Vì sao người Trung Quốc thường đốt ngựa giấy trong các sự kiện quan trọng?

3 giờ trướcBài gốc

Từ hàng trăm năm nay, ngựa giấy đã trở thành một vật phẩm quen thuộc trong đời sống tín ngưỡng dân gian của người Trung Quốc. Không đơn thuần là đồ cúng tế, ngựa giấy được xem như phương tiện để con người giao tiếp với các vị thần, gửi gắm ước nguyện về sức khỏe, bình an và may mắn trong những thời khắc quan trọng của cuộc đời.

Theo các tài liệu lịch sử, ngựa giấy xuất hiện phổ biến từ thời nhà Đường (618–907). Thực chất, đây là một dạng tranh khắc gỗ in trên giấy màu, mô tả hình ảnh các vị thần trong tín ngưỡng dân gian. Những bức tranh này có thể được dùng để thờ cúng tại gia hoặc đem đốt trong các nghi lễ, với niềm tin rằng thông điệp và lễ vật sẽ được chuyển đến thế giới thần linh.

Từ thời nhà Đường, ngựa giấy đã trở thành vật phẩm cúng tế quen thuộc của người Trung Quốc. (Ảnh: chinafolklore)

Mặc dù được gọi chung là “ngựa giấy”, các tác phẩm này không chỉ giới hạn ở hình ảnh con ngựa. Trên thực tế, chúng thể hiện rất nhiều vị thần khác nhau, phản ánh đặc trưng của tín ngưỡng đa thần trong văn hóa dân gian Trung Quốc.

Tên gọi “ngựa giấy” được cho là bắt nguồn từ những tập tục cổ xưa. Một giả thuyết cho rằng, trước thời nhà Đường, người dân thường hiến tế ngựa thật cho thần linh. Sau này, để thay thế, họ sử dụng ngựa gỗ và cuối cùng là hình ảnh ngựa in trên giấy.

Một giả thuyết khác lại cho rằng trong quan niệm cổ đại, nhiều vị thần được xây dựng hình tượng gắn liền với thú cưỡi, đặc biệt là ngựa, nhằm tượng trưng cho khả năng thăng thiên hoặc di chuyển giữa các cõi. Vì vậy, hình ảnh ngựa dần trở thành yếu tố trung tâm trong các vật phẩm cúng tế.

Ngựa giấy có tính ứng dụng rất đa dạng trong đời sống thường nhật. Chúng được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, từ chào đón trẻ sơ sinh, cầu mong chữa bệnh, cho đến tưởng niệm người đã khuất. Tùy theo mục đích, ngựa giấy có thể được dán trước cửa nhà như một hình thức bảo hộ, hoặc đem đốt giống như giấy hương để cầu khấn các vị thần.

Hình ảnh ghép cho thấy sáu loại giấy cúng in bằng kỹ thuật khắc gỗ khác nhau. (Ảnh: chinafolklore)

Bên cạnh đó, nhiều loại ngựa giấy còn được thiết kế riêng cho từng lễ hội. Chẳng hạn, tranh in hình “ngựa dưới ánh trăng” thường xuất hiện trong dịp Tết Trung thu. Vào Tết Nguyên đán, người dân sử dụng “ngựa bếp”, vật cưỡi của Thần Bếp, với mong muốn cầu chúc gia đình no đủ, ấm êm trong năm mới.

Ngoài ra, không ít người còn sở hữu những con ngựa giấy riêng gắn với nghề nghiệp của mình, như một cách cầu mong thuận lợi trong công việc.

Tại Bắc Kinh, nhiều con hẻm nhỏ, hay còn gọi là hutong, được đặt tên theo loài vừng. Tương truyền, cách gọi này bắt nguồn từ các cửa hàng bán đồ thờ cúng từng hoạt động sầm uất trong những con hẻm này. Đáng chú ý, từ “vừng” trong tiếng Trung – “zhi ma” – có cách phát âm đồng âm với từ “ngựa giấy”, càng làm tăng thêm màu sắc dân gian cho câu chuyện.

Trong thời nhà Minh và nhà Thanh (1368–1912), các cửa hàng bán ngựa giấy xuất hiện rất phổ biến. Tuy nhiên, sau năm 1949, việc đốt ngựa giấy bị xem là mê tín dị đoan và bị cấm đoán. Điều này khiến nhiều bản in và khuôn khắc gỗ cổ bị thất lạc hoặc biến mất.

Những vật phẩm cúng bằng giấy in đã được sử dụng trong thờ cúng tại gia hoặc đốt trong các nghi lễ từ thời nhà Đường. (Ảnh: Getty Images)

Những năm gần đây, các mẫu ngựa giấy còn sót lại đã được sưu tầm phục vụ cho nghiên cứu. Chúng được đánh giá là bằng chứng quan trọng cho sự phát triển của kỹ thuật in khắc gỗ cổ truyền, đồng thời phản ánh rõ nét tập tục hỏa táng và cúng dường bằng giấy trong tang lễ truyền thống của người Trung Quốc.

Hiện nay, phong tục làm và sử dụng ngựa giấy vẫn còn tồn tại tại tỉnh Vân Nam, khu vực tây nam Trung Quốc. Nhờ sự đa dạng về dân tộc và tín ngưỡng, các sản phẩm nơi đây mang đậm dấu ấn địa phương, cho thấy sức sống bền bỉ của một nét văn hóa dân gian đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Nhật Thùy (Nguồn: SCMP)

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/vi-sao-nguoi-trung-quoc-thuong-dot-ngua-giay-trong-cac-su-kien-quan-trong-ar1001980.html