Vụ án cựu Hiệu trưởng THCS Ba Đình: Căn cứ buộc tội bị bãi bỏ, phiên phúc thẩm sẽ ra sao?

5 giờ trướcBài gốc

Cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình Nguyễn Thị Bình trong phiên tòa sơ thẩm ngày 25/3

"Cơn địa chấn pháp lý" với vụ án

Liên quan vụ án dạy thêm tại Trường THCS Ba Đình, mới đây Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) kết luận Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội và Hướng dẫn số 5898/HD-SGD&ĐT của Sở GD&ĐT Hà Nội có nội dung trái pháp luật và không còn phù hợp.

Đáng chú ý, đây cũng chính là các văn bản được sử dụng làm căn cứ xác định sai phạm trong vụ án khiến bà Nguyễn Thị Bình - cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình bị truy tố và bị tòa sơ thẩm tuyên phạt 3 năm tù.

Theo cáo trạng, bà Bình bị cho là đã chỉ đạo thu tiền dạy thêm cao hơn mức tối đa quy định tại Quyết định 22 và Hướng dẫn 5898, gây thiệt hại hơn 1,093 tỷ đồng cho phụ huynh học sinh.

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, luật sư Phùng Thị Huyền (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng việc Bộ Tư pháp kết luận Quyết định 22 và Hướng dẫn 5898 trái pháp luật sẽ tạo ra một "cơn địa chấn pháp lý", làm thay đổi hoàn toàn cục diện vụ án ở giai đoạn phúc thẩm.

Theo luật sư Huyền, bà Nguyễn Thị Bình bị truy tố về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" theo Điều 356 Bộ luật Hình sự. Dấu hiệu bắt buộc của tội danh này là người có chức vụ, quyền hạn phải có hành vi "làm trái công vụ", tức làm trái các quy định của pháp luật.

"Ở bản án sơ thẩm, hành vi 'làm trái' của bà Bình được xác định là việc chỉ đạo thu tiền dạy thêm cao hơn 'mức trần' quy định tại Quyết định 22 và Hướng dẫn 5898. Tuy nhiên, khi chính các văn bản này bị cơ quan có thẩm quyền kết luận là trái pháp luật và bị bãi bỏ thì quy định về 'mức trần' đó không còn giá trị hiệu lực", luật sư Huyền phân tích.

Luật sư Phùng Thị Huyền (Đoàn Luật sư TPHCM)

Theo luật sư Huyền, khi đó hoạt động dạy thêm học thêm phải được điều chỉnh bởi Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT - văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Theo Thông tư 17, mức thu tiền học thêm là do sự thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh học sinh.

"Do đó, việc thu tiền của cô Bình và nhà trường hoàn toàn tuân thủ Thông tư 17, không hề vi phạm pháp luật. Khi hành vi không 'trái pháp luật', cáo buộc của Viện kiểm sát và bản án sơ thẩm đương nhiên mất đi nền tảng pháp lý", luật sư Huyền nêu quan điểm.

Cũng theo luật sư Huyền, việc tòa sơ thẩm sử dụng các văn bản trái pháp luật để định tội và xác định thiệt hại là sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật, tiềm ẩn nguy cơ làm oan người vô tội.

Luật sư Huyền cho rằng theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, khi các văn bản có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì phải áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn.

"Ở đây, tòa án sơ thẩm đã áp dụng Quyết định 22 của UBND TP Hà Nội - văn bản có hiệu lực pháp lý thấp hơn và bị xác định là trái luật, thay vì áp dụng Thông tư 17 của Bộ GD&ĐT", luật sư Huyền nói.

Có thể xem là tình tiết mới quan trọng

Liên quan việc xác định thiệt hại hơn 1,093 tỷ đồng, luật sư Huyền cho rằng bản án sơ thẩm đã lấy tổng số tiền thu được trừ đi "mức trần" của Quyết định 22 để xác định thiệt hại.

"Tuy nhiên, khi 'mức trần' này là quy định sai trái, vô hiệu thì phép tính đó hoàn toàn không còn cơ sở pháp lý. Không có mốc định vị hợp pháp thì không thể xác định con số thiệt hại 1,093 tỷ đồng", luật sư Huyền phân tích.

Theo luật sư Huyền, nhiều phụ huynh học sinh cũng khẳng định họ tự nguyện thỏa thuận việc học thêm và không cho rằng mình bị thiệt hại.

Đáng chú ý, kết luận của Bộ Tư pháp có thể được xem là tình tiết mới đặc biệt quan trọng đối với vụ án.

"Dù được ban hành sau phiên sơ thẩm nhưng kết luận này đã làm rõ một sự thật khách quan tồn tại từ trước, đó là các văn bản dùng làm căn cứ buộc tội vốn đã trái pháp luật ngay từ thời điểm ban hành", luật sư Huyền nói.

Theo luật sư, căn cứ Điều 345 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tòa án cấp phúc thẩm có quyền xem xét lại toàn diện vụ án nếu thấy cần thiết. Trong trường hợp này, HĐXX phúc thẩm sẽ phải đánh giá lại toàn bộ nền tảng pháp lý của việc buộc tội.

Về hướng xử lý, luật sư Huyền cho rằng HĐXX phúc thẩm có thể xem xét theo hai hướng.

Thứ nhất, hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án, tuyên bà Nguyễn Thị Bình không phạm tội nếu xác định hành vi không cấu thành tội phạm.

Thứ hai, hủy án để điều tra lại rồi sau đó cơ quan điều tra đình chỉ vụ án do không có hành vi phạm tội.

"Tuy nhiên, với tinh thần cải cách tư pháp và nguyên tắc suy đoán vô tội, việc tuyên bị cáo không phạm tội ngay tại phiên tòa phúc thẩm là hướng giải quyết đáp ứng yêu cầu công lý lúc này", luật sư nêu quan điểm.

Theo luật sư Huyền, vụ án cũng đặt ra yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng phải đặc biệt thận trọng khi sử dụng văn bản quy phạm pháp luật làm căn cứ buộc tội.

"Không thể dùng một văn bản sai trái của địa phương để tước đoạt tự do của một công dân", luật sư nhấn mạnh.

Ngày 4/5/2026, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) đã ban hành Kết luận kiểm tra số 01/KL-KTVB&TCTHPL liên quan Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội và Hướng dẫn số 5898/HD-SGD&ĐT của Sở GD&ĐT Hà Nội về dạy thêm, học thêm trên địa bàn thành phố. Kết luận khẳng định nội dung của 2 văn bản trên chưa phù hợp với Thông tư 17 của Bộ GD&ĐT.

Ngày 5/5, UBND TP Hà Nội đã ban hành quyết định bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND ngày 25/6/2013 về quy định dạy thêm, học thêm trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Nguyễn Hải

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/vu-an-cuu-hieu-truong-day-them-can-cu-buoc-toi-bi-bai-bo-phien-phuc-tham-se-ra-sao-238260509012652693.htm