Vì sao TikTok và các sàn thương mại điện tử 'sống chết' phải mở công ty giao nhận?

2 giờ trướcBài gốc

Từ Lazada, Shopee, Tiki đến TikTok…

Việc TikTok đầu tư để thành lập công ty giao nhận (logistics) tại Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) không phải điều gì “lạ lẫm”, mà đi đúng đường các sàn thương mại điện tử khác đã triển khai trước đó.

Từ năm 2021, khách hàng và đối tác của sàn thương mại điện tử Lazada bắt đầu biết đến công ty giao nhận LEX khi đơn vị này đảm nhận tới 85% đơn hàng của sàn vận chuyển tới người tiêu dùng đầu cuối. Việc LEX được dành cho nhiều đơn hàng từ Lazada khiến cho các công ty giao nhận đối tác bên thứ ba của sàn này không hài lòng. Tuy nhiên sau đó, khi tình hình này tạm lắng, thị phần Lazada trên thị trường thương mại điện tử Việt Nam cũng dần sa sút. Đến những ngày cuối tháng 3.2026, LEX cho biết dừng dịch vụ giao nhận đến khách hàng đầu cuối, thị phần của Lazada cũng được xác định chỉ còn dưới 3%.

Lazada dường như không có sự chọn lựa giao nhận hàng hỏa tốc. Ảnh: Chụp màn hình.

Đơn vị giao nhận thuộc Shopee là Shopee Express, được thành lập từ năm 2020, sau đó được đổi tên thành SPX Express (SPX). Cho tới thời điểm này, SPX đã phát triển mạnh và trở thành đơn vị vận chuyển chủ lực, đảm nhận phần lớn lượng đơn hàng trên sàn Shopee tại Việt Nam.

Theo các báo cáo từ Sea Group (công ty mẹ của Shopee), hệ thống logistics SPX Express hiện xử lý hơn 50% đến 80% tổng lượng đơn hàng trên toàn hệ thống Shopee tùy theo từng khu vực và thời điểm. Các đơn hàng thuộc diện “Shopee phân bổ đơn vị vận chuyển” thường được hệ thống ưu tiên phân cho SPX Express trước khi chuyển cho các đối tác bên thứ ba như Giao Hàng Nhanh (GHN) hay J&T Express.

SPX Express của Shopee được cho rằng đang chiếm thị phần 25% về dịch vụ chuyển phát nhanh và bưu kiện. Nguồn: SPX.

Trong khi đó, Tiki có dịch vụ giao nhận nhanh TikiNow thuộc TikiNow Smart Logistics, một công ty con của Tiki. Tuy nhiên, thị phần Tiki giảm mạnh gần về con số 0% trong những năm qua khiến cho thương hiệu dịch vụ TikiNow cũng dường như vắng bóng trên thị trường.

TikTok có lợi thế hơn hẳn so với Lazada và Tiki trong việc phát triển công ty giao nhận vì sàn TikTok Shop hiện đứng số 2 về thị phần thương mại điện tử tại Việt Nam với 42%, chỉ đứng sau Shopee chiếm khoảng 56% thị phần (theo nghiên cứu của metric.vn).

Vì sao “sống chết” phải lập công ty giao nhận?

Dịch vụ vận chuyển và giao nhận là một trong những trụ cột của ngành thương mại điện tử đóng vai trò kết nối, lưu thông hàng hóa từ người bán đến người mua, từ nhà bán hàng đến sàn thương mại điện tử để hoàn thiện các khâu và giao đến tay người dùng đầu cuối.

Các sàn thương mại điện tử hiện nay từ Shopee đến Lazada, TikTok Shop đều đã và sắp lập công ty vận chuyển và giao nhận hàng hóa. Trước hết, việc này giúp họ làm chủ được khâu lưu thông hàng hóa, kiểm soát được chất lượng dịch vụ (giao nhanh, chậm, hư hỏng hàng khi giao nhận, mất hàng, hàng bị tráo đổi, thái độ shipper…) và trải nghiệm khách hàng. Nếu có vấn đề phát sinh, sàn trực tiếp xử lý sẽ nhanh hơn thay vì phải qua bên thứ ba trung gian, thủ tục xác nhận rườm rà, dễ gây trải nghiệm tiêu cực đối với khách hàng.

Sàn giảm sự phục thuộc vào bên vận chuyển thứ ba, chuyển từ thế bị động sang chủ động, sẽ giảm thiểu được sự cố giao hàng, từ đó tăng tính cạnh tranh cho hệ thống thương mại điện tử chung của sàn.

Trong trường hợp khách hàng đổi, trả hàng, sau khi khách hàng thiết lập yêu cầu trên ứng dụng/web, phía sàn nếu có đội ngũ giao nhận riêng sẽ thực hiện việc này chủ động và thuận tiện hơn nhiều so với việc phải chờ đợi, phụ thuộc vào đối tác giao nhận bên thứ ba lên lịch đến nhận hàng hoàn trả.

Thực tế này đang thể hiện rất rõ trong trường hợp hàng đổi trả giữa Lazada và Shopee. Thời gian để shippers của Shopee đến nhận hàng đổi trả thường chỉ mất 1-2 ngày. Trong khi đó, khách hàng Lazada muốn trả hàng phải chờ ít nhất từ 4-5 ngày sau khi đã thiết lập yêu cầu trên ứng dụng/web.

Ngoài ra, các sàn thương mại điện tử trực tiếp giao nhận hàng cũng sẽ thu thập được thêm dữ liệu khách hàng ở công đoạn này, đặc biệt là dữ liệu về thói quen nhận hàng với từng khung giờ, ngày. Thông qua dữ liệu thu thập từ “điểm chạm” vật lý duy nhất giữa sàn và người mua là công tác giao nhận, sàn có thể đo lường được nhu cầu khu vực theo địa lý, từ đó giúp hoạch định nơi mở/đặt kho hàng phù hợp cũng nhưng việc điều phối, luân chuyển hàng giữa các kho theo cách tối ưu nhất nhằm vận chuyển và giao tới khách hàng sớm nhất.

Và cốt lõi là tối ưu hóa chi phí vận hành

Chi phí logistics chiếm tỷ trọng khá lớn, thường từ 10-12% tổng giá trị hàng hóa khi đến tay người tiêu dùng. Trong nhiều trường hợp, nhiều khu vực địa lý hay vùng/nền kinh tế, chi phí này có khi tăng lên tới 20%.

TikTok không muốn đánh mất "miếng bánh" dịch vụ giao nhận lên đến hàng chục ngàn tỉ đồng mỗi năm. Ảnh: Chụp màn hình.

Theo một số nghiên cứu, trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam và Indonesia có chi phí logistics chiếm tỷ trọng lớn trên GDP, lên đến khoảng 20%. Logistics cũng là công đoạn có thể tiết giảm nhiều chi phí để tối ưu hóa vận hành thông qua việc đặt kho và thiết kế mạng lưới kho vận phù hợp.

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 theo thống kê đã có khoảng 3,9 tỉ sản phẩm được vận chuyển trong khoảng 2 tỉ đơn hàng. Với các sàn, chi phí vận chuyển mỗi đơn hàng mức thấp nhất hiện nay khoảng từ 15.000-20.000 đồng, tổng giá trị lên đến từ 30.000-40.000 tỉ đồng. Số tiền này, thay vì các sàn phải trả cho các đối tác giao nhận bên thứ ba, được ví như sự “thất thoát” doanh thu và lợi nhuận. Ngược lại, họ hoàn toàn có thể có được số tiền khổng lồ này nếu có công ty giao nhận riêng.

Tính toán sơ bộ trên mức chi phí giao nhận thấp nhất đối với mỗi đơn hàng, với 42% thị phần vào năm 2025, TikTok Shop có tương ứng khoảng 840 triệu đơn hàng, theo đó chi phí vận chuyển và giao hàng mà TikTok Shop “thất thu” là từ 12.600-16.800 tỉ đồng.

Bên cạnh đó, các sàn có công ty giao nhận riêng còn có thể chủ động sử dụng dịch vụ giao nhận như một món quà, một giá trị khuyến mãi (miễn phí ship) thay vì phải tốn tiền để triển khai những chương trình này. Ngày nay, việc miễn phí ship là một trong những chiêu thức khuyến mãi phổ biến nhất trên các sàn thương mại điện tử, và cũng được người tiêu dùng ưa chuộng. Cho thấy, trụ cột giao nhận đóng vai trò tối ưu hóa chi phí vận hành, qua đó giúp gia tăng khoảng doanh thu và lợi nhuận lớn cho các sàn.

Thẩm Hồng Thụy

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/vi-sao-tiktok-va-cac-san-thuong-mai-dien-tu-song-chet-phai-mo-cong-ty-giao-nhan-249820.html