Vì sao Trung Quốc khao khát công nghệ TPU của Google?

3 giờ trướcBài gốc

Hôm 30.1, một bồi thẩm đoàn liên bang ở bang San Francisco (Mỹ) kết án Linwei Ding (cựu kỹ sư phần mềm của Google 38 tuổi) với 14 tội danh, gồm 7 tội danh gián điệp kinh tế và 7 tội danh đánh cắp bí mật thương mại liên quan tới công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo hồ sơ tòa án, trong giai đoạn từ tháng 5.2022 đến tháng 4.2023, Linwei Ding đã chiếm đoạt hơn 2.000 trang tài liệu mật của Google có chứa các bí mật thương mại quan trọng về AI và hạ tầng siêu máy tính. Ông đã tải những tài liệu này lên tài khoản Google Cloud cá nhân và sau đó tải chúng về máy riêng.

Những tài liệu bị đánh cắp gồm thông tin chi tiết về kiến trúc TPU do Google phát triển, cấu hình hệ thống GPU (bộ xử lý đồ họa) phục vụ AI, phần mềm quản lý hệ thống và thiết kế SmartNIC (thẻ giao diện mạng chuyên dụng cho phép truyền dữ liệu tốc độ cao trong siêu máy tính AI và nền tảng điện toán đám mây của Google). Đây đều là các thành phần cốt lõi giúp huấn luyện và vận hành các mô hình AI lớn.

Trong thời gian làm việc tại Google, Linwei Ding bí mật liên kết với hai hãng công nghệ ở Trung Quốc, trao đổi về vai trò lãnh đạo kỹ thuật và chuẩn bị thành lập một công ty AI riêng. Khi thuyết trình với các nhà đầu tư, ông tuyên bố có thể dựa trên công nghệ của Google để tái tạo và phát triển hệ thống siêu máy tính AI.

Đây được xem là vụ kết án hình sự đầu tiên tại Mỹ liên quan trực tiếp đến hành vi gián điệp kinh tế trong lĩnh vực AI, cho thấy mức độ quan ngại của chính quyền với việc bảo vệ công nghệ then chốt trước các vụ nhân viên nội bộ lợi dụng quyền truy cập để chuyển giao công nghệ ra ngoài.

Roman Rozhavsky, Phó giám đốc Cục Phản gián và Gián điệp của FBI (Cục Điều tra Liên bang Mỹ), nhấn mạnh trong cuộc cạnh tranh khốc liệt nhằm giành vị thế dẫn đầu về AI, Linwei Ding “đã phản bội cả nước Mỹ lẫn công ty mà ông làm việc, khi đánh cắp bí mật công nghệ của Google vì lợi ích của chính phủ Trung Quốc”.

Linwei Ding hiện đối mặt với mức án hàng chục năm tù và các khoản phạt nặng theo luật liên bang Mỹ; mỗi tội gián điệp có thể lên tới 15 năm tù và mỗi tội đánh cắp bí mật thương mại có thể lên tới 10 năm tù riêng biệt. Phiên tòa tuyên án với Linwei Ding dự kiến diễn ra tuần tới.

Sự việc trên không chỉ là án lệ pháp lý quan trọng trong cuộc chiến bảo vệ tài sản trí tuệ kỹ thuật số, mà còn phản ánh màn cạnh tranh công nghệ gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực AI, nơi được coi là chiến lược dài hạn để phát triển kinh tế và an ninh quốc gia.

Với Trung Quốc, việc sở hữu hoặc mô phỏng được công nghệ TPU của Google đồng nghĩa có thể xây dựng hạ tầng AI nội địa mạnh mẽ - Ảnh: MTG

Vậy vì sao Trung Quốc khao khát công nghệ TPU của Google? Câu trả lời nằm ở giao điểm giữa cạnh tranh công nghệ, an ninh quốc gia và tham vọng độc lập chip AI đầy tham vọng của Trung Quốc.

TPU là gì?

TPU (Tensor Processing Unit) là loại chip do Google phát triển từ năm 2015, được thiết kế chỉ để phục vụ các công việc liên quan đến AI. Khác với CPU hay GPU truyền thống, TPU được thiết kế chuyên xử lý hàng loạt phép toán tensor - thành phần trọng yếu trong các mô hình học sâu hiện đại.

Nhờ được tối ưu cho đúng một nhiệm vụ, TPU có thể huấn luyện và vận hành các mô hình AI lớn nhanh hơn, hiệu quả hơn và tiết kiệm điện hơn so với nhiều loại chip truyền thống, gồm cả Gemini 3 của Google từng gây được tiếng vang.

Điểm đáng chú ý là Google không giữ TPU cho riêng mình. Thông qua dịch vụ đám mây Google Cloud, gã khổng lồ công nghệ Mỹ cho phép các công ty, tổ chức bên ngoài thuê và sử dụng sức mạnh của TPU để phát triển sản phẩm AI. Chính điều này giúp TPU nhanh chóng trở thành công nghệ lõi của hạ tầng AI thế hệ mới, có thể cạnh tranh với GPU Nvidia trong các trung tâm dữ liệu lớn.

Khi Trung Quốc đặt mục tiêu vươn lên vị trí dẫn đầu toàn cầu về AI, TPU được xem như một hình mẫu công nghệ quan trọng. Việc hiểu được cách Google thiết kế và vận hành TPU không chỉ giúp rút ngắn thời gian phát triển chip AI trong nước, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Vì vậy, sự quan tâm của Trung Quốc với TPU không đơn thuần là tò mò công nghệ, mà gắn liền với tham vọng cạnh tranh và tự chủ trong kỷ nguyên AI.

TPU rất quan trọng để xây dựng hệ sinh thái AI mạnh mẽ

Trong kỷ nguyên AI, khả năng huấn luyện và vận hành mô hình AI lớn phụ thuộc chủ yếu vào năng lực tính toán chuyên sâu. TPU đại diện cho công nghệ giúp xử lý các phép toán này hiệu quả hơn, nhanh hơn và tiêu tốn ít năng lượng hơn so với các phương pháp cũ.

Với Trung Quốc, việc sở hữu hoặc mô phỏng được công nghệ TPU của Google đồng nghĩa có thể xây dựng được hạ tầng AI nội địa mạnh mẽ - yếu tố cực kỳ quan trọng cho các ứng dụng từ tự động hóa, y tế thông minh, giao thông tới quốc phòng. Trong một thế giới mà dữ liệu và AI được xem là tài sản chiến lược mới, TPU không còn là đơn thuần một sản phẩm công nghệ mà là đòn bẩy quyền lực công nghệ.

Cạnh tranh với Mỹ và giảm phụ thuộc vào nước ngoài

Vài năm gần đây, mối quan hệ Mỹ - Trung trở nên căng thẳng hơn trong lĩnh vực công nghệ, với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế việc chuyển giao chip AI tiên tiến sang Trung Quốc. Điều này buộc Trung Quốc phải đẩy mạnh phát triển chip AI nội địa để giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Trung Quốc đến nay vẫn đi sau Mỹ về công nghệ AI tiên tiến nhất, đặc biệt là trong nghiên cứu AI tổng quát (AGI hay loại siêu AI có khả năng hiểu, học hỏi và thực hiện các nhiệm vụ đa dạng một cách linh hoạt giống hay vượt trội con người). Thế nhưng, giới chuyên gia đánh giá rằng, với quy mô tài nguyên và đầu tư, Trung Quốc có thể thu hẹp khoảng cách với Mỹ nếu có được hoặc nắm bắt được các công nghệ then chốt như TPU.

Việc thiếu chip AI hiệu năng cao đã buộc Trung Quốc phải đẩy nhanh quá trình nghiên cứu và phát triển các sản phẩm thay thế. Thay vì chỉ trông chờ vào GPU Nvidia hay các giải pháp khác từ Mỹ, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu tự phát triển những loại chip AI chuyên dụng, có vai trò tương tự TPU của Google.

Chẳng hạn, Biren Technology phát triển dòng chip BR100/BR104 hướng tới huấn luyện AI quy mô lớn. Alibaba đầu tư vào chip AI riêng như Hanguang để tối ưu cho các tác vụ học sâu trong hệ sinh thái của mình, còn Huawei đẩy mạnh dòng chip Ascend với tham vọng xây dựng nền tảng AI từ phần cứng đến phần mềm.

Ngoài ra, một số công ty khởi nghiệp Trung Quốc cũng quảng bá các kiến trúc chip mới, đôi khi được gọi không chính thức là TPU nội địa hay GPTPU, với tuyên bố có thể xử lý các mô hình AI hiệu quả hơn GPU truyền thống trong những kịch bản nhất định.

Dù vẫn chưa thể sánh ngang TPU của Google hay GPU cao cấp của Nvidia, các sản phẩm này cho thấy nỗ lực rõ ràng từ Trung Quốc trong việc rút ngắn khoảng cách công nghệ.

Quan trọng hơn, việc phát triển chip AI nội địa giúp Trung Quốc giảm dần sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và từng bước xây dựng hạ tầng AI tự chủ, phù hợp với chiến lược dài hạn của nước này trong cuộc đua AI toàn cầu.

Tốc độ và hiệu quả tính toán tạo ra lợi thế chiến lược

So với GPU, vốn là lựa chọn phổ biến nhất trong tính toán AI hiện nay, TPU có thể mang đến hiệu suất rất đặc thù và tối ưu cho AI. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí tính toán mà còn tăng tốc độ phát triển mô hình AI. Khi các quốc gia và công ty đua nhau xây dựng các mô hình AI lớn, một chip tốt hơn có thể quyết định thắng - thua trong cuộc đua AI.

Lợi thế về tính toán còn gắn liền với hiệu quả năng lượng, yếu tố quan trọng trong hạ tầng dữ liệu tốn kém. Khả năng xử lý nhiều phép tính trên mỗi watt điện giúp TPU trở thành tài sản vô giá cho các trung tâm dữ liệu lớn. Đây là lý do Trung Quốc khao khát hướng tiếp cận với kiến trúc TPU hiệu quả.

Một phần của tham vọng “tự lực toàn diện” trong công nghệ lõi

Tham vọng với công nghệ TPU không chỉ dừng lại ở việc mua hay sử dụng chip từ nước ngoài, mà quan trọng hơn là tự xây dựng một hệ sinh thái chip AI do chính mình làm chủ. Các công ty Trung Quốc hướng tới mục tiêu dài hạn là độc lập công nghệ, giảm tối đa sự phụ thuộc vào đối tác bên ngoài trong mọi sản phẩm then chốt, từ chip nhớ đến GPU và TPU.

Vì vậy, Trung Quốc đã đẩy mạnh hàng loạt chương trình phát triển chip nội địa, đồng thời rót nguồn vốn rất lớn lên tới hàng trăm tỉ USD vào lĩnh vực AI và hạ tầng dữ liệu. Trong chiến lược vươn lên dẫn đầu thế giới về AI, việc tự chủ được chip AI được xem là điều kiện tiên quyết. Nếu không giải quyết được bài toán thiếu hụt chip hiệu năng cao, tham vọng AI của Trung Quốc sẽ luôn bị giới hạn, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ ngày càng bị siết chặt bởi các rào cản địa chính trị.

Rủi ro an ninh và căng thẳng địa chính trị

Không thể tách câu chuyện này khỏi yếu tố an ninh quốc gia. Khi AI trở thành nền tảng cho sức mạnh kinh tế và quân sự, các quốc gia coi những công nghệ then chốt như TPU quan trọng chẳng kém vũ khí chiến lược. Do đó, việc bảo vệ các thiết kế và bí mật kỹ thuật không còn là vấn đề riêng với doanh nghiệp mà trở thành lợi ích sống còn của quốc gia.

Từ góc nhìn đó, vụ cựu kỹ sư Google đánh cắp hơn 2.000 trang tài liệu AI liên quan đến TPU và siêu máy tính bị Mỹ xếp vào dạng “gián điệp kinh tế”. Giới chức Mỹ cho rằng nếu những công nghệ này bị tuồn ra ngoài, lợi thế công nghệ của họ có thể bị suy giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới vị thế chiến lược trong tương lai.

Khi cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, chip AI được xem là tài sản chiến lược của thế kỷ 21. Điều đó lý giải vì sao Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu các chip AI tiên tiến, hạn chế tiếp cận công nghệ cao, đồng thời xuất hiện ngày càng nhiều vụ điều tra và tranh chấp pháp lý liên quan đến chip và AI trên phạm vi quốc tế.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/vi-sao-trung-quoc-khao-khat-cong-nghe-tpu-cua-google-245586.html