Đây là định hướng quan trọng trong thiết kế chính sách nhà ở giai đoạn mới, nhằm bảo đảm mọi người dân đều có chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp khả năng chi trả.
Thực tế nhiều năm qua, thị trường bất động sản nước ta chủ yếu vận hành theo logic “xây để bán”, kể cả với nhà ở xã hội. Dù pháp luật cho phép nhiều hình thức như mua, thuê mua hay cho thuê, nhưng trên thực tế, định hướng chủ đạo vẫn là sở hữu và nguồn cung không thể đáp ứng nổi nhu cầu. Tâm lý phải sở hữu nhà bằng mọi giá khiến nhiều người trẻ bước vào vòng xoáy vay nợ kéo dài hàng chục năm, còn giá nhà ngày càng tách xa thu nhập thực tế.
Nhưng nước ta vẫn là quốc gia đang phát triển, thu nhập bình quân đầu người còn ở mức trung bình thấp. Vì vậy, phần lớn người lao động khó có đủ tiềm lực tài chính để sở hữu nhà ở trong thời gian ngắn. Trong khi đó, dòng dịch chuyển lao động tới các đô thị, khu công nghiệp và trung tâm kinh tế sẽ còn diễn ra mạnh mẽ trong nhiều năm tới, từ lao động phổ thông đến nhân lực chất lượng cao. Thực tế ấy đòi hỏi phải hình thành hệ thống chỗ ở ổn định, an toàn, phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả của người lao động thay vì phải bước ngay vào cuộc đua sở hữu nhà ở.
Nhìn ở góc độ này, nhà ở cho thuê thực chất là một phần của hạ tầng thị trường lao động. Các khu công nghiệp sẽ khó giữ chân lao động nếu công nhân tiếp tục sống trong những khu trọ chật chội, thiếu an toàn và thiếu hạ tầng dịch vụ tối thiểu. Những trung tâm công nghệ, tài chính hay logistics cũng khó thu hút nhân lực chất lượng cao nếu thiếu quỹ nhà cho thuê phù hợp. Khi ấy, nhà ở cho thuê không chỉ là vấn đề an sinh mà còn trở thành yếu tố cạnh tranh phát triển.
Vì vậy, nhà ở cho thuê cần được đặt vào vị trí trung tâm của chính sách nhà ở trong giai đoạn tới. Khi được tiếp cận nhà ở cho thuê có đầy đủ tiện ích với chi phí và thời hạn cho thuê phù hợp, người lao động có thể yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài với nhà máy, công ty. Họ cũng giảm áp lực vay nợ quá sớm, có thêm điều kiện tích lũy cho tương lai. Với những lao động nhập cư có kế hoạch trở về quê sau khi nghỉ hưu, lựa chọn thuê nhà dài hạn, ổn định và an toàn rõ ràng phù hợp hơn nhiều so với việc cố sở hữu nhà bằng mọi giá.
Nhiều quốc gia phát triển đã đi theo hướng này từ rất sớm. Ở Singapore, Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong quy hoạch và phát triển nhà ở xã hội, đồng thời duy trì thị trường cho thuê và kiểm soát đầu cơ chặt chẽ. Tại nhiều nước châu Âu, thuê nhà là lựa chọn phổ biến và được pháp luật bảo vệ mạnh mẽ. Điều đó giúp thị trường lao động linh hoạt hơn và giảm áp lực tích lũy tài sản bằng bất động sản.
Với nước ta, phát triển nhà ở cho thuê sẽ đối diện không ít khó khăn. Doanh nghiệp bất động sản lâu nay quen bán nhanh, thu hồi vốn nhanh, trong khi nhà cho thuê đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, thu hồi vốn chậm hơn nhiều. Bên cạnh đó, với nhiều người, sở hữu nhà vẫn gắn với cảm giác an cư và bảo đảm tương lai. Để thay đổi tư duy này, cần cả thời gian và cần nhìn nhận nhà ở cho thuê cần bằng một tư duy khác - đó không thể là những khu lưu trú tối thiểu, chất lượng thấp, mà phải là không gian sống đủ điều kiện để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã giao Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu, xây dựng chính sách phát triển nhà ở theo mô hình mới, phù hợp với Hiến pháp, chính sách của Đảng Nhà nước và nhu cầu của Nhân dân để trình Quốc hội. Như vậy, các cơ chế phát triển nhà ở cho thuê, các chính sách thu hút tư nhân tham gia... sẽ sớm được đặt lên bàn nghị sự. Khi những chính sách phù hợp và khả thi đi vào cuộc sống, thị trường nhà ở cho thuê sẽ phát triển chuyên nghiệp và bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở an toàn, ổn định.
Hà Lan