Văn hóa, con người Việt Nam trong tiến trình lịch sử và cách mạng
Theo đồng chí Nguyễn Văn Hùng, văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam.
Đặc biệt, mỗi khi đất nước đứng trước gian nguy, khó khăn, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết của một dân tộc "vốn xưng nền văn hiến đã lâu"; có truyền thống yêu nước nồng nàn; ý chí tự lực, tự cường, nhân ái, nghĩa tình, với tinh thần "đem đại nghĩa để thắng hung tàn/ lấy chí nhân để thay cường bạo"; biết kế thừa và sáng tạo trong tiếp thu tinh hoa nhân loại đã kết thành sức mạnh vô song, đưa đất nước vững bước, viết lên những trang sử vàng.
Đồng chí Nguyễn Văn Hùng, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL trình bày tham luận tại Đại hội. Ảnh: TTXVN
Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã xác định vị trí đặc biệt của văn hóa. Đề cương về Văn hóa Việt Nam năm 1943 – Cương lĩnh đầu tiên của Đảng về văn hóa – đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa), thể hiện tư duy, tầm nhìn và sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong phát triển văn hóa. Ngoài mối quan hệ khăng khít, hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, "nền văn hóa mới" mà Đề cương về Văn hóa Việt Nam xác lập còn thể hiện giá trị lý luận cấp tiến khi đặt con người ở vị trí trung tâm – là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo, trao truyền, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.
Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại – Lãnh tụ thiên tài của Đảng, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất – đã khẳng định: "Văn hóa phải hướng dẫn quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ", "Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi".
Đoàn đại biểu Mặt trận Tổ quốc dự phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội, chiều 21/1. Ảnh: TTXVN
Thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh, xuyên suốt các kỳ Đại hội, các nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển; xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân – thiện – mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, tính nhân văn, dân chủ và khoa học.
Văn hóa, con người trong bảo đảm phát triển đất nước nhanh và bền vững
Kinh tế phát triển, chính trị – xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh được giữ vững là tiền đề xây dựng, phát triển văn hóa và con người. Đến lượt mình, văn hóa lại là động lực của phát triển kinh tế – chính trị – xã hội, bởi văn hóa bắt nguồn từ yếu tố nguồn lực con người. Với phẩm chất, đạo đức, tài năng, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên, con người làm nên tất cả; chính "bàn tay – khối óc" của con người Việt Nam là yếu tố quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của sự phát triển.
Quan điểm này được làm sâu sắc qua các nghị quyết của Trung ương và được khẳng định rõ nét trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, đồng thời tiếp tục được kế thừa và phát triển tại Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, khi Đảng ta tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất: đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh: phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại; thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc. Tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành Văn hóa (1945–2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Văn hóa là năng lượng gốc của phát triển", "Văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường, dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực mềm quốc gia".
Đồng chí Nguyễn Văn Hùng cũng nêu những định hướng, giải pháp để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới: phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới; văn hóa và con người là hai nhân tố có tác động, gắn bó mật thiết với nhau; văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở.
Cùng với đó, đồng chí nêu 6 giải pháp: đổi mới mạnh mẽ, toàn diện tư duy, thống nhất nhận thức về phát triển văn hóa; hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, giải phóng và khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa, con người; coi phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là động lực tăng trưởng mới; đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, chuyển đổi toàn diện tư duy từ "giao lưu, gặp gỡ" sang "hợp tác đích thực", tăng cường và phát huy sức mạnh mềm quốc gia.
Đồng chí Nguyễn Văn Hùng khẳng định: "Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, với những cơ hội lớn đan xen nhiều khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh thế giới phẳng, văn hóa Việt Nam là cội nguồn bản sắc, là 'sức mạnh mềm' để hội nhập, giúp dân tộc khẳng định bản lĩnh, lan tỏa giá trị và tạo vị thế riêng của Việt Nam trong dòng chảy toàn cầu – văn hóa là nền tảng cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước".
Lê Bảo