Vì sao tiêm kích F-16 vẫn là 'ngôi sao sáng' trong chiến tranh hiện đại?

5 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh các dòng tiêm kích thế hệ năm như F-35 hay các dự án thế hệ sáu đang định hình tương lai không chiến, việc tiêm kích F-16 ra đời từ cuối thập niên 1970 vẫn giữ vai trò trung tâm trong nhiều lực lượng không quân đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: điều gì đã giúp F-16 liên tục "tự tái sinh", vượt qua giới hạn của thời đại mà nó được sinh ra?

Câu trả lời không nằm ở một cuộc cách mạng công nghệ đơn lẻ, mà ở triết lý thiết kế ban đầu, cách tiếp cận nâng cấp từng bước và khả năng thích ứng bền bỉ với những thay đổi sâu sắc của chiến tranh hiện đại. F-16 không chỉ đơn thuần “sống sót” mà đã tiến hóa, trở thành một minh chứng hiếm hoi cho giá trị lâu dài của tư duy quân sự thực dụng.

Tiêm kích F-16 của Không quân Mỹ tham gia cuộc tập trận Saber Strike. Ảnh: Reuters

F-16 - Từ tiêm kích hạng nhẹ đến nền tảng đa nhiệm toàn diện

F-16 ra đời từ những bài học thực chiến của Không quân Mỹ, khi các máy bay tiêm kích hạng nặng, phức tạp tỏ ra kém hiệu quả trong những cuộc đối đầu cự ly gần. Các kỹ sư của chương trình Lightweight Fighter đã theo đuổi một triết lý khác biệt: tạo ra một chiến đấu cơ nhỏ gọn, cơ động vượt trội, tập trung vào khả năng không chiến hơn là mang theo quá nhiều công nghệ đắt đỏ.

Triết lý đó thể hiện rõ trong thiết kế ban đầu của F-16, từ buồng lái dạng bong bóng không khung giúp phi công có tầm quan sát tối đa, cần điều khiển đặt bên hông giúp thao tác chính xác hơn trong các tình huống quá tải, cho tới hệ thống điều khiển bay điện tử fly-by-wire – một bước đi táo bạo vào thời điểm cuối thập niên 1970. Việc chấp nhận độ ổn định tĩnh thấp giúp F-16 đạt khả năng xoay trở linh hoạt, trở thành một đối thủ đáng gờm trong không chiến.

Tuy nhiên, điểm then chốt giúp F-16 vượt ra khỏi khuôn khổ của một “võ sĩ không trung” thuần túy chính là khả năng mở rộng vai trò. Khi chiến tranh hiện đại ngày càng đòi hỏi các nền tảng đa nhiệm, F-16 không bị giới hạn bởi thiết kế ban đầu. Việc nâng cấp động cơ, radar và hệ thống điện tử hàng không cho phép nó đảm nhiệm các nhiệm vụ tấn công chính xác, chế áp phòng không đối phương, yểm trợ hỏa lực tầm gần và tác chiến trên biển.

Từ thập niên 1990, F-16 đã có thể mang theo nhiều loại vũ khí dẫn đường chính xác tương đương những máy bay lớn và đắt đỏ hơn. Điều này khiến nó trở thành lựa chọn hấp dẫn không chỉ với Không quân Mỹ mà còn với hàng chục quốc gia, từ châu Âu, Trung Đông cho tới châu Á. Chính quy mô khai thác rộng lớn đó đã tạo ra động lực chính trị, quân sự và kinh tế để F-16 tiếp tục được đầu tư nâng cấp thay vì bị thay thế hoàn toàn.

Nâng cấp từng bước và triết lý “tiến hóa sinh học” của F-16

Không giống những chương trình phát triển máy bay mới thường mang tính đột phá nhưng rủi ro cao, F-16 đi theo con đường “tiến hóa”: cải tiến liên tục, từng phần, dựa trên khung thiết kế sẵn có. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí, hạn chế gián đoạn khai thác và tận dụng tối đa kinh nghiệm vận hành tích lũy qua nhiều thập kỷ.

Một ví dụ tiêu biểu là Chương trình Kéo dài Tuổi thọ Khai thác (SLEP), trong đó kết cấu khung thân của F-16 được gia cố và thay thế các bộ phận chịu lực quan trọng, nâng tuổi thọ từ 8.000 lên 12.000 giờ bay. Với nhiều máy bay quân sự, việc vượt qua giới hạn thiết kế ban đầu thường đồng nghĩa với rủi ro an toàn và chi phí lớn. Nhưng với F-16, quá trình này được thực hiện một cách có hệ thống, cho phép phi đội tiếp tục hoạt động thêm nhiều thập kỷ.

Tiêm kích F-16 biểu diễn trong một sự kiện truyền thông của NATO tại căn cứ không quân ở Malbork, Ba Lan. Ảnh: Reuters

Song song với kết cấu, các nâng cấp về cảm biến và điện tử hàng không đóng vai trò then chốt trong việc duy trì giá trị tác chiến của F-16. Radar mảng pha quét điện tử chủ động APG-83 AESA mang lại khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu vượt trội, đồng thời tăng cường khả năng chống nhiễu trong môi trường tác chiến điện tử ngày càng phức tạp. Những cải tiến này giúp F-16 không bị “mù lòa” trước các đối thủ hiện đại, dù nó không sở hữu đặc tính tàng hình như máy bay thế hệ năm.

Các chương trình nâng cấp sâu hơn, tiêu biểu là nỗ lực của Nhóm Tích hợp Hậu Block (PoBIT), đã đưa các phiên bản Block 40 và Block 50 lên một chuẩn mực mới. Việc hiện đại hóa hệ thống liên kết dữ liệu, tăng cường tác chiến mạng và tích hợp tổ hợp tác chiến điện tử Viper cho phép F-16 hoạt động hiệu quả hơn trong không gian điện từ bị tranh chấp gay gắt. Thay vì phải hy sinh giá treo vũ khí cho thiết bị gây nhiễu, máy bay có thể vừa tự bảo vệ, vừa duy trì hỏa lực và tầm bay.

Quan trọng không kém, những vấn đề phát sinh từ tuổi đời dài của phi đội như hiện tượng nứt kết cấu ở các khu vực chịu lực, cũng được xử lý bằng các quy trình bảo dưỡng mới và công cụ sửa chữa chuyên dụng. Điều này phản ánh một thực tế: duy trì một nền tảng cũ không hề dễ dàng, nhưng với F-16, chi phí và công sức bỏ ra vẫn được đánh giá là hợp lý so với lợi ích thu được.

Vai trò của F-16 trong tương lai không chiến

Sự xuất hiện của các chiến đấu cơ thế hệ năm và các khái niệm tác chiến mới khiến nhiều người đặt câu hỏi về vị trí của F-16 trong tương lai. Thực tế cho thấy, thay vì bị loại bỏ, F-16 đang được định vị lại như một phần trong hệ sinh thái không chiến đa tầng, nơi mỗi nền tảng đảm nhiệm một vai trò phù hợp với thế mạnh của mình.

Trong Không quân Mỹ, F-16 vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt trong nhiệm vụ phòng không lãnh thổ của Lực lượng Vệ binh Quốc gia. Với chi phí vận hành thấp hơn so với F-35, F-16 là lựa chọn thực dụng để duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu trên diện rộng. Đối với nhiều quốc gia đồng minh, đây vẫn là xương sống của lực lượng không quân, được kỳ vọng hoạt động song song với các máy bay thế hệ mới trong nhiều thập kỷ tới.

Nhìn về dài hạn, các phiên bản F-16 được nâng cấp sâu có thể tiếp tục phục vụ đến thập niên 2030 và thậm chí 2040. Trong bối cảnh đó, chúng không còn đơn độc, mà sẽ phối hợp chặt chẽ với các nền tảng có người lái thế hệ mới và hệ thống không người lái. F-16, với khả năng mang tải lớn, độ tin cậy cao và hệ sinh thái hậu cần đã được kiểm chứng, có thể đóng vai trò “xương sống” hỗ trợ, trong khi các máy bay tàng hình đảm nhiệm nhiệm vụ thâm nhập sâu.

Câu chuyện của F-16 vì thế không chỉ là câu chuyện về một loại máy bay, mà là minh họa cho một cách tiếp cận chiến lược: thay vì chạy theo những bước nhảy vọt tốn kém và rủi ro, việc đầu tư thông minh vào nâng cấp, duy trì và tích hợp có thể mang lại hiệu quả lâu dài. Trong một thế giới nơi công nghệ thay đổi nhanh chóng nhưng nguồn lực luôn hữu hạn, F-16 nhắc nhở rằng giá trị bền vững đôi khi đến từ sự kiên định với những nền tảng đã được chứng minh, miễn là chúng không ngừng được làm mới.

Giang Bùi/VOV.VN Tổng hợp

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/vi-sao-tiem-kich-f-16-van-la-ngoi-sao-sang-trong-chien-tranh-hien-dai-post1264078.vov