Vụ 3.000 tấn ốc ngâm 'thủy tinh lỏng': Những vấn đề pháp lý và nguy cơ sức khỏe

2 giờ trướcBài gốc

Như PLO thông tin, ngày 27-1-2026, PC03 Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố, bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường (47 tuổi, ngụ TP Cần Thơ) để điều tra hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Trước đó, lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở sơ chế tại phường Bình Đông (quận 8 cũ), phát hiện hơn 3 tấn thịt ốc bươu đang được ngâm trong hóa chất Natri Silicate (thủy tinh lỏng) - loại hóa chất công nghiệp bị cấm sử dụng trong thực phẩm.

Mở rộng điều tra, công an xác định từ năm 2021 đến nay, đối tượng đã sử dụng khoảng 500 tấn hóa chất để ngâm gần 3.000 tấn thịt ốc, đưa ra thị trường tiêu thụ nhiều năm, thu lợi bất chính hàng tỉ đồng.

Vụ án đang tiếp tục được điều tra mở rộng, làm rõ vai trò các cá nhân, tổ chức liên quan.

Công an xác định, hóa chất ông Trường sử dụng rất nguy hiểm cho sức khỏe con người. Ảnh: CA

Trách nhiệm pháp lý

Dưới góc độ pháp lý, trao đổi với PV, TS Trần Ngọc Tuấn, Trường ĐH Luật TP.HCM, cho biết hành vi sử dụng hóa chất công nghiệp Natri Silicate để ngâm thực phẩm rồi đưa ra thị trường tiêu thụ trong thời gian dài, với số lượng đặc biệt lớn, là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm hại trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Theo TS Trần Ngọc Tuấn, với việc ngâm khoảng 3.000 tấn thịt ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp, thu lợi bất chính hàng tỉ đồng, các đối tượng liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

TS Trần Ngọc Tuấn, giảng viên Khoa Luật Dân sự, Trường ĐH Luật TP.HCM.

Tùy tính chất, mức độ vi phạm và vai trò của từng cá nhân trong đường dây, khung hình phạt có thể áp dụng phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 20 năm. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 40 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. Đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân.

Đối với các cá nhân, doanh nghiệp tham gia thu mua, phân phối, tiêu thụ thịt ốc nhiễm hóa chất, dù không trực tiếp thực hiện hành vi ngâm hóa chất, TS Trần Ngọc Tuấn cho rằng trách nhiệm pháp lý vẫn có thể được xem xét.

Cụ thể, trong trường hợp các chủ thể này biết rõ hoặc có cơ sở để biết thực phẩm không bảo đảm an toàn nhưng vẫn tham gia tiêu thụ nhằm thu lợi, có thể bị xử lý với vai trò đồng phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Trường hợp chưa đủ căn cứ xử lý hình sự, các cá nhân, tổ chức liên quan vẫn phải chịu trách nhiệm hành chính theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định 115/2018/NĐ-CP, với mức phạt tiền có thể lên đến 200 triệu đồng đối với tổ chức, kèm theo các biện pháp buộc thu hồi, tiêu hủy thực phẩm vi phạm, đình chỉ hoạt động.

Bên cạnh đó, theo TS Tuấn, trách nhiệm dân sự cũng đặt ra đối với các chủ thể kinh doanh. Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh có nghĩa vụ bảo đảm an toàn đối với sản phẩm, hàng hóa do mình cung cấp ra thị trường. Trường hợp thực phẩm không bảo đảm an toàn gây thiệt hại đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng, chủ thể vi phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, trên nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời.

Số lượng ốc mỗi ngày cơ sở ông Trường bán ra thị trường rất lớn. Ảnh: CA

Từ vụ việc trên, TS Tuấn cho rằng đây cũng là hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống trong công tác quản lý hóa chất công nghiệp và bảo đảm an toàn thực phẩm hiện nay, đặc biệt là việc kiểm soát mục đích sử dụng cuối cùng của hóa chất.

Khi hành vi vi phạm có thể kéo dài nhiều năm mà không bị phát hiện kịp thời, điều đó cho thấy cơ chế phòng ngừa vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, trách nhiệm pháp lý trong chuỗi cung ứng thực phẩm chưa được ràng buộc đủ chặt, khiến một số chủ thể vẫn coi rủi ro pháp lý là thấp.

"Để ngăn chặn các hành vi tương tự tái diễn, pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng siết chặt trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, gia tăng chi phí vi phạm, xử lý nghiêm các hành vi có tính hệ thống, đồng thời tăng cường trách nhiệm dân sự và nghĩa vụ bồi thường mang tính răn đe. Chỉ khi lợi ích thu được từ hành vi vi phạm bị triệt tiêu, mục tiêu phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe cộng đồng mới đạt được một cách thực chất", TS Tuấn nêu quan điểm.

Nguy hại từ việc sử dụng natri silicate để ngâm thực phẩm

Theo Bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi - Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng NERCI, natri silicate, thường được gọi là “thủy tinh lỏng”, là muối silicat của natri, có dạng lỏng sệt, không màu hoặc hơi vàng, mang tính kiềm rất cao. Đây là hóa chất chủ yếu được sử dụng trong công nghiệp như sản xuất xi măng, vật liệu chịu lửa, dệt nhuộm, sản xuất giấy, xử lý nước thải hoặc làm chất kết dính trong xây dựng.

"Do có tính kiềm mạnh, natri silicate có khả năng ăn mòn và gây bỏng ở nồng độ cao. Theo quy định của Bộ Y tế, chất này không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng, vì vậy tuyệt đối không được dùng để ngâm, tẩm trực tiếp vào thực phẩm tươi sống nhằm mục đích tăng trọng lượng hay làm thay đổi cảm quan sản phẩm". - BS Mi nói.

Việc sử dụng natri silicate công nghiệp - vốn có độ tinh khiết thấp, có thể chứa tạp chất kim loại nặng - để ngâm thực phẩm là hành vi gian lận thương mại và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm nghiêm trọng.

Lý giải nguyên nhân các đối tượng sử dụng hóa chất này, bác sĩ cho rằng mục đích chủ yếu là trục lợi. Natri silicate có khả năng giữ nước rất mạnh, khiến mô tế bào của ốc trương nở, làm trọng lượng tăng lên đáng kể. Đồng thời, hóa chất này tạo cảm quan giả khi làm thịt ốc trông mập, căng bóng, cứng và giòn hơn bình thường, dễ đánh lừa người tiêu dùng về độ tươi ngon. Ngoài ra, do có độ kiềm cao, natri silicate còn có thể ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn gây thối rữa, giúp thực phẩm được bảo quản lâu hơn.

Về nguy cơ sức khỏe, Bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi cho biết người sử dụng thực phẩm có tồn dư natri silicate có thể gặp các triệu chứng kích ứng đường tiêu hóa như rát họng, ợ nóng, đau thượng vị, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Những người có bệnh lý dạ dày – thực quản sẵn có có nguy cơ bùng phát triệu chứng nặng hơn. Hiện nay, y văn chưa có nhiều bằng chứng để đánh giá đầy đủ nguy cơ lâu dài khi phơi nhiễm liều thấp natri silicate qua thực phẩm, song các dữ liệu hiện có cho thấy rõ đặc tính ăn mòn và gây kích ứng tại chỗ của hóa chất này.

Đáng lưu ý, việc rửa sạch hay nấu chín không thể loại bỏ hoàn toàn natri silicate trong thực phẩm. Khi hóa chất đã thẩm thấu sâu vào thớ thịt, việc rửa chỉ làm sạch phần bề mặt. Trong khi đó, natri silicate là hợp chất vô cơ có độ bền nhiệt cao, nên nhiệt độ đun nấu thông thường không đủ để phân hủy.

Bác sĩ cũng cảnh báo một số nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng nặng hơn, gồm trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền đường tiêu hóa như viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày – thực quản, viêm đại tràng. Để bảo vệ sức khỏe, người dân không nên mua thực phẩm không rõ nguồn gốc, giá rẻ bất thường hoặc có dấu hiệu thịt quá trắng, quá giòn, căng bóng bất thường. Trường hợp đã sử dụng và xuất hiện các triệu chứng như rát họng, đau bụng dữ dội, nôn ói, tiêu chảy hoặc khó nuốt, cần ngừng sử dụng ngay và đến cơ sở y tế để được thăm khám, đặc biệt với trẻ em và người cao tuổi.

Đã đến lúc tăng “liều” răn đe với hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm

Qua vụ việc có thể thấy, nếu pháp luật chỉ dừng lại ở việc xử lý hình sự, xử phạt hành chính và buộc bồi thường dân sự theo cơ chế thông thường thì hiệu quả răn đe đối với các hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm vẫn còn hạn chế. Thực tiễn cho thấy, trong nhiều trường hợp, lợi ích kinh tế mà chủ thể vi phạm thu được vẫn lớn hơn đáng kể so với chi phí pháp lý phải gánh chịu, khiến nguy cơ tái phạm tiếp tục tồn tại.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Trung Quốc, Đài Loan hay Nhật Bản cho thấy, bên cạnh trách nhiệm hình sự và bồi thường dân sự truyền thống, cơ chế bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt (punitive damages) giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cơ chế này không chỉ nhằm bù đắp thiệt hại đã xảy ra mà còn hướng tới triệt tiêu toàn bộ lợi ích bất hợp pháp, buộc người vi phạm phải trả giá vượt xa những gì họ có thể thu được từ hành vi sai phạm. Nhờ đó, pháp luật mới thực sự tạo ra động lực tuân thủ trong các lĩnh vực có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Đáng chú ý, trong các tranh chấp tiêu dùng, thiệt hại của mỗi cá nhân thường không lớn, nhưng khi cộng gộp lại có thể gây tổn thất rất nghiêm trọng cho xã hội. Trong bối cảnh đó, khởi kiện tập thể (class action) được xem là cơ chế tố tụng phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc cho phép tập hợp các yêu cầu bồi thường và khởi kiện thông qua chủ thể đại diện giúp khắc phục hạn chế của việc khởi kiện riêng lẻ, đồng thời tăng cường hiệu quả răn đe đối với các hành vi vi phạm mang tính hệ thống và lặp lại.

TS Trần Ngọc Tuấn, giảng viên Khoa Luật Dân sự, Trường ĐH Luật TP.HCM

TRẦN MINH

Nguồn PLO : https://plo.vn/vu-3000-tan-oc-ngam-thuy-tinh-long-nhung-van-de-phap-ly-va-nguy-co-suc-khoe-post893632.html