Cụ thể, diện tích gieo cấy lúa cả nước năm 2026 ước đạt 7,09 triệu ha, giảm khoảng 36.000 ha so với năm 2025. Năng suất bình quân đạt 61,4 tạ/ha, tăng 0,3 tạ/ha so với cùng kỳ năm trước. Trên cơ sở đó, tổng sản lượng lúa cả nước ước đạt 43,552 triệu tấn, tăng khoảng 12.000 tấn so với năm 2025.
Nguồn lúa gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu tiếp tục tập trung chủ yếu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trong khi các vùng còn lại cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa.
Ước tính, tổng diện tích sản xuất lúa cả năm tại Đồng bằng sông Cửu Long và một phần tỉnh Tây Ninh (Long An cũ) đạt khoảng 3,84 triệu ha, với sản lượng khoảng 24,34 triệu tấn. Trong số này, lượng lúa phục vụ tiêu thụ nội địa cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, TP.HCM, cùng nhu cầu làm giống, thức ăn chăn nuôi… ước khoảng 8,9 triệu tấn.
Ảnh minh họa
Như vậy, lượng lúa hàng hóa còn lại ước đạt 15,46 triệu tấn, tương đương khoảng 7,73 triệu tấn gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu. Cơ cấu gạo xuất khẩu dự kiến gồm: gạo chất lượng cao và gạo thơm khoảng 5,798 triệu tấn, chiếm 75%; gạo nếp khoảng 773.000 tấn, tương đương 10%; gạo phục vụ chế biến gần 1,16 triệu tấn, chiếm khoảng 15%. Khối lượng gạo xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 4,014 triệu tấn, trong khi 6 tháng cuối năm khoảng 3,716 triệu tấn.
Trên cơ sở dự báo nguồn cung này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương tập trung đẩy mạnh xuất khẩu gạo vào các thời điểm có sản lượng thu hoạch lớn, gồm các tháng 1, 3, 4, 7, 8 và 9/2026. Đồng thời, bảo đảm duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu theo quy định; thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo tồn kho nhằm cung cấp dữ liệu cho công tác theo dõi và cảnh báo sớm.
Bên cạnh đó, Bộ đề xuất từng bước hình thành công cụ giám sát, cảnh báo sớm rủi ro cung - cầu lúa gạo trên nền tảng số, qua đó hỗ trợ điều hành xuất khẩu linh hoạt, bảo đảm an ninh lương thực trong nước và sẵn sàng cung ứng cho thị trường nội địa khi có yêu cầu bình ổn.
Cùng với công tác điều hành xuất khẩu, các giải pháp tăng cường xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường và phân khúc sản phẩm, cũng như đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong xây dựng kịch bản quản lý xuất nhập khẩu gạo được nhấn mạnh nhằm thích ứng với diễn biến thị trường trong nước và thế giới.
Về tổ chức thu mua lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Bộ Công Thương phối hợp với UBND các tỉnh nghiên cứu triển khai giải pháp chuẩn hóa hoạt động thu mua và các chủ thể tham gia chuỗi liên kết. Theo đó, thương lái và đại lý thu mua cần tham gia chuỗi thông qua hợp đồng với thương nhân xuất khẩu và cơ sở chế biến, có đăng ký kinh doanh và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về thương mại.
Các doanh nghiệp, cơ sở chế biến được yêu cầu công khai hệ thống điểm thu mua, niêm yết giá theo chủng loại, chất lượng và mùa vụ nhằm bảo đảm minh bạch thông tin. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường, xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, ép giá, đầu cơ, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp.
Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất một số định hướng chính sách trong thời gian tới, bao gồm việc trình ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo, cũng như xây dựng cơ chế quản lý nhập khẩu gạo nhằm bảo vệ sản xuất trong nước và chuỗi giá trị lúa gạo, trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu lớn trên thế giới đang tăng cường đầu tư để hướng tới tự chủ lương thực.
Sơn Nguyễn