại thôn Tiên Quang, là nơi thờ Bạch Hoa công chúa tôn thần. Theo lý lịch di tích lưu giữ tại phòng Văn hóa - Xã hội, xã Vân Du, Bạch Hoa công chúa là con gái của vua Thuận Tông nhà Trần. Từ nhỏ Bạch Hoa công chúa đã ham đọc sách, khi vua cha đang đương vị, nàng đã xin cha giảm thuế nông trang, đặt các trạm tuần kiểm thu thuế buôn bán, tìm người tài giúp nước... Năm 1397 Hồ Quý Ly thâu tóm mọi quyền hành trong triều đình, ép vua Thuận Tông dời kinh về Tây Đô. Tháng 3 năm Mậu Dần (1398) Hồ Quý Ly bắt Thuận Tông đi tu, nhường ngôi cho con trai là Thái tử Án khi ấy mới 3 tuổi. Khi công chúa Bạch Hoa 16 tuổi, nàng được Bằng Cử - một người nhân từ, trung thực đưa tới ngọn núi Bồ Đề nằm bên sông Đáy để ẩn tích trong một am nhỏ. Tương truyền, công chúa Bạch Hoa ở trên núi Bồ Đề đêm ngày tụng kinh Phật cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, mọi người được bình an, khỏe mạnh; vào rừng lấy lá cây làm thuốc chữa bệnh cho dân nghèo.
Sau khi công chúa Bạch Hoa qua đời, Nhân dân thôn Tiên Quang đã xây dựng đền thờ cúng. Hiện nay, không ai biết chính xác đền thờ Bà chúa Bạch được xây dựng năm nào, nhưng căn cứ vào sắc phong còn lưu giữ tại đền, thì đền được xây dựng vào thời Nguyễn. Trải qua biến thiên của thời gian, thờ bị đổ nát, năm 2010 đền được trùng tu đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân trong và ngoài xã. Năm 2018, đền được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày 15 tháng giêng, Nhân dân trong làng tổ chức lễ hội Kỳ phúc để tưởng nhớ công lao của công chúa Bạch Hoa, cầu cho mưa thuận, gió hòa, mọi người mạnh khỏe, bình an, hạnh phúc. Ngoài phần lễ, còn có phần hội với hoạt động văn hóa như: hát Xường, hát Đang, hát Đúm giao duyên, múa Pôồn Pông, ném còn... Vào ngày 6/8, âm lịch (ngày mất của công chúa Bạch Hoa) Nhân dân trong làng Tiên Quang tập trung tại đền để tổ chức dâng hương, lễ vật.
Bà Lê Thị Du ở thôn Tiên Quang - người có nhiều đóng góp vận động người dân bảo tồn, phát huy các giá trị di tích đền thờ Bà chúa Bạch, cho biết: "Tôi đã hiến đất để xây dựng đền và tự nguyện trông coi, bảo vệ đền. Mong rằng thời gian tới Nhà nước tiếp tục quan tâm tu bổ, tôn tạo đáp ứng nguyện vọng của đông đảo người dân trong xã".
Cùng với di tích lịch sử đền thờ Bà chúa Bạch, trên địa bàn xã Vân Du còn có 4 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng. Để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích, xã Vân Du chỉ đạo Phòng Văn hóa - Xã hội tiến hành rà soát, kiểm kê toàn bộ các di tích, đánh giá hiện trạng, lập hồ sơ đề nghị hỗ trợ kinh phí trùng tu, xây dựng đối với các di tích xuống cấp. Vận động Nhân dân tham gia bảo vệ và góp công, góp của chỉnh trang khuôn viên của các di tích; tăng cường quản lý không để xảy ra tình trạng xâm hại di tích.
Bài và ảnh: Xuân Hải