Văn hóa gia đình trong đời sống hiện đại: Bài cuối: Tái lập căn tính trưởng thành nam - nữ

2 giờ trướcBài gốc

Xây dựng năng lực sống

Nếu con người thiếu năng lực xây dựng các mối quan hệ bền vững, thiếu ý thức trách nhiệm trong tình cảm và đời sống gia đình, thì dù xã hội có phát triển về kinh tế hay trình độ học vấn, các cấu trúc xã hội vẫn dễ rơi vào tình trạng căng thẳng, rạn nứt và suy giảm niềm tin. Vì vậy, việc tái lập căn tính trưởng thành của nam - nữ trong đời sống gia đình cần được nhìn nhận như một chiến lược văn hóa và phát triển con người mang tính nền tảng đối với xã hội Việt Nam hiện đại.

Mục tiêu của chiến lược này không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích những giá trị đạo đức chung chung, mà hướng tới việc xây dựng năng lực sống trưởng thành của con người trong các mối quan hệ nền tảng.

Tái định hình căn tính nam - nữ trong bối cảnh hiện đại. Trong xã hội truyền thống, vai trò nam - nữ được định hình khá rõ ràng. Tuy nhiên, dưới tác động của đô thị hóa, kinh tế thị trường và mở rộng giáo dục: nhiều chuẩn mực cũ không còn phù hợp hoàn toàn, trong khi các chuẩn mực mới chưa được định hình rõ. Điều này khiến không ít người trẻ bước vào tình yêu và hôn nhân với những quan niệm thiếu ổn định.

Do đó, cần xây dựng lại cách hiểu về sự trưởng thành của đàn ông và phụ nữ trong gia đình hiện đại, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm, sự tôn trọng lẫn nhau và khả năng hợp tác xây dựng đời sống chung.

Khoảng trống kỹ năng sống trong giáo dục hiện nay. Hệ thống giáo dục hiện nay chú trọng đào tạo kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp, nhưng các năng lực quan trọng cho đời sống gia đình như giao tiếp, thấu hiểu, chia sẻ trách nhiệm hay giải quyết xung đột lại ít được chú ý. Khi những năng lực này được bồi dưỡng, con người không chỉ có khả năng xây dựng gia đình ổn định mà còn trở thành những cá nhân biết hợp tác, biết đồng cảm và có trách nhiệm trong xã hội.

Gia đình trẻ - nơi quyết định tương lai xã hội. Gia đình trẻ chính là nơi hình thành thế hệ tiếp theo của xã hội. Khi gia đình có sự tôn trọng, hợp tác và ổn định, những giá trị tích cực sẽ được truyền sang thế hệ sau một cách tự nhiên. Vì vậy, việc xây dựng một hệ chuẩn văn hóa gia đình phù hợp với xã hội hiện đại là điều cần thiết, kết hợp giữa những giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam như sự gắn bó, tinh thần chăm sóc lẫn nhau và ý thức trách nhiệm với những giá trị mới như bình đẳng, tôn trọng cá nhân và chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên.

Nhóm đối tượng trọng tâm của chiến lược. Để chiến lược hiệu quả, cần tập trung vào các nhóm chính: thanh thiếu niên (từ 15 - 25 tuổi) - giai đoạn hình thành quan niệm về tình yêu và quan hệ lâu dài; người trẻ chuẩn bị kết hôn - cần được trang bị kỹ năng xây dựng hôn nhân và niềm tin; gia đình trẻ có con nhỏ - đối mặt với áp lực lớn về kinh tế, công việc và nuôi dạy con. Ngoài ra, các thiết chế như giáo dục, truyền thông và chính sách xã hội đóng vai trò hỗ trợ quan trọng.

Bốn trụ cột triển khai chiến lược. Giáo dục - đưa nội dung về trưởng thành cảm xúc, trách nhiệm gia đình vào chương trình học phù hợp từng độ tuổi. Truyền thông - xây dựng hình mẫu tích cực: người đàn ông có trách nhiệm, người phụ nữ trưởng thành, gia đình hợp tác và tôn trọng lẫn nhau. Cộng đồng - tổ chức: khóa học tiền hôn nhân, tư vấn gia đình, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm sống, giúp người trẻ học hỏi từ thực tế. Chính sách xã hội - phát triển: dịch vụ tư vấn hôn nhân, chính sách hỗ trợ nuôi con, môi trường làm việc thân thiện với gia đình.

Phụ nữ Việt Nam thời hiện đại "Giỏi việc nước, đảm việc nhà”. Ảnh: ĐỨC NAM

Ý nghĩa quan trọng

Chiến lược tái lập căn tính trưởng thành và văn hóa gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nó tác động trực tiếp đến chất lượng con người của xã hội. Một xã hội chỉ có thể phát triển bền vững khi con người trong xã hội đó có khả năng xây dựng các mối quan hệ ổn định và có trách nhiệm.

Gia đình ổn định sẽ giúp giảm bớt nhiều vấn đề xã hội như căng thẳng tâm lý, xung đột hoặc sự suy giảm niềm tin giữa con người. Quan trọng hơn, những đứa trẻ lớn lên trong môi trường gia đình trưởng thành và tôn trọng lẫn nhau sẽ có nền tảng tâm lý và giá trị vững vàng hơn cho tương lai.

Một nền kinh tế hiện đại không chỉ cần lao động có trình độ chuyên môn mà còn cần những con người có khả năng hợp tác, tin cậy và gắn bó với cộng đồng. Những phẩm chất ấy không được hình thành chủ yếu trong các tổ chức kinh tế, mà được nuôi dưỡng trước hết trong gia đình.

Bên cạnh việc khẳng định các giá trị tích cực, cần thẳng thắn nhận diện và phân tích những hệ giá trị sai lệch đang tồn tại. Chỉ khi những lệch chuẩn đó được nhìn thấy và tháo gỡ một cách nghiêm túc, việc xây dựng lại văn hóa gia đình Việt Nam mới có thể vượt qua mức độ khẩu hiệu hay phong trào, để trở thành một quá trình chuyển hóa thực sự trong đời sống xã hội.

Tái lập văn hóa - một quá trình dài hạn

Một chiến lược văn hóa muốn có tác động thực sự cần được triển khai theo những bước cụ thể, gắn chặt với đời sống thực tế của người dân, đặc biệt là đời sống của các gia đình trẻ trong môi trường đô thị và kinh tế thị trường đang thay đổi nhanh chóng. Nói cách khác, chiến lược này phải được tổ chức như một hệ thống hành động liên kết giữa giáo dục - truyền thông - cộng đồng và chính sách xã hội.

Trước hết, điểm khởi đầu quan trọng của chiến lược là xây dựng một nền tảng tri thức xã hội học rõ ràng về sự thay đổi của gia đình Việt Nam hiện nay. Trong nhiều thập niên qua, cấu trúc gia đình đã biến đổi mạnh mẽ dưới tác động của đô thị hóa, di cư lao động, sự mở rộng của giáo dục và ảnh hưởng của văn hóa toàn cầu. Gia đình nhiều thế hệ dần thu hẹp thành gia đình hạt nhân, vai trò kinh tế của phụ nữ tăng lên, tuổi kết hôn thay đổi, và áp lực công việc khiến thời gian dành cho đời sống gia đình bị thu hẹp.

Bước thứ hai là xây dựng một hệ chuẩn văn hóa về sự trưởng thành trong đời sống gia đình. Hệ chuẩn này không phải là sự áp đặt cứng nhắc những khuôn mẫu truyền thống, mà là sự kết hợp giữa những giá trị bền vững của gia đình Việt Nam và những yêu cầu của xã hội hiện đại. Những giá trị truyền thống như trách nhiệm với gia đình, sự gắn bó giữa các thế hệ, tinh thần chăm sóc lẫn nhau và sự hy sinh vì con cái vẫn cần được giữ gìn. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, những giá trị này cần được bổ sung bằng các nguyên tắc mới như sự tôn trọng cá nhân, bình đẳng trong phân chia trách nhiệm gia đình, khả năng đối thoại và giải quyết xung đột một cách văn minh.

Bước thứ ba là cải cách nội dung giáo dục liên quan đến đời sống quan hệ và gia đình. Trong hệ thống giáo dục hiện nay, học sinh sinh viên được trang bị nhiều kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp, nhưng lại thiếu cơ hội học hỏi về những kỹ năng quan trọng trong đời sống cá nhân và gia đình.

Những nội dung như trưởng thành cảm xúc, giao tiếp trong quan hệ thân mật, hiểu biết về trách nhiệm trong tình yêu, cách xây dựng niềm tin và giải quyết mâu thuẫn thường không được dạy một cách có hệ thống. Trong khi đó, đây lại là những năng lực có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của hôn nhân và gia đình.

Song song với giáo dục chính quy, truyền thông văn hóa cần đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành những hình mẫu xã hội tích cực. Trong đời sống hiện đại, truyền thông đại chúng có ảnh hưởng rất lớn đến cách con người hình dung về tình yêu, thành công và gia đình.

Nhiều chương trình giải trí, phim ảnh hoặc nội dung trên mạng xã hội vô tình củng cố những quan niệm lệch lạc, chẳng hạn như coi tình yêu chỉ là cảm xúc nhất thời, xem nhẹ trách nhiệm trong quan hệ lâu dài, hoặc xây dựng những hình ảnh cực đoan về vai trò của nam - nữ.

Một trụ cột khác của chiến lược là các hoạt động cộng đồng hỗ trợ gia đình trẻ. Trong xã hội truyền thống, nhiều kinh nghiệm sống được truyền lại thông qua gia đình lớn và cộng đồng làng xóm. Tuy nhiên, trong các đô thị hiện đại, nhiều cặp vợ chồng trẻ sống tách khỏi gia đình lớn và thiếu đi những nguồn hỗ trợ này.

Điều đó khiến họ phải tự đối mặt với nhiều áp lực về kinh tế, công việc và nuôi dạy con cái. Các tổ chức cộng đồng, đoàn thể và chính quyền địa phương có thể đóng vai trò lấp đầy khoảng trống này thông qua các chương trình tư vấn hôn nhân, các khóa học chuẩn bị kết hôn, các câu lạc bộ gia đình trẻ hoặc các diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm nuôi dạy con.

Cuối cùng, chiến lược này cần được hỗ trợ bởi những chính sách xã hội phù hợp với nhu cầu của gia đình trẻ. Nhiều xung đột trong gia đình hiện nay không chỉ xuất phát từ vấn đề tâm lý mà còn từ áp lực kinh tế và thời gian. Các chính sách như thời gian làm việc linh hoạt, hỗ trợ chăm sóc trẻ nhỏ, phát triển dịch vụ tư vấn gia đình hoặc tạo ra môi trường làm việc thân thiện với đời sống gia đình có thể giúp giảm bớt áp lực cho các cặp vợ chồng trẻ. Khi con người có điều kiện kinh tế và thời gian ổn định hơn, họ cũng có khả năng đầu tư nhiều hơn cho các mối quan hệ gia đình.

NHÓM PV XÃ HỘI

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/doi-song/gia-dinh/bai-cuoi-tai-lap-can-tinh-truong-thanh-nam-nu_191987.html