Vì sao Mỹ và Israel nhiều năm tránh tấn công đảo Kharg?

3 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, việc tấn công hoặc chiếm giữ hạ tầng dầu mỏ tại đảo Kharg vẫn là quyết định cực kỳ nhạy cảm, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế Iran mà còn có thể gây ra những chấn động lớn đối với an ninh năng lượng toàn cầu và ổn định của toàn bộ khu vực Trung Đông.

Dù đảo Kharg từ lâu được coi là điểm yếu chiến lược lớn nhất của Iran, Mỹ và Israel trong nhiều thập niên đã tránh tấn công trực tiếp vào cơ sở dầu mỏ tại đây.

Ảnh vệ tinh chụp đảo Kharg. Ảnh: AFR.

Nguy cơ gây sốc cho thị trường năng lượng toàn cầu

Lý do quan trọng nhất là tác động đối với thị trường dầu thế giới. Khoảng 90-95% lượng dầu xuất khẩu của Iran đi qua đảo Kharg, khiến nơi này trở thành một trong những trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất vịnh Ba Tư.

Nếu các bể chứa dầu, đường ống và cầu cảng tại Kharg bị phá hủy, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị gián đoạn đáng kể. Các nhà phân tích năng lượng cho rằng trong kịch bản xấu nhất, giá dầu có thể tăng vọt lên 120-150 USD/thùng, gây áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu.

Chính vì vậy, nhiều chính quyền Mỹ trước đây thường tránh nhắm trực tiếp vào hạ tầng dầu của Iran để không kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Một yếu tố khác là khả năng trả đũa của Iran. Tehran nhiều lần cảnh báo rằng nếu các cơ sở dầu mỏ của họ bị phá hủy, họ có thể tấn công cơ sở dầu của Ảrập Xêút và các nước khác trong vùng Vịnh, phong tỏa tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz, tấn công tàu chở dầu hoặc căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Những kịch bản này có thể khiến xung đột lan rộng ra toàn bộ Trung Đông.

Tầm quan trọng chiến lược của Kharg trong lịch sử

Trong chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988), đảo Kharg là mục tiêu bị Iraq ném bom nhiều lần nhằm phá hủy nguồn thu dầu của Iran. Tuy nhiên, Tehran đã liên tục sửa chữa và duy trì hoạt động xuất khẩu dầu từ hòn đảo này.

Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, dù bị tấn công, Iran vẫn có khả năng phục hồi một phần hoạt động tại Kharg - khiến việc phá hủy hoàn toàn cơ sở hạ tầng dầu ở đây không dễ dàng như nhiều người tưởng.

Đảo Kharg và tàu thuyền xung quanh. Ảnh: Bloomberg.

Nếu Mỹ chiếm giữ đảo Kharg...

Một số nhà phân tích quân sự tại Washington cho rằng, trong trường hợp chiến tranh leo thang, Mỹ có thể cân nhắc chiếm giữ đảo Kharg thay vì phá hủy hạ tầng dầu mỏ.

Chiếm giữ Kharg có thể mang lại nhiều lợi ích chiến lược như cắt đứt nguồn thu dầu của Iran, kiểm soát một trong những trung tâm năng lượng quan trọng nhất Trung Đông, ngăn Iran sử dụng đảo làm căn cứ tấn công tàu thương mại. Điều này có thể tạo đòn bẩy lớn trong đàm phán với Tehran.

Tuy nhiên, việc chiếm đảo không hề dễ dàng. Iran đã biến Kharg thành một pháo đài phòng thủ nhiều lớp, với hệ thống radar và phòng không, tên lửa chống hạm, lực lượng hải quân và Vệ binh Cách mạng Iran.

Ngoài ra, bất kỳ chiến dịch đổ bộ nào cũng sẽ phải đối mặt với nguy cơ tên lửa đạn đạo phóng từ đất liền Iran, bị tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tàu cao tốc, thủy lôi trong vùng biển xung quanh. Một chiến dịch chiếm đảo có thể đòi hỏi tàu sân bay, tàu đổ bộ và hàng nghìn lính thủy đánh bộ.

Ngay cả khi chiếm được Kharg, Mỹ vẫn phải đối mặt với nguy cơ Iran tiến hành các cuộc tấn công trả đũa vào căn cứ Mỹ tại Iraq, Qatar và Bahrain, tàu chiến Mỹ trong vịnh Ba Tư, cơ sở dầu mỏ của các nước đồng minh Mỹ. Điều này có thể khiến xung đột chuyển từ một cuộc chiến hạn chế thành một cuộc chiến khu vực quy mô lớn.

Ông Trump răn đe

Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social ngày 13/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các đợt không kích của Mỹ đã đánh trúng toàn bộ những mục tiêu quân sự được xác định trên đảo Kharg. Ông nhấn mạnh rằng Washington cố ý tránh tấn công vào hạ tầng dầu mỏ. “Vì lý do nhân đạo, tôi đã lựa chọn không phá hủy các cơ sở dầu khí trên đảo”, ông viết.

Dù vậy, nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời phát đi cảnh báo cứng rắn rằng lập trường này có thể thay đổi nếu Tehran có động thái đe dọa tuyến vận tải hàng hải trong khu vực. Theo ông, Iran không có khả năng ngăn cản các đòn tấn công của Mỹ vào bất kỳ mục tiêu nào mà Washington lựa chọn.

Tổng thống Mỹ cũng nêu rõ, trong trường hợp Iran hoặc các lực lượng liên quan tìm cách cản trở hoạt động lưu thông của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, chính quyền Mỹ sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định không nhắm vào các cơ sở dầu mỏ trên đảo Kharg.

Một chiến dịch chiếm đảo Kharg có thể đòi hỏi tàu sân bay, tàu đổ bộ và hàng nghìn lính thủy đánh bộ. Ảnh minh họa: US Navy.

Trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran

Đảo Kharg từ lâu được các chuyên gia địa chính trị và năng lượng xem là điểm then chốt quyết định khả năng xuất khẩu dầu của Iran. Quy mô không lớn nhưng hòn đảo này giữ vai trò đặc biệt trong hệ thống dầu khí của Tehran cũng như trong cấu trúc an ninh năng lượng toàn cầu.

Trong nhiều thập niên, phần lớn dầu thô của Iran được vận chuyển qua Kharg. Các nghiên cứu năng lượng cho thấy khoảng 90-95% lượng dầu xuất khẩu của Iran được bơm ra thị trường quốc tế từ hòn đảo này.

Hệ thống cảng tại Kharg được xây dựng với quy mô rất lớn, bao gồm nhiều cầu cảng nước sâu cho phép siêu tàu chở dầu cập bến trực tiếp - điều hiếm có ở nhiều cảng ven bờ Iran do độ sâu tự nhiên hạn chế. Điều này khiến Kharg trở thành đầu mối không thể thay thế trong ngắn hạn của hoạt động xuất khẩu dầu Iran.

Ngoài ra, hòn đảo còn có hệ thống bể chứa dầu khổng lồ với sức chứa hàng chục triệu thùng, đóng vai trò trung chuyển giữa các mỏ dầu ngoài khơi và thị trường quốc tế.

Kharg không phải là nơi khai thác dầu, nhưng lại là điểm hội tụ của mạng lưới đường ống khổng lồ nối các mỏ dầu lớn của Iran ở vịnh Ba Tư. Các mỏ như Aboozar, Forouzan, Dorood... đều được kết nối với đảo Kharg bằng hệ thống đường ống dưới biển và đường ống trên đất liền. Dầu sau khi khai thác sẽ được bơm tới các kho chứa trên đảo, sau đó mới được đưa lên tàu chở dầu. Chính cấu trúc này khiến Kharg trở thành “nút cổ chai” của toàn bộ hệ thống xuất khẩu dầu Iran.

Kharg nằm ở phía bắc Vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng vài chục kilomet và không quá xa tuyến hàng hải dẫn tới eo biển Hormuz - một trong những tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua eo biển này mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ biến động quân sự nào tại khu vực Kharg hoặc Hormuz đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới thương mại năng lượng quốc tế.

Chính vị trí này khiến Kharg không chỉ quan trọng với Iran mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với toàn bộ thị trường dầu thế giới.

Hàng chục bể chứa dầu tròn lớn tập trung ở phía nam đảo Kharg; hệ thống đường ống và cầu cảng kéo dài ra biển để bơm dầu lên tàu (Đây là terminal xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran). Ảnh: Reuters.

“Gót chân Achilles” của nền kinh tế Iran

Do phụ thuộc quá lớn vào Kharg, nhiều nhà phân tích gọi hòn đảo này là “gót chân Achilles” của Iran.

Nếu hoạt động xuất khẩu tại Kharg bị gián đoạn nghiêm trọng, nguồn thu ngoại tệ chính của Iran sẽ bị cắt đứt, ngân sách nhà nước sẽ chịu cú sốc lớn, khả năng tài trợ cho quân đội và các chương trình chiến lược của Tehran có thể bị ảnh hưởng.

Chính vì vậy, Iran đã đầu tư mạnh vào phòng thủ cho hòn đảo, triển khai radar, hệ thống phòng không và lực lượng hải quân để bảo vệ khu vực.

Kharg không chỉ là vấn đề nội bộ của Iran. Bất kỳ cuộc tấn công nào làm tê liệt hòn đảo này đều có thể khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm mạnh.

Các chuyên gia năng lượng cảnh báo rằng, trong trường hợp Kharg bị phá hủy hoặc bị phong tỏa, giá dầu thế giới có thể tăng vọt, gây ra cú sốc đối với nền kinh tế toàn cầu.

Vì vậy, trong các cuộc khủng hoảng tại vịnh Ba Tư, Kharg luôn được coi là một trong những mục tiêu nhạy cảm nhất, bởi mọi hành động quân sự tại đây đều có thể gây ra những hệ quả vượt xa phạm vi của Iran.

Vị trí của đảo Kharg so với eo biển Hormuz. Ảnh: ABC News.

Ảnh vệ tinh cho thấy hình dạng đặc trưng của đảo Kharg, nằm ở phía bắc Vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 30-55 km. Hòn đảo có hình dạng thuôn dài, diện tích khoảng 20 km².

Nhiều khu vực trên đảo là bể chứa dầu lớn và cơ sở công nghiệp dầu khí. Các cầu cảng dài vươn ra biển để siêu tàu chở dầu cập bến. Đây là cảng xuất khẩu dầu quan trọng nhất của Iran, nơi xử lý hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của nước này.

Thái An

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/vi-sao-my-va-israel-nhieu-nam-tranh-tan-cong-dao-kharg-post1827319.tpo