Vì sao Hàn Quốc quyết tâm đi đầu trong quản lý AI?

3 giờ trướcBài gốc

Đạo luật Khung về AI (AI Framework Act), được Quốc hội Hàn Quốc thông qua vào tháng 12/2024 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 22/1, đánh dấu nỗ lực đầu tiên của một quốc gia nhằm điều chỉnh đồng thời việc quản lý và thúc đẩy phát triển AI trong một hệ thống pháp lý thống nhất. Với bước đi này, Seoul thể hiện tham vọng vươn lên nhóm “AI G3”, sánh vai cùng Mỹ và Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Đạo luật Khung về AI được Quốc hội Hàn Quốc thông qua vào tháng 12/2024 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 22/1. Ảnh: Yonhap

Canh bạc “người đi trước”

Thời điểm Hàn Quốc lựa chọn không phải ngẫu nhiên. Dù Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua Đạo luật AI từ sớm, các điều khoản quan trọng phải đến năm 2027 mới chính thức có hiệu lực. Trong khi đó, Mỹ vẫn “loay hoay” với những bất đồng chính trị nội bộ liên quan đến lập pháp AI. Khoảng trống này được Seoul coi là cơ hội.

Khác với cách tiếp cận thận trọng của châu Âu hay sự dè dặt của Washington, Hàn Quốc đặt mục tiêu “đi trước trên thực tế”, không chỉ ban hành luật mà nhanh chóng triển khai thi hành. Theo các nhà hoạch định chính sách, hành động sớm sẽ giúp Hàn Quốc tham gia định hình các chuẩn mực toàn cầu về đạo đức và an toàn AI, thay vì chỉ đóng vai trò theo sau.

Giới chức Seoul nhấn mạnh rằng đây không chỉ là động thái mang tính biểu tượng. Trong bối cảnh các quy tắc quốc tế về AI vẫn đang hình thành, việc sớm áp dụng luật có thể giúp Hàn Quốc tạo dựng tiếng nói và ảnh hưởng vượt xa quy mô nền kinh tế.

Tuy nhiên, quan điểm này không nhận được sự đồng thuận tuyệt đối. Một số ý kiến cho rằng động lực “đi đầu” có thể xuất phát nhiều từ mong muốn tạo dấu ấn chính sách hơn là xây dựng một cơ chế quản trị bền vững. Theo nhiều chuyên gia, uy tín quốc tế trong lĩnh vực AI không chỉ phụ thuộc vào việc ban hành luật sớm, mà còn ở tính nhất quán, rõ ràng và khả năng bao trùm lợi ích các bên liên quan.

Ưu tiên đổi mới, nhưng khái niệm còn rộng

Trọng tâm của Đạo luật Khung về AI của Hàn Quốc là nguyên tắc “ưu tiên đổi mới”. Theo đó, doanh nghiệp được phép phát triển và triển khai các hệ thống AI mà không cần xin phê duyệt trước của cơ quan quản lý. Đây là sự khác biệt đáng kể so với mô hình phòng ngừa rủi ro của EU, đồng thời phản ánh nỗ lực của Hàn Quốc nhằm tháo gỡ các rào cản pháp lý vốn bị coi là kìm hãm đổi mới công nghệ.

Song song với đó, đạo luật cũng đặt ra các nghĩa vụ cụ thể. Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ phát triển AI thông qua đầu tư cho trung tâm dữ liệu chuyên biệt, chương trình tiêu chuẩn hóa và đào tạo nguồn nhân lực.

Theo Đạo luật Khung về AI của Hàn Quốc, doanh nghiệp được phép phát triển và triển khai các hệ thống AI mà không cần xin phê duyệt trước của cơ quan quản lý. Ảnh: Shutterstock

Một điểm then chốt là việc luật hóa khái niệm “AI có tác động cao” - các hệ thống được sử dụng trong những lĩnh vực nhạy cảm như thiết bị y tế, hạ tầng năng lượng, thuật toán tuyển dụng hay điều khiển cơ sở hạt nhân. Đây là những lĩnh vực mà sự cố công nghệ có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến tính mạng, tài sản hoặc các quyền cơ bản.

Các doanh nghiệp vận hành loại hình AI này sẽ phải tiến hành đánh giá rủi ro nội bộ, giám sát liên tục và báo cáo các biện pháp an toàn cho cơ quan chức năng. Đây là nghĩa vụ mang tính bắt buộc, có chế tài pháp lý đi kèm.

Tuy vậy, chính cách định nghĩa “AI có tác động cao” lại đang gây tranh cãi. Luật mô tả khá rộng, trong khi các tiêu chí cụ thể vẫn chưa được làm rõ và dự kiến sẽ được quy định trong các nghị định hướng dẫn. Bộ Khoa học và Công nghệ Thông tin Hàn Quốc được giao vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan quản lý khác trong quá trình thực thi.

Minh bạch AI: Mục tiêu đã rõ, cách làm chưa tỏ

Một quy định khác thu hút nhiều chú ý của dư luận là yêu cầu minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra. Theo luật được Quốc hội Hàn Quốc thông qua, mọi hình ảnh, video hoặc âm thanh do AI sinh ra đều phải được dán nhãn rõ ràng và gắn watermark, bao gồm cả watermark có thể đọc bằng máy nhằm ngăn chặn hành vi giả mạo, xuyên tạc.

Về mặt mục tiêu, quy định này nhằm đối phó với nguy cơ lan truyền deepfake và thông tin sai lệch. Tuy nhiên, trên thực tế, các doanh nghiệp cho rằng việc triển khai đồng bộ là thách thức lớn, nhất là khi các hệ thống AI sử dụng đồng thời công cụ mã nguồn mở và công nghệ độc quyền.

Nhiều câu hỏi còn bỏ ngỏ

Chính phủ Hàn Quốc kỳ vọng đạo luật mới sẽ củng cố vị thế của nước này như một trong ba trung tâm AI hàng đầu thế giới. AI đã được xác định là ngành công nghiệp chiến lược quốc gia, với nền tảng pháp lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các startup, tâm lý thận trọng đang gia tăng. Nhiều đơn vị cho biết họ vẫn chưa xác định được sản phẩm của mình có thuộc diện “AI tác động cao” hay không, trong khi hướng dẫn từ cơ quan quản lý còn mang tính khái quát.

Hệ quả là không ít dự án bị trì hoãn. Một khảo sát của Startup Alliance cho thấy tới 98% startup AI tại Hàn Quốc chưa bắt đầu các bước tuân thủ chính thức, chủ yếu do thiếu hướng dẫn cụ thể.

Các tổ chức xã hội dân sự cũng bày tỏ lo ngại rằng nếu thiếu cơ chế giám sát độc lập và chế tài đủ mạnh, đạo luật có nguy cơ dừng lại ở mức tuyên bố chính sách. Những vấn đề như thiên lệch thuật toán hay giám sát sinh trắc học được cho là cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Trước các ý kiến trái chiều, giới chức Hàn Quốc thừa nhận quá trình triển khai sẽ không tránh khỏi khó khăn. Tuy nhiên, họ cho rằng trì hoãn sẽ làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc gia trong cuộc đua AI toàn cầu.

Để giảm áp lực cho doanh nghiệp, Chính phủ áp dụng thời gian ân hạn một năm, trong đó các mức phạt, có thể lên tới 30 triệu won, sẽ được tạm đình chỉ. Mục tiêu, theo các nhà chức trách, là tạo điều kiện để doanh nghiệp thích ứng, thay vì xử phạt.

“Đây mới chỉ là bước khởi đầu”, Chủ tịch Hiệp hội Trí tuệ Nhân tạo và Luật Hàn Quốc nhận định. “Thách thức thực sự sẽ nằm ở cách các nguyên tắc pháp lý này được vận dụng trong những tình huống cụ thể của đời sống kinh tế - xã hội”.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/vi-sao-han-quoc-quyet-tam-di-dau-trong-quan-ly-ai-10403525.html