Văn hóa chống hàng giả, hàng nhái: Xây dựng thói quen tiêu dùng văn minh và trung thực

2 giờ trướcBài gốc

"Cuộc chiến" ngày càng cam go và quyết liệt

Lọ kem dưỡng da gần hết nhưng cửa hàng quen đã chuyển xa, chị Mai Hương (Hoàng Mai, Hà Nội) định mua online cho tiện. Khi tìm trên mạng xã hội, chị bất ngờ khi nhiều nơi rao bán loại kem quen dùng với giá giảm tới 70%, chỉ khoảng 500 nghìn đồng thay vì hơn 4 triệu đồng như tại cửa hàng chính hãng. Từng mua phải hàng "xách tay" kém chất lượng, chị càng dè chừng. Sau khi gọi xác minh, hãng cho biết chưa từng có đợt giảm giá sâu như vậy. Để yên tâm, cuối cùng chị quyết định đặt mua trực tiếp từ hãng.

Câu chuyện của chị Hương không phải là cá biệt. Hàng giả, hàng nhái đang hiện diện ở khắp nơi từ Hà Nội đến các tỉnh, thành phố trong cả nước và ngày càng khó phân biệt hơn. Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã xử lý gần 44.000 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; riêng các vụ hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ khoảng 3.000 vụ, tăng hơn 167% so với cùng kỳ năm trước.

Tại Hà Nội, các lực lượng thuộc Ban Chỉ đạo 389 thành phố đã kiểm tra, bắt giữ hơn 7.800 vụ việc, khởi tố 124 vụ với 169 đối tượng, thu nộp ngân sách hơn 1.349 tỷ đồng. Những ngày đầu tháng 5, tại TP.HCM, Phòng Cảnh sát kinh tế vừa triệt phá đường dây sản xuất hơn 4 tấn bột ngọt giả. Ở cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, lực lượng hải quan phát hiện hơn 5.000 sản phẩm đồng hồ, túi xách và phụ kiện giả mạo các thương hiệu nổi tiếng. Tại Tây Ninh, cơ quan chức năng thu giữ hơn 400.000 sản phẩm chế biến từ yến cùng hơn 1 tấn nguyên liệu phục vụ sản xuất hàng giả. Tại cửa khẩu Hữu Nghị, hơn 10.000 mỹ phẩm và hàng nghìn sản phẩm thời trang nghi giả mạo thương hiệu nổi tiếng bị phát hiện trong đợt cao điểm chống buôn lậu.

Lực lượng quản lý thị trường Hà Nội thu giữ hàng nhập lậu. Ảnh: Hoài Nam

Không chỉ hàng thời trang, các mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người dân cũng trở thành "đất sống" của hàng giả, điển hình là vụ sản xuất hơn 220.000 gói cà phê hòa tan giả tại Hưng Yên hay đường dây thuốc giả quy mô lớn bị triệt phá tại TP.HCM với hàng nghìn hộp thuốc thành phẩm.

Đáng chú ý, môi trường mạng đang trở thành "mảnh đất màu mỡ" cho hàng giả phát triển. Ông Vũ Văn Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhận định, hiện nay đang có sự chuyển dịch căn bản trong hành vi tiêu dùng, từ chủ yếu mua trực tiếp tại địa điểm kinh doanh sang phần lớn diễn ra trên nền tảng số, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. TS. Bùi Văn Quyền, Viện trưởng Viện Chống gian lận thương mại và hàng giả, cũng chỉ ra rằng sự phát triển của công nghệ, AI và các nền tảng trực tuyến vừa mở ra cơ hội cho tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo ra "mảnh đất" để các hành vi gian lận thương mại phát sinh với thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn.

TS. Lê Thị Việt Hà, chuyên gia Văn hóa doanh nghiệp, Viện Quản trị Kinh doanh, Đại học Kinh tế - ĐHQG Hà Nội phân tích: "Đối với doanh nghiệp, hàng giả và hàng nhái gây thiệt hại nặng nề về doanh thu và uy tín thương hiệu. Khách hàng mua phải sản phẩm bị làm giả, làm nhái sẽ có trải nghiệm không tốt, mất niềm tin vào thương hiệu chính hãng khiến doanh nghiệp giảm lượng khách, mất thị phần và gặp khó khăn trong cạnh tranh.

Với người tiêu dùng, phần lớn hàng giả có chất lượng kém, không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, đặc biệt là thuốc chữa bệnh, mỹ phẩm, thực phẩm hay linh kiện điện tử giả có thể gây nguy hiểm trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng. Ở tầm vĩ mô, hàng giả và hàng nhái khiến Nhà nước thất thu thuế, môi trường kinh doanh thiếu lành mạnh, các nhà đầu tư chân chính gặp khó khăn. Nếu kéo dài, tình trạng này sẽ cản trở sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và làm tổn hại hình ảnh quốc gia trên thị trường quốc tế".

Nâng cao nhận thức và ý chí đấu tranh với hàng giả

Thực tế cho thấy, dù cơ quan chức năng có quyết liệt đến đâu, với thủ đoạn tinh vi, hiện đại, các đối tượng vẫn tìm mọi cách “tuồn” hàng giả ra thị trường. Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển bùng nổ, nếu người tiêu dùng vẫn dễ dãi với hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc thì cuộc chiến chống gian lận thương mại sẽ còn nhiều khó khăn.

TS. Lê Thị Việt Hà cho rằng để hạn chế hàng giả, hàng nhái, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Nhà nước cần tăng cường kiểm tra, xử phạt mạnh tay với các hành vi sản xuất, buôn bán và tiêu thụ hàng giả, đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử. Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ chống giả hiện đại, nâng cao quy trình quản trị chất lượng, đăng ký bảo hộ thương hiệu, cải tiến tem chống giả và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý vi phạm kịp thời.

Ở góc độ người tiêu dùng, chị Ngọc Mai (Hà Đông, Hà Nội) thẳng thắn: "Tâm lý thích hàng rẻ cũng là cơ hội cho những người làm hàng giả, hàng nhái "phát tài". Đồng ý rằng mỗi người mỗi thu nhập, mỗi sở thích khác nhau, nhưng phải nhận thức rõ ràng rằng không bao giờ có chuyện "ngon, bổ, rẻ" đi kèm với nhau, các cụ từ xưa đã đúc kết "của rẻ là của ôi". Từ kinh nghiệm của bản thân, tôi cho rằng tiết kiệm được chút tiền nhưng mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng thì hoặc là vứt đi lãng phí, hoặc cố dùng thì ảnh hưởng đến sức khỏe, đằng nào cũng thiệt".

Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra một cơ sở kinh doanh thời trang trên địa bàn. Ảnh: QL

Các chuyên gia cũng chỉ ra một trong những lý do khiến hàng giả có đất tồn tại chính là tâm lý sính ngoại, thích "khoe mẽ" của một bộ phận người tiêu dùng, họ biết đó là hàng giả nhưng vẫn cố tình mua để "làm màu", trưng diện cho ra vẻ đẳng cấp. TS. Lê Thị Việt Hà nhận định: "Lúc này việc mua hàng giả, hàng nhái không còn xuất phát từ thiếu hiểu biết, mà đôi khi người tiêu dùng hiểu rất rõ nhưng vẫn chủ động "tiếp tay" cho vấn nạn". Là người dùng hàng hiệu lâu năm, chị Hồng Loan (Long Biên, Hà Nội) cho rằng: "Nếu không có kiến thức thì ngay cả khi bỏ nhiều tiền ra cũng chưa chắc mua được hàng thật, hàng chuẩn". Từng nhiều lần đặt mua túi xách, khăn và phụ kiện trên các nhóm bán hàng hiệu rồi nhận về phát hiện là "hàng fake", chị kiên quyết trả lại và chỉ ra từng dấu hiệu nhận biết hàng giả, khiến người bán "tâm phục khẩu phục".

Việc nâng cao nhận thức, thay đổi quan niệm và văn hóa tiêu dùng cũng chính là cách bảo vệ quyền lợi của bản thân được các chuyên gia nhấn mạnh như một yêu cầu thiết yếu. TS. Lê Thị Việt Hà phân tích, trong hành vi tiêu dùng, tâm lý quyết định phần lớn quyết định mua hàng, đa số người mua chạy theo rating, theo review của người nổi tiếng, hoặc sập bẫy các chiến lược marketing như "giờ vàng giảm giá", "cú săn đêm" hay tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ). Đây đều là những yếu tố chủ quan, không theo tiêu chuẩn nào, và khi xảy ra tranh chấp theo nguyên tắc "thuận mua vừa bán" thì việc khiếu nại cũng rất khó xử lý.

"Gần đây, khái niệm văn hóa tiêu dùng ngày càng được nhấn mạnh. Dùng sản phẩm thời trang, thẩm mỹ giả, nhái không làm thương hiệu cá nhân của bạn tăng lên ngược lại, nó cho thấy văn hóa tiêu dùng của bạn đang rất thấp. Nếu không thể mua được sản phẩm thương hiệu đình đám, hãy lựa chọn những thương hiệu phù hợp hơn hoặc những sản phẩm sáng tạo khác để tạo ra tuyên ngôn của riêng mình. Chỉ khi toàn xã hội cùng chung tay, vấn nạn hàng giả, hàng nhái mới có thể được kiểm soát hiệu quả", TS. Lê Thị Việt Hà khẳng định.

Hương Giang - Minh Phương

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/van-hoa-chong-hang-gia-hang-nhai-xay-dung-thoi-quen-tieu-dung-van-minh-va-trung-thuc-972164.html