Những ngày giáp Tết Nguyên đán, hình ảnh con cháu tìm về các nghĩa trang ngoài đồng để thăm nom, dọn dẹp phần mộ tổ tiên đã trở nên quen thuộc. Đây không chỉ là một hoạt động mang tính gia đình mà còn phản ánh sâu sắc truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.
Khác với tảo mộ, nghi thức thường gắn với tiết Thanh minh, lễ tạ mộ cuối năm mang ý nghĩa tri ân và cảm tạ. Tạ mộ được hiểu là việc con cháu sắm sửa lễ vật, dâng hương để bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh cai quản khu đất nghĩa trang và những người đã khuất, đồng thời xin phép mời ông bà, tổ tiên về sum họp cùng gia đình trong dịp Tết cổ truyền. Đây là một nghi thức thể hiện rõ nét lòng hiếu thảo và sự gắn kết giữa các thế hệ trong mỗi gia đình, dòng họ.
Thời điểm thực hiện lễ tạ mộ thường rơi vào những ngày cuối năm, trước Tết Nguyên đán. Trong dịp này, ngoài việc thăm nom, quét dọn, sửa sang mộ phần cho sạch sẽ, gọn gàng, các gia đình còn chuẩn bị lễ vật để dâng cúng tại nơi thờ thần linh cai quản nghĩa trang. Ở nhiều địa phương, nơi thờ này thường là miếu hoặc nhà thờ nhỏ nằm ở vị trí trung tâm của nghĩa địa, được coi là không gian sinh hoạt tín ngưỡng chung của cộng đồng.
Trong nghi thức này, việc đọc bài văn khấn tạ mộ ngoài đồng được xem là phần không thể thiếu, đóng vai trò như lời bày tỏ tâm tư, tình cảm của người sống đối với người đã khuất.
Tạ mộ cuối năm là nghi thức mang ý nghĩa tri ân tổ tiên, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, được nhiều gia đình thực hiện trước Tết Nguyên đán. (Ảnh: Đắc Huy)
Lễ vật tạ mộ cuối năm gồm những gì?
Sau khi hoàn tất việc dọn dẹp mộ phần, gia đình tiến hành bày lễ. Tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục từng vùng miền, mâm lễ có thể được chuẩn bị khác nhau.
tLễ vật tạ mộ cuối năm thường bao gồm: Xôi, chè, rượu, trà, thuốc, 5 lá trầu và 5 quả cau, 9 bông hồng đỏ cùng một đĩa hoa quả gồm 5 loại quả tròn, 4 chiếc oản đỏ (hoặc bánh), một đĩa gạo muối, một bát nước hoặc một chai nước. Các lễ vật được sắp xếp gọn gàng, trang nghiêm, thể hiện sự chu đáo và thành kính của con cháu.
Văn khấn tạ mộ ngoài đồng
Lời văn khấn tạ mộ ngoài đồng được coi là cầu nối tinh thần, giúp con cháu gửi gắm lòng biết ơn, sự tưởng nhớ và kính trọng đối với tổ tiên. Việc chuẩn bị văn khấn đầy đủ, rõ ràng thể hiện thái độ nghiêm túc, trang trọng khi tham gia nghi lễ, đồng thời góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Văn khấn tạ mộ ngoài đồng cuối năm
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con kính lạy:
– Quan Đương xứ Thổ địa Chính thần
– Thổ địa Ngũ phương Long mạch tôn thần
– Tiền thần Chu Tước, Hậu thần Huyền Vũ, Tả thần Thanh Long, Hữu thần Bạch Hổ
– Liệt vị Tôn thần cai quản ở xứ này.
Con kính lạy vong linh...
Hôm nay là ngày… tháng… năm… nhằm tiết…
Chúng con là... thành tâm sắm sanh phẩm vật, hương hoa phù tửu lễ nghi, trình cáo chư vị tôn thần về việc lễ tạ mộ phần.
Nguyên có vong linh thân nhân của gia đình chúng con là..., hiện phần mộ an táng ở nơi này.
Đội ơn chư vị tôn thần che chở, ban ân, vong linh được yên ổn vui tươi nơi chín suối. Lại nhờ có duyên lành, gia đình chúng con được vong linh thường về ghé thăm, linh ứng giúp chỉ dẫn các công các việc được đầu xuôi đuôi lọt, nhờ thế toàn gia được an ninh khang thái, từng bước tiến bộ.
Nay nhằm ngày lành tháng tốt, gia đình chúng con sắm sửa lễ tạ mộ những mong báo đáp ân thâm, tỏ lòng hiếu kính.
Cúi xin chư vị tôn thần lai giáng án tiền, nhận hưởng lễ vật, chứng minh tâm đức.
Cúi mong vong linh chấp kỳ lễ bạc, lời kêu tiếng khấn, tờ đơn cánh sớ, tùy phương ứng biến, độ trì toàn gia, từ trẻ tới già, luôn được vui tươi, mạnh khỏe.
Chúng con dâng biếu vong linh tài mã gồm... (đọc tên các đồ mã dâng cho vong).
Âm dương cách trở, bát nước nén hương, giãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Văn khấn tạ mộ cuối năm xin phép Thổ thần, Thổ địa nơi đó cho ông bà về ăn Tết
Kính lạy:
– Ngài Kim niên Đương cai Thái tuế Chí đức Tôn thần, Kim niên hành binh, Công tào phán quan.
– Ngài bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương.
– Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
– Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ Long mạch tôn thần, Tiền Chu tước, Hậu Huyền vũ, Tả Thanh long, Hữu Bạch hổ cùng liệt vị tôn thần cai quản xứ này.
Chúng con (họ tên vợ, chồng)...
Địa chỉ...
Sắm sanh phẩm vật, hương hoa phù tửu lễ nghi, trình cáo tôn thần, kính viếng vong linh là... (tên của ông, bà, cha mẹ), tuổi..., tạ thế ngày..., phần mộ ký táng tại...
Nay nhân ngày cuối năm Ất Tỵ, con xin cúi lạy thần linh đất này, Thành hoàng bản thổ nơi đây, đất lành chim đậu, đức dày thanh cao, giữ lành công lao, có kết có phát nhờ vào thần quan, tôn thần long mạch cao sang, nhị thập tứ hướng, nhị thập tứ sơn quanh vùng.
Chọn đây an táng mộ phần, thỏa yên muôn thủa, hồng ân đời đời, gia ân mãi mãi không thôi, chúng con xin có vài lời cầu xin: Bái tạ thủ mộ thần quan, cho chân linh dưỡng cho hài cốt nguyên vẹn toàn, phù hộ con cháu trần gian, an khang mạnh khỏe ăn làm gặp may.
Âm dương cách trở, bát nước nén hương, biểu tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Phục duy cẩn cáo!
(Khấn 3 lần rồi đốt vàng tiền).
Văn khấn tạ mộ cuối năm Ất Tỵ
Gia đình có thể tham khảo thêm mẫu văn khấn tạ mộ cuối năm khác
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
- Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
- Con kính lạy ngài Địa Tạng vương Bồ tát.
- Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế Chí đức tôn thần, Kim niên Hành binh, Công tào Phán quan.
- Con kính lạy ngày Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương quản cai nơi nghĩa trang.
- Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa Tôn thần.
- Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ Long mạch tôn thần, các ngài Tiền Chu Tước, Hậu Huyền Vũ, Tả Thanh Long, Hữu Bạch Hổ cùng liệt vị tôn Thần cai quản trong nơi nghĩa trang này.
- Con kính lạy hương linh cụ...
Hôm nay là ngày…. tháng Chạp Ất Tỵ, năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến.
Tín chủ (chúng) con là... ngụ tại...
Chúng con sắm sanh phẩm vật, hương hoa trà quả, kim ngân tài mã, dâng hiến trình cáo tôn thần.
Kính rước vong linh bản gia tiên tổ chúng con là..., kỵ nhật là…, có phần mộ táng tại... được về với gia đình đón mừng năm mới, để cho cháu con được phụng sự trong tiết xuân thiên, báo đáp ân thâm, tỏ lòng hiếu kính. Cúi xin Tôn thần, Phủ thùy doãn hứa.
Âm dương cách trở
Bát nước nén hương.
Thành tâm kính lễ
Cúi xin chứng giám
Phù hộ độ trì
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Khác với tảo mộ, lễ tạ mộ cuối năm là dịp con cháu bày tỏ lòng biết ơn thần linh và tiên tổ, cầu mong một năm mới sum vầy, an lành. (Ảnh: Đắc Huy)
Những điều cần lưu ý khi đi tạ mộ
Để việc tạ mộ diễn ra đúng nghi thức và đảm bảo sức khỏe, mọi người thường lưu ý một số điểm sau. Thời gian đi tạ mộ không nên quá sớm khi sương còn dày hoặc quá muộn vào chiều tối, bởi thời tiết lạnh ẩm có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. Khi làm lễ, cần sắp lễ vật tại miếu thờ thần linh trong nghĩa trang, bởi mỗi khu vực thường có nơi thờ tự riêng.
Ngoài ra, khi đi tạ mộ, con cháu được khuyên nên quan tâm đến toàn bộ phần mộ của các bậc tiền nhân trong dòng họ, không chỉ giới hạn ở cha mẹ, ông bà gần đời. Việc thắp hương cho những ngôi mộ xung quanh, kể cả các mộ vô chủ, cũng thể hiện tinh thần nhân văn và sự sẻ chia trong cộng đồng. Trong quá trình di chuyển, cần tránh dẫm đạp lên mộ phần hoặc làm ảnh hưởng đến đồ cúng của gia đình khác.
Sau khi hoàn tất việc tạ mộ và trở về nhà, nhiều người có thói quen hơ lửa hoặc tắm nước gừng như một biện pháp giữ ấm, vệ sinh cơ thể sau khi ở ngoài trời lạnh. Đồng thời, một số đối tượng như người đang ốm, trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, phụ nữ mang thai thường được khuyến cáo hạn chế đi tạ mộ, do nghĩa trang là môi trường lạnh ẩm, dễ phát sinh vi khuẩn, không thuận lợi cho sức khỏe.
Lễ tạ mộ cuối năm không chỉ là một nghi thức tâm linh mà còn là dịp để các gia đình nhìn lại cội nguồn, bày tỏ lòng tri ân và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Nhật Thùy