Vị mật đầu mùa

2 giờ trướcBài gốc

Ông Vũ Anh Tuấn, thôn Lâm Thành, xã Kim Tân nói về bí quyết cho ra một mẻ mật ngon.

Từ sáng sớm, không gian thôn Lâm Thành, xã Kim Tân đã bắt đầu với nhịp lao động hối hả; tiếng máy ép rền vang. Những bó mía mọng nước lần lượt được đưa vào guồng ép. Mùa mật mía bắt đầu như thế và đã lặp lại qua biết bao thế hệ.

Ông Vũ Anh Tuấn, một chủ lò mật thâm niên, thoăn thoắt tay việc, chia sẻ: "Niềm tự hào của người dân nơi đây không chỉ ở khẩu hiệu định danh “thủ phủ” của mật mía xứ Thanh, mà là gắn liền với chất lượng sản phẩm qua đánh giá, sự tin yêu của người tiêu dùng qua mỗi mùa Tết”.

Bước chân vào không gian sản xuất, khu vực lò nấu phả ra hơi nóng hầm hập. Dù tiết trời đang lạnh, thế nhưng với người làm nghề, mồ hôi vẫn thấm ướt vai áo. Khói lò cuộn lên, mang theo mùi thơm đặc trưng của mật đang sôi trong những chảo lớn. Dưới lò, than hồng đỏ rực; bên trên, người đứng khuấy gần như không rời tay, rời mắt suốt nhiều giờ.

Theo các chủ lò lâu năm, mỗi mẻ mật nấu cần khoảng 3 tấn mía nguyên liệu, thời gian nấu liên tục từ 7-8 giờ. Công việc không chỉ nặng nhọc mà đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm đến khắt khe. Chỉ cần chệch tay, non lửa hoặc già lửa, mẻ mật có thể mất màu, giảm vị, thậm chí coi như hỏng.

Trong quá trình nấu, khi nước mía đạt đến độ nhiệt nhất định, bọt trắng nổi lên liên tục. Đây là công đoạn đòi hỏi sự tập trung cao độ. Người thợ phải đều tay vớt bọt - thao tác tưởng chừng đơn giản ấy lại quyết định chất lượng của cả mẻ mật.

Khoảnh khắc được chờ đợi nhất là khi mật dần sánh lại, chuyển từ màu vàng nhạt sang nâu sẫm, bắt đầu ăn đáy, sôi đều và dẻo quánh. Người thợ thử mật bằng cách nhỏ một giọt lên bát đĩa, nếu giọt mật kéo sợi, óng ánh và không vỡ, đó là lúc có thể dừng lửa. Một mẻ mật ngon, theo cách nói của người làng, phải có màu nâu cánh gián, mùi thơm, vị ngọt dịu, không gắt nơi cổ họng.

So với trước kia, nghề nấu mật mía đã có nhiều đổi thay. Những cỗ ép gỗ nặng nề, từng phải dùng sức trâu bò kéo, nay đã được thay thế bằng máy móc. Nhờ đó, năng suất tăng lên, giảm sức lao động cho người làm. Tuy vậy, người dân nấu mật khẳng định, máy móc chỉ hỗ trợ khâu ép mía, còn cái “hồn” của mật mía nơi đây vẫn nằm ở đôi tay, con mắt và kinh nghiệm của người đứng lò.

Mỗi vụ tết, hàng trăm tấn mật mía được ra lò. Với nhiều hộ gia đình, thu nhập từ nghề này đạt tới cả trăm triệu đồng, tùy quy mô sản xuất. Nguồn thu không chỉ giúp ổn định đời sống, mà còn tạo nên không khí phấn chấn, rộn ràng rất riêng của làng quê mỗi dịp cuối năm. Mật thành phẩm được đóng chai, dán nhãn, theo chân thương lái đi khắp các tỉnh, trở thành gia vị quen thuộc trong mâm cỗ tết, bên chiếc bánh chưng, bánh mật...

Mật mía từ chỗ chủ yếu dùng trong gia đình, biếu tặng họ hàng, hơn chục năm trở lại đây đã trở thành sản phẩm hàng hóa có tem nhãn. Để từng bước định vị thương hiệu và hình thành chuỗi sản xuất liên kết giữa các hộ dân, nghề nấu mật mía nơi đây đang được tổ chức bài bản hơn, vượt ra khỏi quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ.

Chính quyền địa phương phối hợp với các hội, đoàn thể hướng dẫn các hộ sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm, từ khâu nguyên liệu, nấu, lọc đến đóng chai, qua đó nâng cao giá trị và xây dựng uy tín, thương hiệu bền vững cho sản phẩm truyền thống.

Chị Nguyễn Thị Hạnh, chủ cửa hàng nông sản 36, ở phường Quảng Phú, cho biết: “Mật mía Thạch Thành (tên thường quen gọi) luôn nằm trong nhóm mặt hàng bán chạy mỗi dịp cuối năm. Khách hàng họ chuộng mật ở đây vì vị ngọt tự nhiên, sánh đặc và có màu đẹp, dễ dùng trong chế biến món ăn và làm quà biếu tết”.

Nhìn những lò nấu mật mía đỏ lửa, dễ cảm nhận về nghề truyền thống đang bước sang một chặng đường mới, nơi giá trị xưa được gìn giữ song hành với cách làm bài bản hơn. Giữ được vị ngọt quen thuộc, nhưng mở ra được hướng đi bền vững qua từng mùa tết sau.

Đình Giang

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/vi-mat-dau-mua-41484.htm