Vệ tinh LOTUSat-1: 'Mắt thần' nâng tầm quan hệ Việt - Nhật

4 giờ trướcBài gốc

Vệ tinh LOTUSat-1 vừa trở thành tâm điểm chú ý sau khi chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản vừa kết thúc tốt đẹp vào ngày 3/5/2026. Trong các cuộc hội đàm cấp cao tại Hà Nội, dự án này không chỉ được nhìn nhận như một chương trình khoa học đơn thuần. Nó còn được xem là biểu tượng của sự tin cậy chính trị sâu sắc giữa hai quốc gia.

Vệ tinh LOTUSat-1 của Việt Nam được chế tạo tại Nhật bản. Ảnh - VNSC

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đây là dự án vệ tinh quan sát Trái đất đầu tiên được điều phối bởi một công ty Nhật Bản. Dự án sử dụng nguồn vốn vay ODA theo điều khoản đặc biệt dành cho đối tác kinh tế (STEP) từ Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Hiện tại, toàn bộ quá trình chế tạo vệ tinh tại Nhật Bản đã hoàn tất. Hệ thống hạ tầng mặt đất tại Hòa Lạc cũng đã hoàn thành xây dựng và lắp đặt. Tất cả đã sẵn sàng để vận hành và khai thác ngay sau khi vệ tinh được đưa lên quỹ đạo thành công.

Đột phá công nghệ radar trong mọi điều kiện thời tiết

Điểm khác biệt lớn nhất và cũng là giá trị cốt lõi của dự án này chính là công nghệ radar (SAR) hiện đại. Với trọng lượng khoảng 600 kg, Vệ tinh LOTUSat-1 được trang bị hệ thống cảm biến radar tiên tiến nhất. Khác với các vệ tinh quang học truyền thống vốn phụ thuộc vào ánh sáng mặt trời và dễ bị cản trở bởi mây mù, vệ tinh này sở hữu năng lực quan sát đặc biệt. Nó có khả năng phát hiện các vật thể có kích thước từ 1m trên mặt đất trong mọi điều kiện. Khả năng "xuyên mây, xuyên đêm" của công nghệ SAR cho phép vệ tinh quan sát liên tục mà không bị gián đoạn.

TS. Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và Ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao, Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã trao “Văn bản Sửa đổi Thỏa thuận giữa VNSC và JAXA về Trao đổi Dữ liệu Vệ tinh trước sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam Lê Minh Hưng và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Việt Nam nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Đây là vùng có đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, phần lớn thời gian trong năm bị bao phủ bởi mây và sương mù dày đặc. Dữ liệu ảnh từ vệ tinh sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu cấp thiết về nguồn ảnh vệ tinh tự chủ cho quốc gia. Nó cung cấp thông tin chính xác nhằm ứng phó và giảm thiểu tác động của thiên tai, bão lũ.

Ngoài ra, dữ liệu này còn hỗ trợ đắc lực công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và giám sát môi trường. Việc chủ động nguồn dữ liệu giúp Việt Nam giảm thiểu thiệt hại và có những kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu kịp thời nhất.

Làm chủ hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao

Để chuẩn bị cho sự hiện diện của Việt Nam trên quỹ đạo radar, một hệ thống hạ tầng đồng bộ đã được xây dựng bài bản tại Việt Nam. Tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), hệ thống mặt đất đã hoàn thành bao gồm anten thu nhận tín hiệu mặt đất với đường kính lên tới 9,3 m. Đi kèm với đó là trung tâm điều khiển, vận hành vệ tinh và trung tâm xử lý dữ liệu hiện đại.

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã tiếp nhận toàn bộ chuyển giao công nghệ từ phía Nhật Bản. Đội ngũ chuyên gia trong nước đã sẵn sàng tự vận hành hệ thống phức tạp này. PGS.TS Phạm Anh Tuấn khẳng định toàn bộ hệ thống tại Hòa Lạc đã sẵn sàng nhận dữ liệu ngay sau khi phóng.

PGS.TS Phạm Anh Tuấn VNSC. Ảnh - tapchihangkhong.vn

Quan trọng hơn cả thiết bị chính là yếu tố con người. PGS.TS Phạm Anh Tuấn cho biết một đội ngũ kỹ sư và chuyên gia ưu tú của Việt Nam đã được cử sang Nhật Bản đào tạo. Họ tham gia trực tiếp vào toàn bộ quy trình từ thiết kế, lắp ráp cho đến thử nghiệm vệ tinh trong môi trường giả lập khắc nghiệt.

Đây là những khâu then chốt giúp nhân lực Việt Nam tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn về sản xuất công nghiệp vũ trụ quy mô lớn. Qua đó, Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ và giảm bớt sự phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài. Ông nhấn mạnh đây là cơ hội quý để nâng cao kiến thức chuyên sâu, từ giai đoạn phóng đến hoạt động thực tế trong không gian.

Củng cố niềm tin chiến lược qua dự án Vệ tinh LOTUSat-1

Dự án này là minh chứng rõ nét cho mối quan hệ đối tác tin cậy giữa Việt Nam và Nhật Bản. Hai bên cùng chia sẻ rủi ro và trách nhiệm trong lĩnh vực công nghệ cao nhạy cảm nhất. Tuy nhiên, hành trình đưa vệ tinh lên không gian cũng gặp những thách thức kỹ thuật khách quan.

Theo kế hoạch ban đầu, vệ tinh dự kiến được phóng vào tháng 2/2025. Tuy nhiên, sự cố thử nghiệm tên lửa đẩy Epsilon-S không thành công vào ngày 26/11/2024 tại Nhật Bản đã khiến lịch trình phải tạm dời lại. Phía Nhật Bản hiện đang cân nhắc giữa việc tiếp tục sử dụng Epsilon-S sau khi khắc phục hoặc chuyển sang loại tên lửa đẩy khác phù hợp hơn.

Trong bối cảnh đó, việc lãnh đạo cấp cao hai nước khẳng định sự ưu tiên cho dự án trong chuyến thăm vừa qua là một cam kết chính trị mạnh mẽ. Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đang phối hợp chặt chẽ với tập đoàn Sumitomo và các đối tác Nhật Bản để xác định ngày phóng mới. Mục tiêu là bảo đảm vệ tinh hoạt động ổn định nhất trong thời gian sớm nhất có thể.

Việc Nhật Bản sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam vượt qua các rào cản kỹ thuật này đã củng cố vị thế "đối tác chiến lược toàn diện". Hai quốc gia đang cùng nhau hướng tới những thành tựu mới trong chinh phục không gian vũ trụ.

Vũ trụ là không gian sinh tồn và phát triển mới

Ngành vũ trụ Việt Nam thời gian qua đã đạt được những bước tiến rất đáng khích lệ. Chúng ta đã phóng thành công các vệ tinh viễn thông VINASAT-1, VINASAT-2 và vệ tinh quan sát trái đất VNREDSat-1. Bên cạnh đó là các vệ tinh nhỏ tự phát triển như PicoDragon, MicroDragon và NanoDragon. Tuy nhiên, dự án lần này mang một sứ mệnh hoàn toàn khác biệt.

Nó là biểu tượng của sự chủ động về công nghệ lõi và chủ quyền không gian của dân tộc. PGS.TS Phạm Anh Tuấn khẳng định công nghệ vũ trụ là lĩnh vực công nghệ cao được đánh giá là "biểu tượng sức mạnh" của mỗi quốc gia.

Ông nhấn mạnh rằng không gian vũ trụ cần được xác định là một trong 5 không gian chiến lược mà Việt Nam cần làm chủ. Đó là vùng đất, vùng trời, vùng biển, không gian mạng và không gian vũ trụ. Việc làm chủ không gian này là yếu tố sống còn để bảo vệ quyền lợi quốc gia trong tình hình mới. Vì thế, trong tương lai, Việt Nam cần chủ động hơn nữa về công nghệ vệ tinh.

Chúng ta cần từng bước làm chủ quy trình chế tạo và phát triển những thiết bị chính trong vệ tinh. Điều này giúp Việt Nam hoàn toàn chủ động về "tai mắt" trên quỹ đạo. Với sự hỗ trợ từ đối tác Nhật Bản và hạ tầng đã hoàn thiện, dự án này không chỉ là một vệ tinh đơn thuần. Nó là khởi đầu cho một chương mới, nơi Việt Nam tự tin vươn mình ra biển lớn không gian để bảo vệ và phát triển đất nước bền vững.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ve-tinh-lotusat-1-mat-than-nang-tam-quan-he-viet-nhat-251108.html