Vì sao mục tiêu của Mỹ trong cuộc chiến với Iran vẫn chưa rõ ràng?

3 giờ trướcBài gốc

Cảnh đổ nát sau cuộc không kích tại Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Al Jazeera, hơn hai thập kỷ sau chiến dịch đưa quân vào Iraq năm 2003, Mỹ cùng Israel đã phát động chiến dịch quân sự chống lại Iran, và cuộc chiến này hiện đã bước sang tuần thứ hai. Tuy nhiên, khi các đợt không kích vào Iran gia tăng, những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về mục tiêu thực sự của Washington lại liên tục thay đổi và đôi khi mâu thuẫn. Điều đó đặt ra câu hỏi trung tâm: mục tiêu cuối cùng của Mỹ trong cuộc chiến này là gì?

Lực lượng Mỹ đã tấn công gần 2.000 mục tiêu trên lãnh thổ Iran kể từ khi chiến sự bắt đầu hôm 28/2, tiêu diệt nhiều quan chức cấp cao của nước này, trong đó có lãnh tụ tối cao Ali Khamenei tại Tehran. Các cuộc tấn công sau đó tiếp tục nhắm vào cơ sở hạt nhân, khu dân cư và hạ tầng quan trọng như nhà máy lọc dầu và nhà máy khử mặn.

Iran đáp trả bằng cách phóng hàng trăm tên lửa và hàng nghìn thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel và các quốc gia Vùng Vịnh láng giềng. Tehran cho biết các cuộc tấn công này nhắm vào các căn cứ quân sự được Mỹ sử dụng, cũng như cơ sở năng lượng, đại sứ quán Mỹ và một số khu dân cư.

Cho đến nay, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã khiến hơn 1.200 người Iran thiệt mạng, trong đó có hơn 160 trẻ em sau vụ đánh bom một trường nữ sinh. Bảy binh sĩ Mỹ cũng đã thiệt mạng. Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, chính quyền Tổng thống Trump chưa bao giờ giải thích rõ ràng họ muốn cuộc chiến này kết thúc như thế nào.

Dưới đây là một số mục tiêu mà ông Trump đã nêu ra trong 10 ngày đầu của cuộc chiến và đánh giá của giới chuyên gia về mức độ khả thi của chúng.

Thay đổi chế độ bằng cách khiến hệ thống chính trị Iran sụp đổ

Cuộc tấn công ngày 28/2 bắt đầu bằng việc tiêu diệt Ali Khamenei – nhà lãnh đạo tối cao của Iran trong 37 năm.

Dù chính quyền Trump chưa bao giờ công khai sử dụng cụm từ “thay đổi chế độ”, nhiều chuyên gia cho rằng các hành động quân sự của Washington cho thấy mục tiêu này.

Mustafa Hyder Sayed, giám đốc điều hành Viện Pakistan–Trung Quốc, nhận định mục tiêu ban đầu của các cuộc tấn công là buộc chính quyền Iran nhanh chóng đầu hàng và kích hoạt một cuộc nổi dậy của người dân.

Muhanad Seloom, giáo sư chính trị quốc tế tại Viện Doha, cho rằng chiến lược của ông Trump dựa trên một “canh bạc ngầm”. Theo đó, Washington tin rằng nếu loại bỏ lãnh đạo và làm suy yếu hệ thống quyền lực, chế độ hiện tại có thể sụp đổ hoặc trở nên quá yếu để khôi phục sức mạnh như trước chiến tranh.

Tuy nhiên trên thực tế, dù nhiều chỉ huy quân sự và lãnh đạo cấp cao bị tiêu diệt, vẫn chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy các thiết chế của Cộng hòa Hồi giáo Iran bị rạn nứt nghiêm trọng.

Ngày 8/3, Iran thậm chí đã công bố người kế nhiệm vị trí lãnh tụ tối cao là Mojtaba Khamenei – người con trai 56 tuổi của cố lãnh tụ Ali Khamenei.

Theo ông Sayed, đây có thể là một tính toán sai lầm của ông Trump khi đánh giá thấp khả năng chịu đựng và sức bền của Iran trong một cuộc chiến kéo dài.

Giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei (phải), con trai thứ hai của cố Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Thỏa thuận với Vệ binh Cách mạng Iran và giới ngoại giao

Ngay từ khi chiến dịch mang tên “Operation Epic Fury” (Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội) bắt đầu, thông điệp của ông Trump đã dao động giữa việc kêu gọi đàm phán và đe dọa phá hủy Iran.

Ban đầu, ông kêu gọi các thành viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hạ vũ khí và đầu hàng để đổi lấy quyền miễn truy tố. Sau đó, ông tiếp tục kêu gọi các nhà ngoại giao Iran “đổi phe”.

Tuy nhiên, IRGC hiện đang dẫn đầu các cuộc phản công của Iran nhằm vào Mỹ và Israel, đồng thời chỉ đạo các cuộc tấn công vào một số quốc gia Vùng Vịnh.

Các nhà ngoại giao Iran cũng đã công khai bác bỏ lời đề nghị của ông Trump trong một bức thư, khẳng định họ vẫn trung thành với Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Theo chuyên gia Seloom, IRGC vừa tuyên bố trung thành tuyệt đối với lãnh tụ tối cao mới, trong khi Mỹ lại coi tổ chức này là một tổ chức khủng bố.

Trong bối cảnh các cuộc ném bom vẫn tiếp diễn, cả hai bên đều không có không gian chính trị để tiến hành đối thoại.

Phá hủy năng lực quân sự của Iran

Một mục tiêu khác được ông Trump và các cộng sự nhắc tới nhiều lần là làm suy yếu hoặc phá hủy năng lực quân sự của Iran, bao gồm hệ thống tên lửa đạn đạo và cơ sở sản xuất của chúng, cũng như lực lượng hải quân.

Các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã nhắm vào nhiều mục tiêu quân sự của Iran, bao gồm tàu chiến và hạ tầng tên lửa. Hai nước cũng tuyên bố đã kiểm soát không phận Iran.

Tuy nhiên, theo ông Seloom, sức mạnh quân sự đơn thuần khó có thể mang lại kết quả chính trị mà Washington mong muốn.

Ông cho rằng Mỹ có thể phá hủy vũ khí và cơ sở hạ tầng của Iran, nhưng không thể “tạo ra một giải pháp chính trị từ trên không”.

Người Iran tự thay đổi chính quyền – nhưng Washington muốn quyết định lãnh đạo

Sau cuộc không kích ngày 28/2, ông Trump tuyên bố với người dân Iran rằng “giờ phút tự do đã đến” và kêu gọi họ “giành lại chính phủ của mình”.

Sau đó, ông nói rằng ông muốn một nhân vật bên trong Iran lãnh đạo chính phủ hậu chiến, qua đó giảm khả năng cựu thái tử Reza Pahlavi – con trai của vị vua Iran cuối cùng – trở lại nắm quyền. Pahlavi hiện sống tại Mỹ và nhiều năm qua vẫn nuôi tham vọng lãnh đạo Iran.

Tuy nhiên, ông Trump cũng khẳng định ông phản đối việc Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao mới và yêu cầu Washington phải có tiếng nói trong việc lựa chọn người lãnh đạo Iran.

Ngày 6/3, ông đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng sẽ không có thỏa thuận nào với Iran nếu không có “đầu hàng vô điều kiện”. Theo ông Trump, sau khi chính quyền Iran đầu hàng, các “nhà lãnh đạo tốt và chấp nhận được” sẽ được lựa chọn.

Iran bác bỏ mọi yêu cầu từ Washington

Phản ứng của Tehran trước những yêu cầu thay đổi liên tục từ Washington vẫn nhất quán: không đầu hàng, không đàm phán khi đang bị ném bom và không chấp nhận lãnh đạo do bên ngoài áp đặt.

Theo các chuyên gia, việc ông Mojtaba Khamenei được chọn làm tân lãnh tụ tối cao chính là lời đáp trực tiếp đối với tham vọng của Mỹ.

Chuyên gia Seloom cho rằng việc Mojtaba Khamenei lên nắm quyền cho thấy IRGC đã củng cố vai trò trung tâm trong cấu trúc quyền lực của Iran.

Theo ông, Washington từng kỳ vọng việc chuyển giao lãnh đạo sẽ tạo ra rạn nứt nội bộ và mở ra cơ hội thay đổi chế độ. Nhưng điều ngược lại đã xảy ra khi sự kiện này lại tạo ra hiệu ứng đoàn kết trong nội bộ Iran.

Ông nhận định việc Iran chọn ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao, dù Washington công khai phản đối, cho thấy mục tiêu thay đổi chế độ nếu có của Mỹ đã thất bại về mặt chính trị.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo Al Jazeera)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/vi-sao-muc-tieu-cua-my-trong-cuoc-chien-voi-iran-van-chua-ro-rang-20260310080911334.htm