Trên địa bàn xã Văn Lãng có hồ Thủy điện Thác Xăng với diện tích mặt nước rộng, môi trường nước ổn định rất thuận lợi để phát triển mô hình nuôi cá lồng. Khai thác lợi thế đó, từ năm 2016, người dân đã chủ động đầu tư lồng nuôi một số loại cá như: trắm, bỗng, lăng… Tuy nhiên, thời điểm đó, người dân chủ yếu nuôi theo hình thức quảng canh, tận dụng, chưa thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, dẫn đến tỷ lệ cá sống thấp, năng suất chưa cao.
Người dân xã Văn Lãng chăm sóc cá lồng
Trước thực tế đó, các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương đã quan tâm triển khai một số dự án hỗ trợ phát triển chăn nuôi cá lồng. Đơn cử, năm 2021, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với UBND xã thực hiện mô hình ứng dụng khoa học kỹ thuật đưa giống cá lăng vào nuôi với quy mô 800 m3 lồng; năm 2024, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, UBND xã đã triển khai dự án nuôi cá bỗng quy mô 800 m3 lồng.
Mặc dù vậy, đến nay mô hình nuôi cá lồng trên địa bàn xã phát triển chưa được như kỳ vọng. Nếu như đầu năm 2025, toàn xã có 55 lồng nuôi thì hiện nay số lượng đã giảm đáng kể, chỉ còn 42 lồng nuôi với 13 hộ, 1 hợp tác xã (HTX).
Ông Luân Văn Bảy, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Thủy sản Thác Xăng cho biết: HTX thành lập năm 2017 với 11 thành viên. Nếu giai đoạn 2018 - 2019, toàn HTX có 67 lồng nuôi cá thì hiện nay chỉ còn khoảng 30 lồng với 7 thành viên duy trì nuôi. Nguyên nhân số lồng nuôi giảm là do mưa bão làm hư hỏng gây thiệt hại cá thương phẩm. Bên cạnh đó, HTX chưa thực hiện được khâu liên kết tiêu thụ nên đầu ra chưa ổn định.
Không chỉ HTX Thủy sản Thác Xăng, nhiều hộ dân cũng gặp khó khăn trong việc phát triển mô hình chăn nuôi cá lồng. Ông Hoàng Văn Mạnh, thôn Hát Lốc cho biết: Gia đình tôi nuôi cá từ năm 2018 với 4 lồng nuôi. Đến năm 2020, gia đình nhân rộng lên 7 lồng. Tuy nhiên, việc tiêu thụ cá thương phẩm gặp nhiều khó khăn do không có đầu ra ổn định, không có liên kết tiêu thụ. Gia đình chủ yếu bán lẻ tại các chợ quanh khu vực, chỉ một số ít bán cho nhà hàng nên sản lượng xuất bán ra thị trường thấp, khoảng 1 tấn/năm. Cùng đó, năm 2025, do ảnh hưởng của mưa bão, nhiều lồng nuôi bị hư hỏng gây thiệt hại lớn. Từ 7 lồng nuôi, đến nay gia đình chỉ còn duy trì 2 lồng.
Chia sẻ về vấn đề này, bà Nông Thùy Linh, Trưởng Phòng Kinh tế xã Văn Lãng cho biết: Việc phát triển chăn nuôi cá lồng trên địa bàn đang gặp khó khăn nhất định về đầu ra. Nguyên nhân chủ yếu là do bà con nuôi tự phát, nhỏ lẻ, chưa thực hiện liên kết tiêu thụ; bên cạnh đó, khi thực hiện một số dự án hỗ trợ đã không có nội dung ký kết bao tiêu hay dự tính đầu ra sản phẩm… Từ thực tế đó, thời gian tới, phòng sẽ tiếp tục tham mưu UBND xã triển khai các biện pháp tháo gỡ, trong đó trước mắt kiện toàn lại HTX Thủy sản Thác Xăng nhằm củng cố hoạt động liên kết giữa các hộ nuôi, từng bước định hướng phát triển mô hình theo hướng tập trung, bền vững hơn; tìm kiếm, kết nối các đơn vị thu mua để từng bước ổn định đầu ra; hỗ trợ, khuyến khích người dân nghiên cứu đa dạng hóa các sản phẩm từ cá lồng… Qua đó, phát triển mô hình nuôi cá lồng theo hướng bền vững.
Tiềm năng cũng như giá trị kinh tế từ chăn nuôi cá lồng là rất lớn. Tuy nhiên, để mô hình phát triển và nhân rộng, bên cạnh việc hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật, rất cần các giải pháp đồng bộ về liên kết tiêu thụ sản phẩm, có đầu ra ổn định. Khi những “nút thắt” này từng bước được tháo gỡ, nghề nuôi cá lồng mới có thể phát triển bền vững, từ đó giúp người dân yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập.
NAM KHÁNH - KIM CHI