Giao thừa là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới từ lâu được người Việt coi là thời điểm thiêng liêng để dâng hương, tạ ơn trời đất, tổ tiên và cầu mong một năm bình an. Cùng với mâm lễ, văn khấn là phần không thể thiếu trong nghi thức này.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, văn khấn Giao thừa trước hết là lời trình bày tâm nguyện, thể hiện sự thành kính của gia chủ, chứ không phải một “bài đọc bắt buộc” phải thuộc lòng hay đúng từng câu chữ.
Chia sẻ với VietTimes, PGS.TS Lê Quý Đức, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho biết hiện có nhiều quan điểm và cách thực hiện cúng giao thừa khác nhau, có gia đình chỉ cúng trong nhà, có gia đình cúng cả trong nhà, sau đó cúng ngoài trời…
Theo chuyên gia văn hóa, văn khấn có thể theo sách cổ, theo bản in sẵn hoặc gia chủ tự khấn bằng lời của mình. Ảnh: N.M.
Ông Đức cho rằng thực tế mỗi quốc gia, mỗi vùng miền sẽ có những nghi lễ, tục lệ khác nhau. Song về bản chất, nội dung lời khấn năm nào cũng tương đồng, bởi điều con người mong cầu vẫn là sức khỏe, an lành và thuận lợi trong cuộc sống.
Theo ông Đức, văn khấn có thể theo sách cổ, theo bản in sẵn hoặc gia chủ tự khấn bằng lời của mình. Quan trọng là thái độ trang nghiêm và lòng thành, không phải độ dài của bài khấn. Điều cốt lõi của đêm Giao thừa là tâm niệm thiện lành, biết ơn và hướng tới điều tốt đẹp. Nếu tâm an, lời khấn tự nhiên sẽ chân thành. Không nên biến việc cúng lễ thành áp lực hình thức.
Nhiều người lo lắng năm Bính Ngọ có cần thêm lời khấn riêng hay nhắc đến biểu tượng con ngựa trong bài khấn, ông Đức cho biết thực tế, nghi lễ Giao thừa không thay đổi theo con giáp. Nội dung khấn vẫn xoay quanh việc tạ ơn, cầu bình an, sức khỏe, thuận hòa cho gia đình và xã hội. Tuy vậy, với những năm gắn với 12 con giáp, gia chủ có thể linh hoạt thêm thắt những ước vọng mang tính biểu trưng của linh vật chủ năm.
“Năm nay năm Ngọ, gia chủ có thể cầu mong sự dẻo dai, bền bỉ, nhanh nhẹn như ngựa. Đó là cách gửi gắm ước mong một năm năng động, hanh thông hơn”, ông nói.
Đối với đồ cúng tế, theo ông Đức tùy theo hoàn cảnh gia đình có thể dùng hoa quả, bánh trái, gà, xôi… không cần quá cầu kỳ. Khi thời khắc lễ giao thừa đến, chỉ cần thắp nhang thành tâm là được.
Theo các chuyên gia, nếu gia chủ không quen đọc văn khấn dài, có thể khấn ngắn gọn: xưng tên, địa chỉ, thời điểm, bày tỏ lòng biết ơn và lời cầu chúc năm mới.
Trong năm Bính Ngọ, biểu tượng của sự chuyển động và bứt phá, các chuyên gia cũng lưu ý mỗi gia đình nên bắt đầu năm mới bằng không khí hòa thuận, sum họp. Sau nén hương đầu năm, lời chúc nhau sức khỏe, an lành trong gia đình chính là “văn khấn” đẹp nhất cho một năm mới nhiều hy vọng.
Bài văn khấn cúng Giao thừa ngoài trời theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam - NXB Văn hóa Thông tin
Nam mô A di đà Phật (3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật
Kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ chư vị tôn Thần
Kính lạy Ngài cựu niên Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan
Kính lạy Ngài Đương niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan
Kính lạy Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương
Kính lạy Ngài bản xử Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này
Nay là giờ phút giao thừa năm Bính Ngọ
Chúng con là:....
Ngụ tại:....
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ đi qua, đón mừng năm mới Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái tuế chí đức tôn thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt.
Quan cũ về triều để khuyết, lưu phúc, lưu Ân. Quan mới xuống thay, thể hiện đức hiếu sinh, ban Tài tiếp Lộc. Nhân buổi đầu Xuân, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, vật phẩm, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước án. Cúng dâng phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan, Ngài đương niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan. Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định phúc Táo quân. Ngài Phúc đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch thần tài. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch tôn thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thủ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh biên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông, người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù - Dương trợ, sở nguyện tòng tâm, bốn mùa không hạn ách, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dâng tấm lòng thành, cúi xin chứng giám
Cẩn cáo.
Bài khấn giao thừa trong nhà
Nam mô A di đà Phật (3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật
Kính lạy Hoàng Thiên hậu Thổ, chư vị tôn Thần
Kính lạy Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương
Kính lạy Ngài bản xử Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này
Các Cụ Tổ tiên nội ngoại chư vị tiên Linh
Nay là giờ phút giao thừa năm Bính Ngọ
Chúng con là:...
Ngụ tại:...
Phút Giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán. Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến tôn thần, tiến cúng tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài Thần, các ngài bản gia Táo quân, các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời, các cụ Vong Linh tiền Chủ hậu Chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước Án, chiêm ngưỡng Tôn Thần, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con, minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng. Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Quỳnh An