Vở kịch 'Quân khu Nam Đồng' mở rộng định nghĩa 'gia đình'

4 giờ trướcBài gốc

Gia đình, theo cách hiểu phổ biến, là nơi con người được sinh ra, nuôi dưỡng và lớn lên trong các mối quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng. Nhưng trong Quân khu Nam Đồng, khái niệm ấy được mở rộng.

Đó không chỉ là mái nhà của cha mẹ và con cái, mà còn là một cộng đồng những con người chung hoàn cảnh: người chồng ra chiến trường bảo vệ Tổ quốc, để lại phía sau những người ở lại cùng nương tựa, nâng đỡ và đùm bọc nhau vượt qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Vở kịch "Quân khu Nam Đồng" khiến người xem như được sống lại trong những ký ức của một thời đã qua

Mở ra nhiều bài học về gia đình

Vở kịch Quân khu Nam Đồng (kịch bản: nhà văn Phạm Ngọc Tiến; đạo diễn: NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến) đưa khán giả trở về khu tập thể Nam Đồng - một khu gia binh, hậu phương quân đội giữa lòng Hà Nội những năm 1974 - 1975.

Ở đó, phần lớn người cha đều khoác áo lính, tỏa đi khắp các chiến trường, để lại phía sau những người vợ tảo tần và những đứa con thơ cùng bao lo toan thường nhật. Chính sự thiếu vắng ấy, trong một hoàn cảnh chung, lại trở thành sợi dây gắn kết: các gia đình cùng chờ tin chồng, tin cha, cùng nương tựa, san sẻ, kết thành một cộng đồng bền chặt giữa bom đạn và gian khó.

Con em những người lính lớn lên trong tiếng còi báo động, trong những đêm vội vã xuống hầm trú ẩn, những ngày sơ tán xa nhà, xa trường lớp, thầy cô... Nhưng xen giữa khói lửa chiến tranh vẫn là một tuổi thơ rộn rã tiếng cười, những trò nghịch ngợm và những buổi tụ tập ồn ào nơi sân khu tập thể.

Diễn viên Lương Thu Trang vào vai cô giáo Vân - một người nghiêm khắc, nguyên tắc nhưng luôn dành trọn tình thương và sự bao dung cho học trò

Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, họ sớm học được bài học về nghị lực, về tình đồng đội, về sự sẻ chia; biết sống có tình, có nghĩa; và hơn hết, biết tự hào khi là con của lính.

Trên sân khấu, những va chạm của tuổi 17 được khắc họa rất thật: bốc đồng, nông nổi, thậm chí dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn. Nhưng điều vở diễn hướng tới không phải là sự kịch tính của xung đột, mà là những gì đọng lại sau đó: nỗi sợ, sự ân hận và bài học trưởng thành của đám trẻ.

Hình ảnh cô giáo Vân (diễn viên Lương Thu Trang vào vai) nghẹn ngào nhắc nhở học trò rằng “hãy mang sức mạnh ấy ra chiến trường, không phải ở đây” trở thành một điểm nhấn, cho thấy vai trò của người lớn trong việc uốn nắn và định hướng.

Khi vào vai cô giáo Vân - một người bề ngoài nghiêm khắc nhưng bên trong giàu yêu thương, luôn kìm nén cảm xúc để giữ nguyên tắc, giúp học sinh có tính kỷ luật, tôi không cố “diễn” sự nghiêm túc hay mềm mỏng, mà đi từ lý do bên trong: vì sao nhân vật phải nghiêm và vì sao luôn đầy tình thương với những cô cậu học trò nghịch nghịch ngợm...

Khi hiểu được điều đó, hai lớp tính cách không còn đối lập mà bổ trợ cho nhau, khiến nhân vật trở nên chân thực.Khi diễn, tôi phải giữ sự tiết chế tuyệt đối, không được làm quá, cũng không được hời hợt, để tránh sự lên gân hay khô cứng. Chính sự tiết chế ấy giúp khán giả cảm nhận được những rung động sâu kín bên trong nhân vật.

Diễn viên Lương Thu Trang (vai cô giáo Vân)

Điều làm nên sức sống của Quân khu Nam Đồng chính là sự đan cài tinh tế giữa tiếng cười và nước mắt. Ở đó, tiếng cười không tách rời mất mát, mà trở thành một cách con người tự xoa dịu và chữa lành những tổn thương.

Những tình huống rất đời: một cậu bé tuổi 17 lần đầu vụng về tỏ tình, những người cha, người mẹ lúng túng trong cách thể hiện yêu thương, hay đám trẻ sẵn sàng bao che lỗi lầm cho nhau trước thầy cô... đã chạm tới cảm xúc của khán giả.

Đám trẻ Nam Đồng nghịch ngợm, đôi khi hành động bộc phát, bản năng, nhưng luôn được những người lớn trong khu tập thể uốn nắn, dìu dắt để trưởng thành

Diễn viên Huyền Trang vào vai Mai Hương - một trong những nhân vật chính của vở kịch

Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến bày tỏ: “Thời điểm này, tôi thấy khoảng trống trong gia đình, cha mẹ bận mưu sinh, con cái lớn lên với màn hình nhiều hơn với cái ôm, những cuộc trò chuyện trao đổi thân tình, có một sự tương đồng rất lạ với khoảng trống vì chiến tranh ngày xưa. Nên vở kịch không chỉ là câu chuyện của một thế hệ đã qua, mà là cơ hội để sân khấu đặt một câu hỏi mới cho hiện tại: Khi trẻ em thiếu vắng sự dẫn dắt, chúng sẽ lớn lên bằng cái gì?

Những đứa trẻ lớn lên giữa bom đạn, giữa thiếu vắng, nhưng chúng không hư đi, bởi xung quanh vẫn còn những người mẹ kiên cường, những người thầy, người lính âm thầm nâng đỡ. Hôm nay, hoàn cảnh có thể khác, bởi có thể là áp lực kinh tế, là khủng hoảng tinh thần, là mạng xã hội… nhưng cách chúng ta lựa chọn sống tử tế, bảo vệ nhau, và dạy con mình biết yêu thương thì chưa bao giờ là chuyện cũ”.

Vở diễn không sa vào những tình huống kịch tính, mà chọn cách kể bằng những lát cắt nhỏ của đời sống, chính sự giản dị ấy lại làm cảm xúc trở nên chân thực và thấm sâu.

Với những người từng sống trong khu tập thể, vở diễn như đánh thức ký ức: tiếng gọi nhau ngoài sân, tình làng xóm gắn bó, sự sẻ chia trong những ngày khó khăn. Còn với khán giả trẻ, đây là một góc nhìn khác về quá khứ - không chỉ là sự thiếu thốn vật chất, mà còn là sự đủ đầy về tình người. Từ đó, họ hiểu hơn về thế hệ đi trước và biết trân trọng những giá trị giản dị.

Vở diễn nhắc rằng ký ức, tình thân và sự gắn kết cộng đồng là những điều bền vững nhất. Trong nhịp sống hiện đại nhiều biến động, việc giữ gìn những kết nối chân thành giữa con người với nhau càng trở nên đáng suy ngẫm.

Diễn viên Huyền Trang (vai Mai Hương)

Thử thách khi phải diễn “người thật, việc thật”

Việc tái hiện những con người có thật trên sân khấu Quân khu Nam Đồng đặt ra không ít áp lực cho ê-kíp, đặc biệt là các diễn viên. Bởi những nhân vật được khắc họa không phải hư cấu, mà là những con người từng tồn tại, thậm chí người thân hoặc chính họ, có thể đang ngồi dưới khán phòng dõi theo. Làm sao để diễn đủ chân thực, đủ gần gũi, để họ có thể nhận ra chính mình và thấy lại một phần ký ức trên sân khấu, là một thử thách không hề nhỏ.

Hơn nữa, phần lớn nghệ sĩ không sinh ra và lớn lên trong thời chiến, không trực tiếp trải qua bom đạn, nên việc nhập vai càng đòi hỏi nhiều nỗ lực. Không chỉ là diễn xuất, mà là hành trình đi tìm “sự thật cảm xúc” của một thời đã qua.

Dù chỉ xuất hiện trong thời lượng ngắn trên sân khấu, Thu Quỳnh vẫn khiến khán giả xúc động, thậm chí rơi nước mắt nhờ chiều sâu cảm xúc trong từng khoảnh khắc thể hiện

Để chạm tới chiều sâu cảm xúc, diễn viên Thu Quỳnh (vai người mẹ của nhân vật Quang Anh) đã chủ động tìm đến tận nhà nhân vật để hiểu rõ hơn về cuộc sống của họ. Dù người mẹ đã qua đời, chị vẫn gặp người con - nhân vật Quang Anh ngoài đời, để lắng nghe những câu chuyện, những thăng trầm đã đi qua.

Chính những cuộc trò chuyện ấy giúp chị hình dung cụ thể hơn về nỗi đau, sự hy sinh và sức chịu đựng thầm lặng của người phụ nữ hậu phương thời chiến. Nhờ đó, vai diễn được thể hiện với chiều sâu cảm xúc và sự chân thực rõ nét. Dù chỉ xuất hiện trong vài phút ngắn ngủi trên sân khấu Quân khu Nam Đồng, nhân vật vẫn mang sức nặng đặc biệt, khắc họa ám ảnh nỗi đau của những người ở lại.

Vở diễn mang nhiều sứ mệnh khác nhau với từng thế hệ khán giả. Với những người từng sống trong giai đoạn 1974 - 1975, đó là cơ hội để hồi tưởng lại một thời tuổi trẻ đầy gian khó nhưng đáng nhớ. Còn với khán giả trẻ, vở diễn nhắc nhở về lịch sử, về tinh thần yêu nước của thế hệ cha ông - những con người mới 17, 18 tuổi đã sống hết mình vì lý tưởng.

Đồng thời, đó cũng là bài học về tình bạn, về sự gắn bó, hy sinh và cách trân trọng những năm tháng thanh xuân.

Diễn viên Thu Quỳnh

Còn diễn viên Lương Thu Trang (vai cô giáo Vân) cho biết, khi xây dựng nhân vật, chị không cố tái hiện hoàn cảnh thời chiến một cách bề mặt mà đi tìm “sự thật cảm xúc” từ những lựa chọn rất con người: nếu là mình trong hoàn cảnh ấy, mình sẽ nghĩ gì, đau ở đâu, phải kìm nén điều gì.

Diễn viên Thu Trang dành nhiều thời gian đọc, nghe, tưởng tượng, nhưng quan trọng nhất vẫn là tìm được sự đồng cảm.

"Khi thực sự tin vào hoàn cảnh nhân vật, người diễn viên dù không sống trong thời chiến vẫn có thể chạm tới cảm xúc chân thật. Diễn xuất vì thế đòi hỏi sự tiết chế: không cường điệu, cũng không hời hợt, bởi chỉ cần lệch một nhịp, cảm xúc sẽ trở nên gượng ép. Những phân đoạn lặng, ít lời nhưng giàu nội tâm chính là thử thách lớn nhất, đồng thời cũng là dư âm ám ảnh sau mỗi đêm diễn", diễn viên Thu Trang bày tỏ.

Tập thể ê-kíp nhiều lần bất ngờ khi các suất diễn luôn kín rạp, đặc biệt là có nhiều khán giả nán lại trò chuyện, chia sẻ sau mỗi buổi diễn. Với họ, mỗi suất diễn không chỉ là một lần trình diễn, mà còn là một lần “sống lại” cùng nhân vật.

THANH MAI

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/nghe-thuat/vo-kich-quan-khu-nam-dong-mo-rong-dinh-nghia-gia-dinh-216106.html